Искусстводин устадар
Вичихъ баркаллу тарих авай Курхуьруьз муаллимрин хуьр лугьузва. Гьа са вахтунда и хуьряй машгьур алимар, чIехи дережайрин регьберар, гьар са рекьяй хъсан пешекарарни акъатна, гьакI — искусстводин устадар, артистар, манидарар, музыкантарни. ИкI, Дагъустандин халкьдин артист Ибрамхалил Рамазанован, Бесхалум Гьажиевадин, Дагъустандин лайихлу артист, далдамчи Мадруд Къазибегован, «Восток» группадин манидар Брембег Гьуьсейханован, музыкант Тарзан Саругъланован, манидар Селимат Гьажиевадин тIварар райондилай яргъарани машгьур я. Искусстводин устадрин, манидаррин арада Курхуьрелай тир, эхиримжи йисара вичин хизанни галаз къадим Дербент шегьерда яшамиш жезвай Зейнаб Султанагьмедовади кьетIен чка кьазва.
З. Султанагьмедова заз мукьувай акуна чидач, ятIани, Кьиблепатан Дагъустандин «Ватан», «Каспий», «Рубас», «Юждаг», «Лидер», «Эксклюзив», «КТВ» телеканалрай за Зейнаба тамамарзавай манийрихъ дикъетдивди яб акалзава, заз ада вич сегьнеда тухузвай тегьер, адан сес, манияр гзаф бегенмиш я. Са кардиз за мадни дикъет гана: манияр лугьудай сегьнедани, иштиракзавай мярекатрани, дустарин арадани Зейнаб вахан чина гьамиша хъвер аваз аквада.
Мадни, зи хсуси библиотекада Зейнаб Султанагьмедовади 2019-йисуз ООО «Типография-М» чапханада акъуднавай «Вацран эквер» ктабни ава. Шииррихъ, къаравилийрихъ, адакай маса инсанри лагьанвай келимайрихъ галаз санал ада кьилди ва масабурухъ (хизандихъ, артистрихъ, дустарихъ) галаз янавай 43 шикилни ава. Вири шикилра Зейнабан сивел хъвер ала. Зи рикIяй хиял фена: вичин уьмуьрдал кьару кас я ам!
Интернетдин ва «Вацран эквер» ктабдин куьмекдалди за З. Султанагьмедовадикай делилар кIватIна. Малум хьайивал, Зейнаб Имирсултановна, манидар ва шаир хьиз, вичин манийриз гьаваяр кхьизвай композитор, гьикаятчи ва межлисрин тамадани я. Лезги театрдин актер Валерий Сулейманова дуьз кьатIана: «Зейнаб хала сегьнедиз экъечIайла, кьуд пад ишигълаван жеда, на лугьуди, ам тамашачийриз экв гузвай са чирагъ я» («Вацран эквер», 29-чин).
Вичиз «Курхуьруьн билбил» лугьузвай Зейнаб Султанагьмедова 1961-йисуз Курхуьрел Гьажибабаеврин хизанда дидедиз хьана. ГъвечIи чIавалай манийрал, шииррал, кьуьлерал рикI алай ада школадин художественный самодеятельностдин кIвалахда активвилелди иштиракна, са шумудра конкурсра гъалиб хьана. Сифте шиирни руша, «Зейнаб» тIвар алаз, 3-классда кIелдайла, кхьенай.
1979-йисуз Зейнабани Туьркменияда дидедиз хьайи Назим Мегьамедовича чпин, сирер сад авуна, хизан кутуна. Са шумуд йисуз абур Ашхабад шегьерда яшамиш хьана. Анани лезги руша манияр лугьун, шиирар кхьин акъвазарнач.
1997-йисуз Дагъустандиз хтай Султанагьмедоврин хизанди къадим Дербентда кIвал-югъ кутуна. Ина ам вичин яратмишунрал рикIивай машгъул хьана. 2014-йисуз Зейнаб Султанагьмедовади, вичин патай халкьдиз пишкеш яз, шегьерда сифте сеферда концерт гана. Гуьгъуьнлай ада — тамашачийри хушвилелди кьабулай манидарди — Дербентда мад кьве концерт гун хъувуна, 2017 ва 2019-йисара.
Асул гьисабдай Зейнаба концертра тамамарзавай манияр вичи кхьенвайбур ва музыкани вичи теснифзавайбур я. Ада 2015-йисуз вичин шиирар аваз «Куьредин гъед» ктаб чапдай акъудна.
Манияр ва шиирар халкьдиз, хайи чилиз, Ватандиз, кьегьал рухвайризни рушариз, зегьметкеш инсанриз, такабурлу дагълариз, хайи хуьруьз бахшнава. Гьавиляй абур кIелзавайбуру ва тамашачийри хушвилелди кьабулзава.
Халкьдин мисал ава: «Заз ви дустар вужар ятIа лагь, за вун вуж ятIа лугьуда». Зейнаб вахан дустар вужар ятIа, заз адан «Вацран эквер» ктабдай чир жезва. Ктабда З. Султанагьмедовадикай Дагъустандин халкьдин артист Мирзебег Мирзебегова, РФ-дин лайихлу артист Абдуллагь Гьабибова, РФ-дин писателрин союздин член Владик Батманова, Махачкъала шегьерда авай лезгийрин милли медениятдин автономиядин регьбер Пакизат Рагьимхановади, Дагъустандин халкьдин артистка Бесханум Гуьльмегьамедовади, манидарар Садекъат Саидовади, Брембег Гьуьсейханова, Зульфия Шабановади ва масабуру алхишдин, тарифдин, дамахдин келимаяр кхьенва. Кьилди къачуртIа, Бесханум Гуьльмегьамедовади кхьизва: «Гзаф мегьрибан, гьамиша экуь ракъини хьиз нур гузвай Зейнабаз — шаирдиз, манидардиз, композитордиз — за гзаф гьуьрметзава… Адан манияр чи гзаф артистри, за лагьайтIа, «КIаниди» мани тамамарзава. Ам гьакъикъатдани лезги халкьдин баркаллу руш я».
«Бажарагълу, рикI михьи, чин ачух Зейнаб, гьам инсан, гьам шаир ва манидар яз, чи хуьруьн дамах я», — кхьизва Курхуьруьн кьил Радик Гьажалиева.
Зейнаб Султанагьмедовадин шииррин мадни са кьетIенвал ам я хьи, вичин эсерра ада инсанриз Ватан, хайи ерияр кIан хьуниз, дидедин чIал хуьниз, бубайрин адетар квадар тавуниз эвер гузва. «Лезги чIалал рахаз кIвале, Гьам мехъерик, гьамни меле. Къастар туна жуван рикIе, Жуван лезги чIал хуьх, дустар!» — кхьизва ада «ЧIал хуьх, дустар!» шиирда.
«Вацран эквер» ктабда гьатнавай литературадин эсерар кIелайла, чаз Зейнаб Имирсултановна гьикаятчи тирдини чир жезва. И кар «Фендигар савдагар», «Гуьлан», «Гуьл – илан» гьикаяйрай аквазва.
И ктабда гьатнавай Россиядин лайихлу артист Абдуллагь Гьабибован келимаярни рикIел хкун кутугнаваз аквазва заз: «…За, Зейнаб вахан «Куьредин гъед» ктабдай къачуна, адан «ЦIакул чухвай калун пехъ» ва «КIекре какаяр хана» къаравилийрин бинедаллаз кьве сегьне эцигна ва анра жувни къугъвана. Тамашачийриз бегенмиш хьайи сегьнейриз абуру къенин йикъалдини еке къимет гузва…».
Гьакъикъатдани, винидихъ гъанвай мисалри шагьидвал ийизвайвал, Зейнаб Султанагьмедова вичиз тIебиатди са шумуд патахъай пай ганвай, бажарагъ авай кас я. Чи мурад шаир, манидар, композитор З. Султанагьмедовадихъ искусстводин ва яратмишунрин рекье мадни еке агалкьунар хьун я. Ви чинал гьамиша хъвер, мецел мани алаз хьурай, гьуьрметлу Зейнаб Имирсултановна!
Хазран Кьасумов
