Риб шешелда хуьз жедач лагьайвал, авай гаф талгьана завайни акъвазиз жедач. Ихтилат хейлин йисара дурумлудаказ Сулейман-Стальский райондин Шихидхуьруьн юкьван школада хъсан муаллим, тешкилатчи яз кIвалах­за­вай, чи виридан рикI алай писатель, Чеховакай пай атанвай Нажмудин Шихнебиевакай я. Гьикаяяр кхьинай ам хъсандиз макьамар ядай зуьрнечи ятIа, шиирар туькIуьрунин рекьяй, завай ам зил кьазвайди яз гьисабиз жеда. Са...

Алай девирда чи Ватандин абадвал, адан миллетрин дуствал ва садвал хайи чIалар ва милли культураяр вилик финин еришрилай аслу тирди, шаксуз, малум хьанва. Гьеле 2018-йисуз уьлкведин Президент В.В. Путинан “2024-йисалди Урусат вилик фи­нин карда миллетрин мурадар ва стратегия­дин везифаяр” указда “жезмай кьван еке фи­кир медениятдиз гана, миллетрин руьгьдинни ахлакьдин ери хкажун лазим тирди” къалурна. Xуш...

Лезги халкьдихъ девлетлу тарих, чIехи ирс ава. Гьайиф хьи, чи милли ирсиниз талукь гзаф кьадар чинар гьеле хъендик кума. Тарихчийри, алимри, пешекарри абур винел ахкъудзава, жемятдин гегьенш къатариз раижзава. “Лезги газетдизни” и месэлайриз талукь пара макъалаяр акъатзава. Нубатдин макъала акьалтIай бажарагъ авай шаирдикай — Хуьруьг Лукьманакай я. Ам рагьметлу шаирдин хва Жамалдин Алискерова авур ихтилатдикай...

Тежрибади шагьидвалза­вайвал, жуван ­пешедал рикI алаз зегьмет чIуг­вазвай гьар са кас бахтлуди тирди гьасятда виле акьада. Къенин юкъуз чун — редакциядин пе­шекарар — маса сергьятра аваз, телефонрикай, компьютеррикай, соцсетрикайни мессенджеррикай менфят къачуз кIвалахуниз мажбур хьанва. И йикъара чи са ватан­даш­дихъ галазни чна и саягъда, видеоалакъадин куьмекдалди кIвалахна, амма за ма­къала ихьтин шартIара кхьинин гьайиф чIугуна....

“ЛГ”-дин 24-нумрадиз акъатай сканворддин жавабар: Дуьз цIарара: Къалабулух. Курамал. Асир. ХуртIум. Карл. Ханбиче. Миграгъ. Ерим. Камари. Яманвал. Мадара. Къуюстан. Инад. Саврух. Ашукь. “Нива”. Мулк. Тик цIарара: Агъавал. Къалажух. Азархана. Ханум. ТIури. Ранг. Химия. Буран. Гъери. Малдарвал. Мазу. Вирт. Алихан. Къадагъа. Нарвик. Кьам.

Етим Эмин “чи вири” тирди къе чаз виридаз чизва. Амма адал вичел, ам чидай ксарал чан аламай девирда лезгийри чпин меденият патал ам вуж яз гьисабзавай, адаз гьихьтин къимет гузвай? И суалдиз жаваб гунив чун яргъарай эгечIда. Ихтилатни чпин арада 50 йис авай кьве вакъиадилай башламишда. Сад лагьай вакъиа XX асирдин 30-йисарин сифте кьилерай Мехкергъ...

Муаллимриз куьмек яз “ЧIал  акьулдин булах я, акьул — чIалан дамах” Алай девирдин мектебра адетдинбур тушир тарсар тухудай адетни дебда гьатнава. Ахьтинбурук тарс-къугъун, тарс-гьуьжет, тарс-конференция, тарс-сиягьат ва масабур акатзава. Хайи чIалан тарсара менфят къачудай жуьреба-жуьре материалар алай вахтунда муаллимриз интернетдай са акьван жагъизвач. Технологиядин тадаракрикай, интерактивный доскадикай, жуьреба-жуьре къугъунрикай, килигдай пособийрикай, тестерин кIвалахдикай менфят къачузвай...

Къени гафуни рикI шадда, чIуру гафуни рикI тIарда Акьалтзавай несил тербияламишун чи ди­де-бубайрин, школайрин, вузрин вилик акъвазнавай акьалтIай важиблу месэлайрикай сад я. Идан гьакъиндай эхиримжи йнсара галаз-галаз кьабулнавай виридаз малум тир къараррини шагьидвалзава. Иллаки тербиядин месэлайриз Урусатдин Гьукуматди югъ-къандавай артух ва дерин фикир гузва. И мукьвара РФ-дин образованидин къанундикни са кьадар цIийивилер кухтазва. Адан бинедаллаз...

Лезги чIалан бязи кьилдин лексемайрихъ, диалектизмаярни фикирда кьуртIа, гзаф кьадарда синонимар ава. Абур чIалан сагьибрин  гегьенш къатариз ма­лум туш. И жигьетдай халкьдин арада ахьтин гафарин­ активвални пассиввал тайин турпагъралди сер­гьят­ламиш жезва. Месела, гзаф недай касдиз кашатI, хукац, анж, ажлаф, руфун кал, тIафал, хъараф лугьуда (М.Бабаханован гафаргандай). Килиг садра гьикьван гафар-синонимар аватIа! Манадин жигьетдай сефигь гафунихъ...

Лезги хуьрекар Баклук гьажибугъдадин гъуьруькай чранвай фу я. Ихьтин фу неинки тlямлу, гьакl гзаф хийирлуни я. Лезги дишегьлийри чразвай фарин жуьреяр гьисабна куьтягь жедач. Мисал яз, инал са бязибу­рун тlварар кьан: шур алай фу, ре­къуьн, тIили фу, гъвар квай фу, базламач, шткар, чар авай фу, черекуьн, къатай фу, ла­ваш, гуьмбе, кIи фу, хьран фу, тIа­нур­дин...