ЦIийи ктаб И йикъара “Мавел” чапханади кIелзавайбурув цIийи ктаб — “Гъепцегь-наме” агакьарнава. Им хуьруьн тарихдиз талукьарнавай сад лагьай ахтармишун я. И важиблу кIвалахдин себебкарар ктабдин автор, — гъепцегьви, биологиядин илимрин кандидат, РД-дин лайихлу муаллим, РФ-дин АПО-дин член-корреспондент, РФ-дин кьилин пешекарвилин образованидин Гьуьрметлу работник Мукаилов Мукаил Изберович ва гьакьван вичихъ кьакьан дережаяр авай илимрин доктор, профессор,...
Куьгьне хуьрер дагълара хуьнин, чкIанвайбурал чан хкунин важиблувиликай чи инсанар (яшлубурни, жегьиларни, пешекарарни, адетдин лежберарни…) рахаз гзаф вахтар я. Ахцегь райондин Ухулрин хуьрел чан хкиз, яни аниз хъфена, кIвал-югъ, майишат кухтаз кIанзавайбур майдандиз экъечIнавайдакай (“ЛГ”-дин 30-нумра) ван хьайила, чIехи алим, писатель Къ.Х.Акимован тебрикдин гафни чи газетдин 32-нумрада чапнавай. И чIавуз, чав машгьур алим М.И.Мукаилован “Гъепцегь-наме”...
ЧIалан устад, адан халис иеси хьайи Гьажибег Гьажибегова вичин вахтунда чIалаз талукь яз икI кхьенай: “Лезгидин виридалайни гужлу ва хци яракь адан чIал я”. И гафарин мана-метлеб къенин юкъузни тазазма. И келимаяр чи гьар садан фикирда гьамиша хвейитIа, хъсан кар жеда. Лезги чIал, адан михьивал хуьниз талукьарнавай мярекатар чи мектебра, аялрин бахчайра, ктабханайра тIимил тухузвач....
“ЛГ”-дин 32-нумрадиз акъатай сканворддин жавабар: Дуьз цIарара: ЦIелхем. КIвалах. Мансур. ТIапIтIапI. Хъурхъ. Лемкье. ЧIере. Сивин. Лачин. Тик цIарара: Леэн. МукIратI. ЖаллатI. Муьрхъ. Абулейсан. ПIепIегъан. Хъире. Ругул.
Хци месэла Эхиримжи вахтара чIал авай гьалдикай, ам хуьникай ихтилатар гзаф ийизва, газетриз, журналриз, интернетдин майданриз макъалаяр акъатзава.ЧIалаз талукь тIал алай месэлайри, гзаф ватанэгьлийрик хьиз, закни секинсузвал кутазва. Къалабулух кутазвай крар чахъ мадни ава. Абурукай сад чи халкьдин векилри алукIзавай пек-парталдиз талукь я. Авайвал лагьайтIа, эхиримжи йисара гзафбуру дагъви итимдиз, дишегьлидиз кутуг тавур къайдада алукIзава...
Кьудкъанни цIуд йис. Саки са асир. Алатай асирдин 30-йисара вичин кIвалах башламишай газетди райондин зегьметчияр гьар са кардикай хабардар авунин, абурун фикир авай месэлайрал желб авунин карда баркаллу кIвалах кьиле тухвана. Райондин газетдин сифте нумра 1931-йисан октябрдин вацра “ЦIийи рехъ” тIвар алаз чапдай акъатна. Гуьгъуьнлай адан тIвар “ЦIийи уьмуьр” хьана, 1965-йисан майдилай “Дагъдин булах” тIвар...
1970-йисарин эхирралди лезгийрин арада гамар хурун халкьдин сеняткарвилин рикI алай жуьрейрикай сад тир. И пешедин адетар, несилрилай несилрал агакьариз, хуьзвай. Макъалада чун асул гьисабдай Ахцегьа и сеняткарвал гьикI вилик фенайтIа, гьадакай рахада. Урусатдин пачагьлугъдин Дагъустандин областда гамарин сад лагьай артелар февралдин инкъилаб жедалди вилик ахъайнай. Бязи чешмеяр фикирда кьуртIа, ихтилат 1909-йисакай физва. И чIавуз Ахцегьа...
“Лезги газетдиз” ФЛНКА-дин пресс-къуллугъди хабар гайивал, 14-августдиз Кьилбепатан Дагъустанда “ЧIехи бубайрин рехъ. РичIадин кьегьалрин югъ” лишандик кваз тешкилай мярекатдин сергьятра аваз са десте дагъвияр балкIанрал алаз ва улакьра аваз Кьурагь райондин Гелхенрин хуьряй Агъул райондин РичIа хуьруьз фена. Тарихдай малум тирвал, 1239-йисан 20-октябрдилай 15-ноябрдалди РичIадин женг кьиле фенай. А чIавуз дагъвийрин гъвечIи дестеди саки вацран...
И йикъара Дагъустандин жемиятдинни сиясатдин дарги чIалал акъатзавай “Замана” газетдин 100 йис тамам хьанва. “Лезги газетдин” редакциядин коллективди чи къелемдин дустариз, вири дарги халкьдиз и лишанлу вакъиа рикIин сидкьидай мубаракзава. Редакциядин къуллугъчийрихъ яратмишунрин рекье мадни еке агалкьунар хьун чи мурад я! Тарихдай малум тирвал, дарги чIалал сад лагьай газет 1921-йисан августдин вацра чапдай акъатна. Сад...
Яргъалди чIугур залан азардикди и йикъара машгьур хирург, илимрин доктор, профессор, дуьньядин хирургрин ассоциациядин член, Нью-Йоркдин илимрин академиядин академик Салигь Пиралиевич Гьейбатов рагьметдиз фена. С.П.Гьейбатов 1936-йисуз Докъузпара райондин Миграгъ-Къазмайрин хуьре дидедиз хьана. Миграгъа юкьван школа, Махачкъалада Дагъустандин госмединститут акьалтIарна (1958-йис). Гьа са вахтунда вичин чирвилерни хкажна. Сифтедай Докъузпара районда, Мегьарамдхуьруьн кьилин санэпидемиологвиле, ахпа Избербашдин больницада...
