СтIал Сулейманан райондик акатзавай Сийидхуьр Кьасумхуьруьвай 3 километрдин яргъа, Чирагъ вацIун эрчIи къерехда экIя хьанва. Сийидхуьруьн тIвар арадал атуникай артухан баянар гунин чарасузвал авач: адал хуьруьн бине кутурдан тIвар акьалтнава. И хуьр арадал атай вахт малум туш. Куьгьне хуьр цIийи хуьруьвай 3 километрдин яргъа мензилда, Цмурдихъ фидай рекьив гвай. 1886-йисан переписдин делилралди, хуьре 58 майишат...
Садлагьана атайла хъел, ЧIурмир вуна масадаз пел. Жамидин Сабурлувал лайих я мерд ксариз. Айнар Султанова Зи лезги халкь чам хьиз я заз Чувалдавай къайгъуяр гваз. Азиз Алем Накьв техвей халкь жеда эхир накъвара. Мурсал Алпан Намусдин михьивилелай хъсан девлет авач. Гьаким Къурбан Хайи чилин кьисметдин къадир чир тахьайдаз тIебиатни акси...
Къанни цIувад йис вилик, 1990-йисуз, цIахур чIалан (агъул ва рутул чIаларихъ галаз санал) алфавит тестикьарнай. Ам туькIуьрай филологиядин илимрин доктор Гь.Х. Ибрагьимов мад вад йисалай цIахур чIалал акъатиз эгечIай газетдин редакторни хьанай. Вичикай чна ихтилатзавай Къурбан Загьирович Омаханова адан гъилик кIелнай ва, гьеле пуд лагьай курсунин студент яз, вичелай гуьгъуьниз университетдиз хайи чIал чириз атай...
Памятникринни муькъверин кьадардал, гьамни абур туькIуьрнавай устадвилел гьалтайла, Ахцегьар хьтин надир чка мад авач жеди. Абур ина кьетIен брендар-имаратар я. Ингье 20-августдиз Ахцегьа мад са хъсан памятник ачухна, и сеферда — лезги халкьдин къагьриманвилин эпосдин игит Шарвилидиз! Ахцегьрин юкьни-юкьвал — тарихдин лап лишанлу чкадал, чарх алай муькъуьн патавай жуьмя-мискIиндиз, юкьван асиррин милли архитектурадин магьлейриз, эпосдин...
1-сентябрдиз Хасаюрт райондин ЦIийи Къурушрин хуьруьн уьмуьрда лишанлу вакъиа кьиле фена: ина фадлай чкадин жемятди вилив хуьзвай аялрин бахча ачухна. 200 аял кьабулдай шартIар тешкилнавай «Нур» тIвар алай аялрин бахча ачухуниз талукьарнавай мярекатда РД-дин Гьукуматдин Председателдин заместитель Рамазан Жафарова, Хасавюрт райондин кьил Арсланбег Алибегова, РД-дин рекъемрин рекьяй вилик финин министр Юрий Гьамзатова, РД-дин Халкьдин Собранидин...
Критика (Эхир. Эвел — 31-32-нумрайра) Мансур Куьревиди Этибар СтIурвиди (Багъирова) раиж авунвай ХII виш йисарин шаир СтIур Далагьални шак гъизва ва кхьизва: «Далагьанбур я лугьузвай цIарарал ихтибар гъун патал а цIарар нивай ва гьикI вичи кхьенатIа лугьун чна Э. Багъировавай тIалабнай. Гьайиф хьи, са бубат кьванни агъаз жедай жуьреда адавай чи тIалабуниз жаваб гуз хьанач....
КьепIир Айисат (1875 – 1901) Руша гъвечIи чIавалай чIалар теснифдай, абур манидалди лугьудай. Адан гзаф эсерар («Лагь тIун, яр», «Гьарун катай ван хьайила», «Ярдин суракьда», «Хтай ярдиз» ва масабур) рушанни хуьруьнви Агъабеган хва Гьарунан арада куькIвей муьгьуьббатдикай я. КIалубдал гьалтайла, Айисатан манияр халкьдин сивин яратмишунрин къайдада туькIуьрнавай бейтер я. Сифте яз КьепIир Айисатан эсерар Д....
Мехкергъ Шихмегьамед (1875 – 1937) Ада Рухунрин медресада кIелна, араб ва туьрк чIалар чирна. Жегьилзамаз фекьи хьайи ам Советрин девирда дустагъда туна. Чал Мехкергъ Шихмегьамедан «Дуьньядиз», «Ша, жемят», «Дустуниз», «Малла Алидиз» ва маса теснифар агакьнава. Мансур Куьревиди жагъур хъувуна, чапнавай, Шихмегьамеда шиирралди Рухун Алидиз кхьенвай чарче Етим Эминан эсерриз еке къимет гузва. Мехкергъ Шихмегьамедан шиирар...
Мадарани Гуьлуьстан (Эвел — 20, 24, 28-нумрайра) Са куьнихъайни кичIе жемир Гуьлуьстанан кIвализ са гзаф гуьзел жегьил гада атанвайдакай, ада, чуьнгуьр ягъиз Гуьлуьстаназ ширин-ширин чIалар лугьузвайдакай, жасусри Чалтуказ хабар гана. Ам тадиз, вичин гуьрз, къалхан къачуна, пачагьдин кIвализ атана акъатна. Адаз гьасятда Мадара рекьиз кIанзавай, амма фена адан вилик акъвазна. — Эгер на а гада...
