Мискискарин хуьре дидедиз хьайи ада вичин эсерар хайи ва туьрк чIаларал теснифзавай. «Шехьзава зун» шиирдай малум жезвайвал, шаир «гьахъсузвилер акунвай, хиялри перт авунвай, гьижран чIугунвай» инсан тир. Мискин Велидин чIалар сифте М. Ярагьмедова жагъур хъувуна, печатдиз акъудна. Туьрк чIалал теснифнавайбур Ш.-Э. Мурадова лезги чIалаз элкъуьрна. Къ. Акимован «Лезги литература» энциклопедиядай «Лезги газетдин» 206-йисан 3-нумрадай.
Муьшкуьр магьалдай тир Салигьан хва Абдулрашид вичин девирда Лезгистанда ва къунши вилаятра бажарагълу шаир ва илимдар яз машгьур хьана. Адан уьмуьр араб уьлквейра вини дережадин инсанрихъ галаз алакъайра аваз фена. Ам монголрин Хулагу хандин кьушунди Ирандал ва Иракдал авур гьужумрин, Багъдад шегьер чукIурунин шагьид хьана. «Багъдаддин сед» шиирда ада кхьизва: АтIай кьилер ивид къене, ЧкIай...
Шехьмир, диде Вилерилай накъвар физва Дидейрин, Дерт-гъам хьанва дяведавай Балайрин. Гьикьван хьурай йикъар, йисар Дявейрин? РикI сефил яз, хажалат я дидейрин. Къушар хьиз, куьн лув гана физ Дяведиз, Дертлу хьана, ахвар амач Дидейриз. Шехьдай кьадар ишигъ амач Вилериз, Экуь дуьнья мичIи хьанва Бендейриз. Фад алатрай чалай залум Дявеяр, Гьикьван тергда гуьзел жегьил Невеяр?...
Самурдиз Кьве чкадал пай хьанва са эл, Зур и пата, зур а пата. Санал жезвач мехъерни мел, ТӀур и пата, кур а пата. ТӀуьн хуквадив агакьзавач, Кьел шурвадив агакьзавач, Сав тугъвадив агакьзавач, Гъуьр и пата, шур а пата. Уьруьш тӀимил — им четин кар, Кегькир хьана ама малдар. Арадава мягькем часпар, ЧӀур...
«Гьар симинай рахаз виш гаф…» Виш йисара чи халкьди ашукьриз яб гана, мел-межлисрин шадвилерикни, зулуматдин йикъара дерт кьезилариз-алудизни, женгинин эвердиз жаваб гузни. Виш йисара лезгидин рикI янач ашукьрин искусстводихъай, къенин йикъалди ам михьиз маса шартIарин ва мумкинвилерин дуьньяда яшамиш хьуни гьатта мягьтеларзава. Советрин девирда лагьайтIа, чахъ чпиз гьакъикъатдин бажарагъ ганвай са жерге ашукьар авай ва...
* * * Пуд патахъди шегьре рекьер, Кьуд пад къацу багълар-чуьллер. Мадни гуьзел яргъи уьмуьр Гурай ваз, зи Советский хуьр. Халкьдиз герек дараматар, Хуьруьн кьилихъ бул базарар, Шегьердиз къе хьанва ухшар, Аллагьди хуьй Советский хуьр. Яшамиш жез ирид миллет, Арадаваз чпин гьуьрмет, И хуьр квез авур кьисмет, Къени касдиз гурай женнет. * * * Вун...
И дуьньяда адан уьмуьр, гатфарихъ тарци авур цуькверин хьиз, куьруьди хьана — анжах къад йис. Гьам вичин рикIин, гьам бажарагъдин жумартвилел гьалтайла адахъ агакьдайдини гьар кткана жагъидач. Адан михьи ва къати, дердинив ацIанвай сесинини, вахтар финалди, рангар гузвач, адан сесини таъсир тийизвай лезгидин рикI къени авач. Халкьдин бейнида риваятдиз элкъвенвай СтIал Саядан уьмуьрдикай куьрелди икI...
Ламни шакIва* Дагъдин хуьре са авамдал Лам лугьудай лакIаб алай. Вичелайни адан папаз Ам кар хьанвай азаб алай. Са къуз дустар къунагъарна, Авуна куьк гьерни кьасаб. Авамдив гвай са тIалабун: Алуд лугьуз вичин лакIаб. ТIуьна-хъвана хъфидайла, Са лутуди, гатаз руфун, Меслят гъана гьа йикъалай Адаз «лам» ваъ, «шакIва» лугьун. Вирида, са гафуналди,...
Муьгьуьббатди куькIуьрнавай рикI Хкем Жамалдинан 105 йис тамам хьуниз талукь яз Шаирдин рикI… И куьруь кьве гафунихъ авай кьван деринвал, сирлувал авай маса гафар акун четин я. 1920-йисуз дагълух Ахцегь райондин Хкемрин хуьре рикIи кIвалахиз башламишай инсанди, вахтар алатайла, икI лагьана: Физва уьмуьр, цIайлапан хьиз, йигиндиз, Туна кьулухъ зи аялвал-жегьилвал. РикIин гьиссер, акъваз ман куьн...
«Вахт, акъваз вун, яваш алад…» СтIал Сулейманан райондин Гуьне патан къадим Шихидхуьряй тир Ханамиров Гуьлмета вичиз гьа ихьтин тахаллус къачунва — Амин Шихиви. Адан чIехи стха, гьайиф хьи, азарди чавай фад къакъудай Къазагьмед муаллимдини за университетда санал кIелнай, чи дуствални эхирдал кьван амукьнай. Гуьлмет жегьил береда Къазагьмед муаллимди заз са сир ахъайнай ва вичин стхади...
