Алай аямда туькIуьрнавай акьулдин такьатрин — искусственный интеллектдин мумкинвилер яшайишдин гьар са хиле, искусствода ва медениятда къвердавай гегьеншдиз ишлемишзава. И барадай яз, а мумкинвилерикай алатай девирра яшамиш хьайи машгьур инсанрин акунар арадал хкунин кардани куьмек къачузва. Нейросетри гзаф делилар, алатай девиррикай малум вири чирвилер ахтармишна туькIуьрнавай акьулдин алгоритмаяр ишлемишна, инсандин суьрет арадал гъизва. Адахъ галаз...
Чи хуьрер КIвалах, къуллугъ себеб яз, зи уьмуьрдин чIехи пай патал акъатайвиляй хайи чилихъ авай кIанивал гила винел акъатзава. Гьар вахт хьайила, зун жуван уьмуьрдин юлдаш Гуьлагъани галаз лезги хуьрериз физва, агьалийрихъ, абурун ацукьун-къарагъунихъ галаз таниш жезва, хуьрерин тарихдикай, инсанрикай итижлу делилар кIватIзава. Гьа ихьтин фикир аваз, чун Хив райондик акатзавай лезги еке хуьр тир...
Ватандивай яргъа авай кас вичин хайи чилихъ цIигел жеда. Зунни гьахьтинбурукай сад я. Ватан виридалайни багьа я, ам са куьнивни гекъигиз жедач. Кьисметди зун гьикьван яргъариз акъудайтIани, хайи хуьр рикIелай алатдач. Зи хайи ЛукIварин хуьре виридаз садаз сад чизва ва гьамиша сада-садаз куьмек гузни гьазур я. Шегьердин инсанрив гекъигайла, хуьруьнбур къени жеда: сада-садан гъил кьада,...
Месэла къарагъарзава Чилин шардал яшамиш жезвай гьар са халкьдихъ вичин культура ава. И жигьетдай чи халкь гзаф девлетлуди я лагьайтIа, чун ягъалмиш туш. Къадим девиррилай чав кьуьлер, манияр, яратмишунрин маса жуьреяр (махар, мискIалар ва мсб.), гамар хурунин, хъенчIин къапарин сеняткарвилер ва масабур гзаф агакьна. Гьайиф хьи, бязи вахтара чун и ирсинив къадирсузвилелди эгечIзава. Бязи вахтара...
И йикъара Дагъустан Республикадин медениятдин министерство арадал гъайидалай инихъ 90 йис тамам хьанва. И шад вакъиа Дагъларин уьлкведин медениятдин хилен векилриз, вири дагъустанвийриз алай вахтунда РД-дин медениятдин министрдин везифаяр тамамарзавай Зарема Бутаевади мубаракна. Эхиримжи йисара республикадин медениятдин министерстводи дагъви халкьарин адетар, сеняткарвилер, искусстводин девлетлу ирс хуьн, вилик тухун, вири дуьньядиз машгьурун патал еке кIвалах кьиле...
СтIал Сулейманан райондин ЦIийи Испик цIийиз арадал атанвай хуьрерикай я. 2024-йисуз РФ-дин Гьукуматдин къарардалди кьилдин хуьруьн дережа (статус) гана. Чи йикъара ам «Испикский» сельсоветдик акатзава ва анин административный центр я. Хуьр Гуьлгери вацIун тIвар алачир хилел, «Кьасумхуьр – Шихидхуьр» рекьин патав, райондин центр тир Кьасумхуьруьвай 5 километрдин яргъа мензилда экIя хьанва. Хуьр 1969-йисуз Испикрин «ЦIийи...
Заз алай вахтунда лезги чIалан орфографиядин своддал кIвалахзавай пешекарриз са теклиф гуз кIанзава: лезги чIала дидед чIал ва я дидедин чIал къайдайрин чкадал дидечIал къайда кьабулин. Зи бязи чирхчирри (абур чIалан пешекарар я) ихьтин къайдада кхьин ва ихьтин къайда кьабулун дуьз туш лагьана. Заз абур батIул яз аквазва. Вучиз? Общество авачир чкада чIалан гереквал авач....
«ЛГ»-дин 5-нумрадиз акъатай сканворддин жавабар: Дуьз цIарара: Дилмаж. Цам. Истивут. Къунши. Тафт. Къавах. Харжлух. Тик цIарара: Жинс. Мерт. Ини. Игит. Къарабах. Шамагъаж. Тапхур. Къах.
Мукьвара тарихдин илимрин доктор, востоковед Замир Закарияеван «Мусульманская эпиграфика Южного Дагестана. Том I. Надписи Ахтынского района» тIвар алай цIийи ктаб чапдай акъатнава. Ктабда авторди Ахцегь районда авай эпиграфикадин чешмейрин (асул гьисабдай къванерал авунвай кхьинрин) тарихдикай, надирвиликай, кьетIенвилерикай ихтилатзава. Кьилди къачуртIа, алимди тарихдин 500-дав агакьна кхьинар атIанвай чешмеяр винел акъуднава. Къейд ийин хьи, Замир Закарияева Кьиблепатан...
Са бязи къейдер И макъалада чун асант суалриз куьруьдаказ жавабар гуз алахъзава. Алатай йис чи литературадин уьмуьрда квелди рикIел аламукьдайди хьана? Вакъиаяр, цIийи эсерар? Чи литературада ни кIвалахзава? Умуд кутаз жедай цIийи тIварар пайда хьанани? Литература авай гьалдиз гьихьтин къимет гуз жеда? Куьрелди, гьихьтинди тир лезги литература патал алатай йис? Сифте нубатда чи агъсакъалрин, Дагъустандин...
