Чи ватанэгьлияр — гьар сана Сифтегьан пешедай вич физик ятIани, биотехнологиядин месэлайриз майилвалзавай, и рекьяй кьвед лагьай пешекарвал къачунвай, илимдин рекье агалкьунралди кIва­лахар кьилиз акъудзавай ватанэгьлийрикай сад Москвада яшамиш жезвай  Марат  Исламудинович  Авчиев  я.  Ам Москвада къуллугъчийрин хизанда (адан диде-буба Сулейман-Стальский райондай я) дидедиз хьана. Москвадин инженерно-физический институт (МИФИ) куьтягьайдалай кьулухъ ада аспиран­ту­рада кIелун давамар...

Рагар-Алачухар Чил ажайиб чкайралди, тIебиатдин аламатралди гзаф девлетлу я. Акунри гьейранардай чкайрикай сад Америкадин Нью-Мексико штатда гьуьлуьн дережадилай 1730-1950 метр кьакьанда авай Каша-Катуве тIвар алай рагар я. 2001-йисуз анаг США-дин президентди милли монументрин жергедик кутуна. Рагарин патав инсанар гьакъидихъ ахъайзава. Йифен вахтунда аниз фин къадагъа я. Са бязи чешмейрин делилралди, ихьтин ажайиб дагълар-алачухар янардагъдин (вулкан)...

Белиж поселокдихъ вичиз кутугай итижлу тарих ава. Кьиблепатан Дагъустандин чlе­хи поселокрикай сад тир Белиждиз алай аямдин статус (поселок городского типа) 1965-йисуз ганва. 1899-йисуз  арадал атай Бе­лиж­дин 121 йис я. Белиждинни райондин центр тир Дербентдин арада 20 км. мензил ава. По­селокда яшамиш жезвай агьалийрин 92 процент лезгияр я. Амайбурук  урусар, азербайжанар, табасаранар, агъулар, рутулар, чувудар акатзава....

Илимди тестикьарзавайвал, инсандин жегьилвал, яни ам цуькведа аваз, гележегдиз умудлудаказ камар вегьезвай, кIелза­вай, бегьерлудаказ кIвалахзавай, уьмуьрдин бинеяр (кIвал, хизан) арадал гъизвай яшар 14 йисалай 30 йисал къведалди девирдал ацалтзава. КIараб таза, мефтIери хъсандиз кIвалах­завай, дамарра иви ргазвай, рикIе экуь, михьи, чIехи умудар, мура­дар­, къастар рахазвай вахт. Адет яз, абуруз романтикарни лугьузва. Советрин девирда жегьилрин тешкилатар...

Дегь заманайрин грекрин философ Сократа лагьанай: “Пешеди инсан хкязавайди туш, инсанди пеше хкязава”.  Туьмено­ва  Нар­­гидадиз  пеше адан диде Сунади хкяна. А йисара дидейрин ва аялрин сагъламвилин къаравулда хьайи духтур Валентина Рагьимовади мубаракна, куьрпе къужахдиз вугайла, дидеди ла­гь­анай: “Зи рушакай духтур Валя хьтин духтур жедайди я. Зи ба­­­­ладикай духтур жеда”. Ахпа, медиквилин пеше Наргидадиз ви­чизни аял...

Жуьрэтлувилин чешне Лугьудайвал, инсандиз — дидедилайни Ватандилай, диде-бубадиз веледдилай ширин маса затIар авач. Ватандивайни дидедивай яргъа хьанмазди, рикI дарихвилив, сефилвилив ацIуда. Рухвайриз Ватан хуьн патал чанарни гьайиф къведач. И гьакъикъат­ гзаф кьадар дявейри субутнава. Дамахдивди разивалдай кар ам я хьи, Лезги чили гьар са девирда Ватандихъ рикI кузвай, ам хуьдай  игитар майдандиз акъудна. Абурун тIварар...

Алай йисан апрелдин сифте йикъар рикIел хквезва. Китайда ва ахпа вири дуьньяда пайда хьайи коронавирусдин хаталувиликай хуьн патал Россиядин Федерациядани карантин малумарнай. Гзаф кьадар инсанар кIватI жезвай вири чкаяр агална, школьникриз каникулар гана, 65-йисалай алатнавай кIва­лахзавай инсанар кIвалера ацукьарна, кар авачиз куьчейриз экъе­чIун къадагъа авуна… Амма чи инсанри вири зарафатриз элкъуьрна. Гзафбур коронавирусдик инсанар начагъ...

Ислендин нянрихъ “kremlin.ru” сайтда раижай хабарди цIайлапанди хьиз ван авуна: РД-дин Кьилин ве­зи­фаяр вахтуналди тамамарун икьван чIавалди Ставрополдин крайдин патай РФ-дин Федерациядин Советдин­ векил хьайи Сергей Меликовал ихтибарна. Республика­дин регьбервиле цIийи кас тайинарунин барадай ванер-сесер идалай вилик электронный СМИ-дин такьатра чкIанвай. Лугьудайвал, Дагъустанда виликамаз чкIизвай­ ванер-сесер гзаф дуьшуьшра гьа­къи­къатдиз элкъвез­ва.­ Дагъустандин “къуншияр” Къарабахда къалма­къал­рин яцIа...

И йикъара Азербайжандинни Эрменистандин арада кьиле физвай дяведин бинени гьа вахтунда кутуна. Стхавилелди яшамиш жезвай къунши халкьар 1991-йисуз душманриз элкъуьрна. А дяведа чи хейлин ватанэгьлиярни телеф хьана. Абурун арада авиаполкунин командир,  Азербайжандин Игит лагьай тIварцIиз лайихлу хьайи подполковник, 29 йисавай  Сергей  Муртузалиевни  авай. Къе чаз ам гьайиф чIугунивди ри­кIел хкиз кIанзава. Бакуда дидедиз хьайи хцел...

2-октябрдиз 79 йисан яшда аваз яргъал чIугур азардилай гуьгъуьниз Дагъустан Республикадин государстводин ва политикадин тIвар-ван авай деятель Шагьидин Рамазанович Рамазанов кечмиш хьана. Ш.Р.Рамазанов 1941-йисан 1-декабрдиз ДАССР-дин Рутул райондин Лакунрин хуьре дидедиз хьана. Дагъустандин Ленинан тIвару­нихъ галай госуниверситет куьтя­гьай­ 1963-йисалай Рутул райондин Жилихуьруьн мектебдин учебный частунин заведующийвиле кIвала­ху­нилай вичин зегьметдин рехъ башламишна. 1968-1979-йисара райондин ва республикадин...