2025-йисан 1-мартдилай уьлкведин мулкунал вузрик экечIунин цIийи къайдаяр къуватда гьатда. Россиядин Федерациядин илимдин ва кьилин образованидин министерстводи алатай йисан ноябрдиз кьабулай къарарди тестикьарай абур 2029-йисан 1-сентябрдалди кардик жеда. Санлай къачурла, еке дегишвилер гьатнавачтIани, вуздик экечIунин месэладиз таъсир авун мумкин тир абурукай чна хабар гун кьетIнава. Гьа икI, вуч дегиш жеда 2025-йисуз экечIунин имтигьанра? И йисалай...
Гьар са рекьяй вилик физвай СтIал Сулейманан районда санлай культурадиз, халкьдин сеняткарвал кIвачел ахкьалдаруниз, марифатдиз, машгьур ксарин лишанлу йикъар къейд авуниз, суварриз талукь яз республикадин ва международный дережада авазни мярекатар кьиле тухунин, культурадин дараматар алай аямдин истемишунриз килигайбур хьунин ва ихьтин маса рекьерайни эхиримжи йисара иллаки еке кIвалах кьиле тухвана. Чун и кардин шагьидар я....
Гьа ихьтин кьил алаз сиясатдин, жемиятдин, литературадин «Вологодский ЛАД» журналдиз Россиядин писателрин союздин векил, шаир Алла Касецкаядин еке макъала акъатнава. Ам майдандиз акъатунни яратмишунардайбурун «Булах» кIватIалдин векил, шаир, Россиядин писателрин союздин член Тамила Хуршидовадихъ галаз алакъалу я. Аллади макъалада вич лезги шаирдихъ галаз таниш хьайивиликай, Дагъустандиз атана, Дербентдин Нарын-къеледиз, ХХ асирдин Гомер, Дагъустандин халкьдин шаир...
И мукьвара Россиядин Президент Владимир Путинахъ галаз хьайи гуьруьшдал Дагъустандин Кьил Сергей Меликован докладдин чIехи пай республикадихъ агропромышленный хиле хьанвай агалкьунриз талукьарнавай. И карди республика патал хуьруьн майишатдин хилен важиблувилин, лежберрин зегьметдин гьакъикъи нетижайрин-агалкьунрин гьакъиндай шагьидвалзава. Кьилди къачуртIа, алатай йисан нетижайралди, Дагъустандин хуьруьн майишатдин хилен зегьметчийри эхиримжи йисара тахьай хьтин кьадарда ципицIрин (300 агъзур тонндилай...
Халкьдикай халкь ийизвай эвелимжи шартI адан чIал я. Эгер са миллет терг ийиз кIанзаватIа, тур-тфенг герек туш. ЧIал амукь тавуртIа, ам вич-вичелай терг жеда. ЧIал гъиляй вегьин, фикир тагун, гьуьрмет тавун, рикIелай алудун — им руьгьдин кесибвал я. Сифте нубатда чи чIал чна хвена кIанда. За и макъала кхьинихъ ахьтин себеб ава хьи, жуьреба-жуьре пешейрин...
Малум тирвал, дяведин махсус серенжемда республикадин вири районрай ва шегьеррай тир кьегьалри иштиракзава. Хив райондин векилрини цIийи фашистрал гъалибвал къазанмишунин карда уьтквемвал, дирибашвал къалурзава. Абурун арада Агъа АрхитIрин хуьряй тир Ватандин ЧIехи дяведин ветеран Агъахан Мирзаханован невеярни ава. Стхаяр тир Герейхан, Ризахан, Агъахан Мирзаханован хтулар я. Пудани командованиди вилик эцигзавай везифаяр лайихлувилелди кьилиз акъудзава. Къуллугъзавай...
Алатай гьафтеда «Дагъустан» РИА-да республикадин СМИ-рин векилар Россиядин «Сифтебурун гьерекат» тешкилатдин Дагъустандин отделенидин векилар Людмила Саидовадихъ, Шевкет Курумовахъ ва федеральный тешкилатдин грантрихъ галаз алакъалу отделдин кьилин пешекар Мария Милкинадихъ галаз гуьруьшмиш хьана. Ихтилат «Сифтебурун гьерекатдин» грантриз талукь конкурс малумарнавайдакай, ана иштиракун патал арзаяр кхьинин шартIарикай, конкурсдин гъалибчийриз государстводин патай гузвай куьмекдин кьадардикай фена. Людмила Саидовади...
И мукьвара чав хабар агакьайвал, Россиядин армияда къуллугъзавай майор Мурад Абумуслимов «Жуьрэтлувиляй» орден гуниз лайихлу хьана. Хиврин хуьряй тир офицерди дяведин махсус серенжемдив эгечIай сифте йикъарилай миллетбазрихъ галаз женг чIугвазва. Ам къастуналди, викIегьвилелди, гьунарлувилелди тафаватлу жезва, душмандиз ягъунар кьазвай юлдашризни чешне къалурзава. Командованиди вилик эцигзавай тапшуругъар лайихлувилелди, миллетбазрин планар чIуруналди, абуруз гзаф зиянар гуналди тамамарзава....
Къадим Ахцегьрин хуьруькай сифте ктаб машгьур алим Жонрид Агьмедова кхьена, 1975-йисуз чапдай акъудна. ЦIийи девирда адан рехъ бажарагълу публицист Дашдемир Шерифалиева лайихлудаказ давамарзава. Алатай йисан эхирда ада Расул Гьамзатован тIварунихъ галай РД-дин Милли библиотекадиз хъсан савкьат, вичин гзаф йисарин зегьметдин нетижа — «Ахцегь район: тарихдин рехъ» ктаб, гъана. (Къейд ийин: Д. Шерифалиев «Шарвили эпос: цIийи...
Ватандин ЧIехи дяведин вири фронтра фашистрихъ галаз гзаф телефвилер арадал гъайи къизгъин женгер кьиле фена. Яру Армиядин аскеррин, офицеррин кьетIен викIегьвал, игитвал себеб яз, гъалибвилер къазанмишна. Дирибашвилин вини кукIушдин сагьиб, телеф хьайидалай кьулухъ Советрин Союздин Игит лагьай тIвар гайи майор Салигьов Эсед Бабастановични тир. ВикIегь офицерди чIугур са шумуд женг рикIел хкин. 1942-йисан сентябрь. Яру...
