Эхиримжи вахтара лезги чIал квахьунин вилик пад кьун къвердавай четин  жезвайди газетрани журналра  чапзавай ма­къа­лайрайни ашкара жезва. И кардихъ бес ­кьадардин себебарни авачиз туш.  Авторри чпик къурху кутазвай, кар алай месэлаяр яз, школада кIелзавай аялриз ктабар бес тежезвайди, авайбурни  5-6 йисан  вахтунда­ гъилера хьана, гьал аламачирбур тирди, ги­ла чIехи классрин ктабар ФГОС-дин истемишунралди  чкадин чапха­найра ...

Дидед чIал — “диде” гафунин къуватдалди арадал атанвай ибара… Ада чак гьикьван дамах, багъривилинни кIанивилин гьис­сер­ кутазва! Дидед чIал — хайи чIал, хайи некIедин чIал, гьар са инсан­дин руьгьдин къамат ва сенгер хьиз я. Гьа­ви­ляй ада вич хуьн, чирун­, виликди тухун, несилрилай несилрал агакьарун истемишзава. Гьавиляй гьар йисуз дуьньядин халкьари чпин чIалар хуьниз та­лукьарнавай жуьреба-жуьре...

Ктабар чапун коммерциядин месэладиз элкъвенвай, районра ктабрин туьквенар амачир вахтунда инсанриз милли литературадин яратмишунар, гьайиф хьи, саки жагъизвач. Важиблуди тир и месэла гьялуник къуьн кутун, хайи эдебиятдал рикI алай ксарин руьгьдин игьтияжар алакьдайвал таъминарун Сулейман-Стальский райондин милли меденият хуьнин мергьяматлувилин “Агъа Макьар” фондуни хушуналди вичин хивез къачунва.  И мукьвара “Агъа Макьар” фондунин векил, Кьасумхуьруьн телевиденидин...

(2021-йисан 19-февралдиз Кьасумхуьрел кьиле фидай лезги чIа­лан илимдинни тежрибадин  IХ лагьай конференциядихъ галаз алакъалу яз)  Лезги чIалан кхьинрин, орфографиядин бине кутур  тарихдин зурба чешмейрикай сад тир Къазанфар Зульфикъарован “Куьредин азбука” (1871-й.) ктаб чапдай акъатайдалай инихъ цIи 150 йис тамам хьанва. ЧIалан грамматика ахтармиш тавунвай девирда акъатай ктаб гележегдин илимдин ахтармишунрин дараматдин бинеда гьатай мягькем къван...

Кьеан Агъамирзе эфенди: тарих ва цIийи делилар Къенин жегьилривай, XIX асирдин кьвед лагьай паюна яшамиш хьайи лезгийрикай савадлу ва машгьур ксар вужар тир лагьана, хабар кьуртIа, мумкин я, абуру Етим Эминанни Алкьвадар Гьасан эфендидин тIварар кьун. Маса тIварар абуруз бажагьат чида. Амма гьа девирдин инсанриз, гьелбетда, савадлу ва машгьур лезгийрин маса тIварарни чидай. Ахьтинбурун арада­...

Ван авуна Эхиримжи йисара “Лезги газетда” чи чIал хуьнин, ам гуьгъуьнлай къвезвай несилрал саламатдиз агакьарунин жигьетдай гзаф макъалаяр акъатзава, кьилдин ксари чпин фикирар раижзава, меслятар къалурзава. Зазни жуван къейдер теклифиз кIанзава. Мукьвара газетда лезги чIал хуьдай махсус фонд арадал гъунин месэла куд­навай. Эхь, ихьтин фонд чарасуз хьа­­на кIанда. Ам икьван чIавалдини авай­­тIа, мадни хъсан тир....

Лекьре чилер чалдач, гъуьр­чда къушарал. Куьре МЕЛИК   Вуна са чан, я туш са виш гуналди, Камалсуздахъ гьая, эдеб, ар жедач. Ялцугъ ЭМИН   ТIебиатдин гуьрчегвили инсан бейгьуш ийида. Назир АГЬМЕДОВ Дустарин тариф авун кьулухъ тур вуна, Гьахъ гъиле яхъ, гьадахъ далу акала. Мирзе АЛИ   Инсандин крарин ва фикиррин зарблувал адан рикIин гьерекатдилай аслу я лугьуда....

Чаз фадлай таниш ахцегьви  Магьмудов  Надир  бубадихъ  галаз чун и мукьвара Дербентдай хкведай рекье, ЦIийи Макьарал дуьшуьш хьана. Ам  патав гвай  Советскийдал, вичин кIвализ хъфиз рекьел акъвазнавай. Патав машин акъвазарна, таниш ватанэгьлияр акур ам гзаф шад хьана. “Нисинин вахт я, къулал къе жува гьазурнавай хъсан къавурмани ала. КIва­лиз илиф тавунмаз, валлагь, за куьн гьич санизни...

Чи юбиляр Хайи халкьдихъ, чIалахъ рикI кузвай инсанар чахъ икьван чIа­вал­дини хьана, къенлай кьулухъни хъжедайдахъ зун кIевелай инанмиш я. Ихьтин фикирдал зун чахъ чпин уьмуьрдин чIехи пай акьалтзавай несилдиз хайи чIал кIанарай, абур ватанпересвилин руьгьдаллаз тербияламишай, гележег патал зегьметар чIугур ва и кар давамарзавай ксар хьуни гъизва. Эхь, чун къе чIал квахьуникай къурхулувал авай девирда...

Алатай гьафтеда Сулейман-Стальский райондин ЦIийи Макьарин хуьре Дагъустандин культурадин лайихлу къуллугъчи, Урусатдин писателрин ва журналистрин союзрин член, “Шарвили” фондунин, Гьажибег Гьажибегован премийрин лауреат,  инженер-механик, марифатлу, мугьманперес хизандин кьил, кьуд хцин, хтулрин, птулрин буба, Кьиблепатан Дагъустанда гзафбуруз шаир яз чизвай Шагьабудин Нурдинович Шабатован 70 йисан юбилей хуш гьалара къейдна. Адаз и шад вакъиа тебрикиз Сулейман-Стальский райондин...