Гьуьрметлу дустар! Мекьи йикъар алатзава. Алукьзавайди март — гатфарин варз я. Гьавайрик хъуьтуьлвал, чимивал акатнавайди виринра гьиссзава. Инсанрик гатфарин кIвалахар гъиле кьаз тади ква. Салара, багълара  куьгьне цIамар, амукьаяр санал кIватIиз, цIаяр хъийизва. Тарар, кул-кусар кьурай хилерикай михьзава, цIийи къелемар акIурзава. Аялриз бес тIимил крар авани? Сифте нубатда лап хъсандиз кIелун герек я. ТIугъвалдин азарди...

И йикъара чун Эминхуьруьн Культурадин кIвалин кIвалахдихъ галаз таниш хьана. Вилик йисара эцигнавай дараматда кардик квай и маканда хъсан къайда, михьивал авайди, ана ремонтрин кIва­лахар тухванвайди гьасятда кьа­тIуз жезва. Цларал алай “Абуру Ватан патал женг чIугуна”, “Лезги чIал хуьх ва вилик твах!”, “СтIал Сулейман — ХХ асирдин Гомер”, “Етим Эмин — лезги поэзиядин чирагъ”, “Советрин...

“ЛГ”-дин 7-нумрадиз акъатай сканворддин жавабар: Дуьз цIарара: Кьисачи. Тартиб. Адахли. Уюнбаз. Килфет. Айгьам. Хипехъан. Демек. Ачкар Тик цIарара: Стхавал. Истивут. Метлеб. Зегьметкеш. Фере. Манидар. Пахла.

Вири дуьньядин дидед чIа-ла­рин йикъаз талукьарна, Мегьа­рамдхуьруьн райондин Бут-Къазмайрин культурадин кIвале  «Рекьимир  чIал!»  лишандик кваз мярекат кьиле фена. Аниз аялар, школадин муаллимар ва хейлин диде-бубаярни атанвай. Хуьруьн юкьван школадин ди­дед чIаланни эдебиятдин муаллим Букарова Фатума Казу­мов­надин регьбервилик кваз тешкилай мярекатда сад, кьуд, ру­гуд, муьжуьд ва кIуьд лагьай клас­срин аялрини иштиракна. Алирза Саидован, Фей­зу­дин Нагъиеван, Ханбиче...

Хасавюрт райондин Къурушрин хуьруьн 1-нумрадин юкьван мектебда лезги чIалаз талукьарнавай мярекат кьиле фена. Ана мектебдин завуч Рубабе Акбаровади, хуьруьн агъсакъалрин советдин председатель Вердихан Вердиханова, общественник Эмирхан Эмирова, Г.Рамазановадин тIварунихъ галай фондунин векил Марлент Къулиева, хуьруьн имам Азим Панагьова, шаир Шагьназар Хидирова ва масабуру иштиракна. Мярекатдин сергьятра аваз рахайбуру лезги чIал хуьниз ва вилик тухуниз талукь...

Мукьвара чав  Мансур  Куьревиди  Етим Эминакай цIийи ктаб акъуднава лагьай хабар агакьна. Шаирдин эсерар кIватI хъувун, абур кIелзавайбуруз ачухарун патал Куьреви Мансурал къве­далди гзаф маса ксарини чалишмишвилер авунай, гьелбетда. Гьар са касдини, Е.Эмин хайи, кьейи йисарикай, чкадикай ра­хадайла, вичин фикир тес­ти­кьа­риз алахънай. Эхирни Е.Эмин 1838-йисуз хайиди ва 1884-йисуз кьейиди, хайи чкани Ялцугъар яз кьабулнай. Кьабулнай!...

Чи хуьрер Гьуьрметлу кIелзавайди! И материал чал Хив райондин КъванцIилрин хуьряй  чи мухбир, писатель  Мегьамед  Ведихова (М.Ведих)  рекье турди я. Амма материал чав агакь­далди, вич кечмиш хьана. Вучда кьван, рагьметрай вичиз. Материал чна гьазурна, гьадан тIварунихъай агъадихъ гузва. КъванцIил Хив районда машгьур хуьрерикай сад я. Ам гьи девирда хьайитIани, вичиз хас тир адетралди, халкьдин дуланажагъдин...

Гафарин алемдай Гьар патахъ чкIан­вай битав тарцин хилер хьиз, са чIалал рахазвайбурун лексикани чара-чара нугъатриз пай хьанва. Лезги чIаланни урус чIалан ва урус чIаланни лезги чIалан гафарганра чал “афни” гаф гьалтзава. Им эде­би­ятдин чIала вирибуруз малум ва орфографиядин гафар­гандани тестикьарнавай уьлчме я. Нугъатрилай та­фа­ватлу яз, чIалан сагьиб­ри вирибуру икI лугьузвач. Месе­ла, адахъ нугъатра “алфунаг”, “арфунаг”,...

Алатай асирдин 90-йисар тир. Хал­кьар­, недай суьрсет, алукI­дай партал кьит яз, кIевера гьатнавай. Гьаниз килигна, гьар са хизан яшайишдин шартIар хъсанардай рекьер жагъу­риз алахъзавай. Абурун жер­гедай яз, — са дагълух хуьруьн жемятни. — Къари, агъа магьледа авай чи мирес Мирим, вини магьледа авай Мислим, Пирим, чпин къунши Керим галаз, Бакудиз тухвана, якIар маса гудай меслят...

(Эвел — 7-нумрада) (2021-йисан 19-февралдиз Кьасумхуьрел кьиле фейи лезги чIа­лан илимдинни тежрибадин IХ лагьай конференциядихъ галаз алакъалу яз)  1938-йисуз тамамвилелди кириллицадал элячIуникди уьлкведин шегьерра лезги чIалал гзаф ктабар акъатна. Урус алфавитдин графикадал элячIуни орфографиядизни цIийикIа килиг хъувуниз мажбурна. ЧIалан къайдаяр тестикьарунин карда алим Мегьамед Гьажиева илимдин рекьелди пешекарвилелди ахтармишунар тухвана. Нетижада лезги литературадин чIалан кхьинрин...