Москвада яшамиш жезвай кIварчагъви муаллим, шаир, меценат Шагь-Эмир Абдуллаевич Алимоваз: Чирвал, акьул гана шумуд несилдиз! Баркаллаяр гъана тIварцIел эсилдин. Девир масад, дуьнья масад хьайила, Дегишарнач гена михьи майилар. Къимет хвена зегьметдинни гьуьрметдин, Кар кутуна, майданар гуз жуьрэтдиз. Уьлкве, белки, авуна жед кIвачелай, Амма хайи чIал квадарнач мецелай! Агатдайла терс уламра факъирвал, Ви куьмекда хьана лезги шаирвал… Сагърай! Шадрай!...
1969-йисалай Махачкъалада яшамиш жезвай, къанажагълу уьмуьр Дагъустандин санайи вилик тухуниз бахш авур уста, “Знак Почета” ва “Зегьметдин Яру Пайдах” орденрин сагьиб, зегьметдин ветеран, кьурагьви Муьшкуьров Мегьамед Рамазановичаз: Зегьметчийрин тухумда на Гьалал ризкьид дад акуна. Бубайрин деб вине кьуна, Жигъирар шегьре авуна. Санайида Дагъустандин Машгьур уста хьана вакай. Нур гуз хурал зар орденри, Сейли инсан...
“ЛГ”-дин 6-нумрадиз акъатай сканворддин жавабар: Дуьз цIарара: Чуьхверхуьр. Лагълагъ. Штул. Манила. Дания. Къумпара. Айна. Ягъв. Урду. Афар. Муфтул. Тик цIарара: Хвеш. Риал. Руфун. Малла. Гъвар. Турп. ММА. Ибей. Ялав. Мукьуф. Алат. АкIа. Гум. Ярж.
Чи ватанэгьлияр — гьар сана Са шумуд терефдихъай алакьунар, чирвилер ва тежриба авай ксарал халкьди гьамиша дамахда; чпин мумкинвилериз килигна, ахьтинбуру халкьдиз хийирни гуда. Гъурбатдани халкьдин тIвар хкажиз алакьзавай, милливал хуьзвай, тешкилатчивилин ерияр хас ватанэгьлияр чахъ гзаф ава. Мукьвара зун гьа ихьтин лайихлу векилрикай сад тир Алимегьамед Мегьамедович Магьсубовахъ галаз таниш хьана. Ам алим, общественный...
И мукьвара Бакуда лезгийрин машгьур ашукь Нуьсретан (Мирзебегов Нуьсрет Черкесович) шииррикай, манийрикай ибарат ктаб чапдай акъуднава. Чи халкьдин тарихда им культурадин еке вакъиа яз гьисабиз жеда. ГьикI хьи, ашукь Нуьсрет пIитIишхуьруьнви чи халкьдиз ада яргъал йисара устадвилелди тамамариз хьайи “Шагьзада”, “Инжи”, “Бесер”, “Селми”, “Къемержан”, “Дивана”, “КцIар”, “Жаваб це”, “Дагъустан” ва маса манийралди машгьур хьана. Ашукьдин...
Зун пуд аялдин диде я. Зи вилик акъвазнавай кьетIен месэлайрикай сад кIвал кьиле тухун, аялриз дуьз тербия гун хьиз, абуруз дидед чIал чирунни я. Зи са шиирда ихьтин кьуд цIар ава: За дидейриз са гаф лугьун: ЧIал чир тахьун им са гуж я, Ам балайриз кIанар авун Чи хивевай ферзни бурж я; Эхь, сифтени-сифте дидеди...
ЧIал. Инсандиз ганвай виридалайни багьа пишкеш, аманат, ядигар, девлет. А девлетдин къимет, адан деринвал, гегьеншвал гьеле садавайни аннамишиз хьанвач. Лугьудайвал, Тихий океанда цIусад агъзур метрдилайни гзаф деринвал авай чкаяр ава. ЧIалан деринвал лап зурба алимривайни тайинариз хьанвач, я хьунни мумкин туш. Вучиз лагьайтIа ам, гьа руьгь хьиз, сергьятсуз я. М.Гьажиева, Р.Гьайдарова, М.Алипулатова, А.Гуьлмегьамедова ва маса...
Эхиримжи вахтара лезги чIал квахьунин вилик пад кьун къвердавай четин жезвайди газетрани журналра чапзавай макъалайрайни ашкара жезва. И кардихъ бес кьадардин себебарни авачиз туш. Авторри чпик къурху кутазвай, кар алай месэлаяр яз, школада кIелзавай аялриз ктабар бес тежезвайди, авайбурни 5-6 йисан вахтунда гъилера хьана, гьал аламачирбур тирди, гила чIехи классрин ктабар ФГОС-дин истемишунралди чкадин чапханайра ...
Дидед чIал — “диде” гафунин къуватдалди арадал атанвай ибара… Ада чак гьикьван дамах, багъривилинни кIанивилин гьиссер кутазва! Дидед чIал — хайи чIал, хайи некIедин чIал, гьар са инсандин руьгьдин къамат ва сенгер хьиз я. Гьавиляй ада вич хуьн, чирун, виликди тухун, несилрилай несилрал агакьарун истемишзава. Гьавиляй гьар йисуз дуьньядин халкьари чпин чIалар хуьниз талукьарнавай жуьреба-жуьре...
Ктабар чапун коммерциядин месэладиз элкъвенвай, районра ктабрин туьквенар амачир вахтунда инсанриз милли литературадин яратмишунар, гьайиф хьи, саки жагъизвач. Важиблуди тир и месэла гьялуник къуьн кутун, хайи эдебиятдал рикI алай ксарин руьгьдин игьтияжар алакьдайвал таъминарун Сулейман-Стальский райондин милли меденият хуьнин мергьяматлувилин “Агъа Макьар” фондуни хушуналди вичин хивез къачунва. И мукьвара “Агъа Макьар” фондунин векил, Кьасумхуьруьн телевиденидин...
