Сулейманан жавагьирар (I пай)

( ЧIехи шаирдин 120 йис къейддайла, авур рахунрай )

Гьуьрметлу юлдашар, играми дустар! Чун иниз мад сеферда Дагъустандин чIехи хва СтIал Сулеймана эвер га­на атанва. Ша чна адаз вич хайи югъ му­барак авунихъ галаз­ сад хьиз, чаз адаз лап яргъал уьмуьрар-эбе­д­и уьмуьр хьана кIанзавайдини къалурин. Ам, гьа­къи­къатдани, Дагъустандин халкьдин арада виридалайни яргъи уьмуьр авайди, эбеди яз яшамиш жедайдини я. Яргъи уьмуьр ави­ляй­ жеда хьи, ам шаир я. Гьа­къикъи поэ­зия ре­кьидач. Эбеди яз яшамиш жедайдини авиляй я хьи, ам лап зурба шаир я. Белки, и келимайри адакай са вуч ятIани квез лугьузва жеди.

Сулейманан машгьурвал виринриз чкIан­вайла, адаз “ХХ асирдин Гомер” тIвар гайила, дуьньядин лап хъсан шаирри адан эсерар чпин чIалариз таржума ийизвайла, урусрин чIехи шаирри — Тихонова, Павленкоди, Луговскоя, Асее­ва ва масабуру адакай теснифар кхьизвайла, адан гъвечIи кIвале, Агъа СтIал-дал, генани гзаф журналистар, корреспондентар кIватI жезвай. Адакай делилар генани гзаф чир хьана кIанз, адахъ галаз мукьувай таниш хьунин мурад аваз. Вуна чаз жувакай, ви рикIел шиирар гьикI къвезватIа, абур вуна гьикI теснифзаватIа, гьадакай суьгь­бет ая ла­гьайла, Сулеймана суалдин сад лагьай паюниз икI жаваб ганай: “Капиевалай хъсандиз закай садани суьгьбетдач, фе­на адавай хабар яхъ. Эгер ам кIвале жа­гъун тавуртIа, Назаревичан патав алад.

Зи поэзиядиз талукь яз, завай лугьуз­ ­жеда хьи, ам зи сир я, зи муьгьуьббат­ни я. Зун квез вирибуруз аквазва. Куьне, къимет гана, лагь, зун шаир яни, тушни. За мани лугьузва. Захъ яб акалзавайбуруз адан ван къвезва. Зи чIалар чапзава.  КIелзавай ксариз абур чизва. Завай жуваз къиметар гуз жедач”.

Чун лагьайтIа, Сулейманан къенин девирдин кIелзавайбур, адахъ яб акалзавайбур я. Чна адаз къимет гун лазим я. Сулейма­нан тIварунихъ галаз алакъа­лу яз чи гьуьл ге­нани дерин ва гегьенш, дагълар лагьайтIа, генани кьакьан хьана. И кардай адаз чи рикIин чухсагъул!

Ам чIехи къанажагъ, культура авай инсан­ тир. Амма образование авачир. Гзафбу­ру образование хьун къанажагълуни хьун я лугьуз фикирзава. Туш. Су­лей­маназ университет акьалтIарайви­лин диплом авачир. Ада уьмуьрдин университет акьалтIарна. Ада хъсандиз балкIандиз пурар ядай, чил цадай, багъ-бустан кутадай. Адаз чуьллери цуьк мус ахъайдатIа хъсандиз чидай. Амма чаз, Москвадин литинститут куьтягьнавай гзафбуруз,гьайиф хьи, а крар чиз амач, абурувай чун къакъатнава.

Алай вахтунда гзаф лежберрикай, багъманчийрикай  шаирарни депутатар авунва. Амма депутатрикайни шаиррикай, чи уьлкведа чпихъ къе еке игьтияж аваз, лежберарни багъманчияр хъувун гзаф четин хьанва. Сулеймана вири а пешеяр вичив хуьз хьана ва вири пешейрани ада вич шаир тирди субутарна.

1934-йис. Августдин чими вахт. Союзрин кIва­­лерин колонный зал. Ина вири мугьманар Сулейманаз дикъетдивди килигзава. Хъицикьдин чIехи бармак ва куьгьне чухва алаз президиумда Горькийдин патав ацукьнавай и лап адетдин дагъви вуж я? Горькийди а чIавуз жаваб ганай: ХХ асирдин Гомер СтIал Сулейман.

Съезд кьиле фидай вахтунда къецел марф къвазвай. Горькийди вичиз икьван зурба къимет гайилани, Сулейман вич-вичивай квахьнавачир: ада умунвилелди хабар кьуна: яраб исятда Агъа СтIал­дал марф къваз­ва­тIа? Ана исятда марф гзаф герек тир…

Ада мадни вичихъ галаз съезддиз атанвай Эффенди Капиевавай хабар кьу­най: “Хъсан жедай, эгер вуна хуьре амай зи къунши кьуьзуьдан гьал гьикI ятIа хабар кьунайтIа”. ИкI лагьана, Сулейман кефсуз яз мугьманханада амай ЦIа­даса  Гьамзатал кьил чIугваз фенай. Ин­гье Сулейман гьамиша гьа ихьтин кас тир. Вири крара гьам дагъви, гьам шаир яз, бедендин вири клеткайралди ам Да­гъустандихъ, Ватандихъ, уьлкведихъ га­­лаз датIана сих алакъада хьана.

1935-йис. Дагъустандин делегация Москвада партиядин ва гьукуматдин руководителрин —  Сталинан, Орджоникидзедин, Микоянан патав гва. Гьар садавай гьалар гьикI ятIа, Дагъустанда вуч хабарар аватIа жузазва. Сулеймана лугьузва: “Юлдаш Сталин, эгер жедатIа, вуна чи Герейханован тIварунихъ галай совхоздиз куьмек це”. Самурскийдиз, Сулейманан къвала гъил эцяна, ам акъвазариз кIан хьана. Чна адаз куьмекар чкадал жагъурда лугьузва. Амма Сулеймана вичин гаф давамарзава: “Къуй Москвади чаз куьмек гурай”.

А чIавуз, чаз чидайвал, Москвадай Герейханован тIварунихъ галай совхоздиз куьмек гунни авунай.

1936-йис. Сулейманаз, Дагъустанда сад лагьай касдиз яз, Ленинан орден вахчуз Москвадиз Калининан патав эвернава. Делегациядик а чIавуз Да­гъустандин алишверишдин наркомни квай. Кремлдиз фидалди вилик Сулейманаз лугьузва:  “Къенин хьтин юкъуз вуна дамахдивди алукIнайтIа хъсан тир. Вал лагьайтIа, куьгьне чухва, кIурт, шаламар ала”. Сифте Сулейман маса пар­талар алукIиз разини хьана. Амма гьа Кремлдиз физ са шумуд декьикьа амаз, мад вичин куьгьне чухва, кIурт, ша­ламар ахлукI хъувуна: “Завай зи парталриз аксивал ийиз жедач. Зун абурухъ галаз вердиш хьанва. Эвелни-эвел зун дагъви, Дагъустандин лежбер я, ахпа зун ша­ир я эхир”. Ам вичин гьамишан парталар алаз Кремлдиз фена, ана лезги чIа­лалди вичин мани лагьана.

Расул Гьамзатов, Дагъустандин халкьдин шаир

( КьатI ама )


Всего просмотров: 85

Читайте также: