И мукьвара «Дагъустан» РИА-дин майдандал хьайи гуьруьшдал Россиядин банкунин РД-да авай управляющий Мурад Идрисова 2026-йисан майдин вацран нетижайралди ва Центробанкди асул ставкадихъ галаз алакъалу яз кьабулай эхиримжи къараррихъ галаз алакъалу яз инфляция агакьнавай дережадикай лагьана.
Майдин вацран къиметрикай рахадайла М. Идрисова къейд авурвал, адалай виликан апрелдин вацрахъ галаз гекъигайла, абур 0,7 процентдин агъуз хьана. Санлай къачурла, майдиз инфляция 3,3 процентдиз барабар хьана ва и рекъем Россиядин мулкунал санлай къачур кьадардилай (5,3 процент) агъузди тир. Къиметар ужуз хьуниз, ада лагьайвал, базарда недай суьрсетдин кьадар гзаф хьуни таъсирна.
ИкI, малум хьайивал, майдин вацра республикада какайрин, нисидин, майвайринни емишрин къиметар ужуз хьана. Кьилди къачуртIа, верчерин какайрин къимет са кьадардин ужуз хьун гьа жергедай яз гатфарин эхирдай-гатуз къушчивилин фабрикайри дараматар чими авуниз ийизвай харжияр тIимиларунихъ галаз алакъалу я (и харжияр маса гузвай суьрсетдин къиметдалди эвез хъийизва эхир). ГьакIни, гатфарин вахтунда нисидин къиметарни агъуз аватна: гьасилзавай некIедин кьадар гзаф хьунихъ галаз алакъалу яз туьквенрин ва базаррин дезгейрал чкадин нисидин кьадарни гзаф хьана.
Недай суьрсет тушир шейэрин къиметрикай рахадайла, ада къейд авурвал, абурун къиметар хкаж хьана, амма – виле акьан тийидайвал. Асул гьисабдай и кардиз медицинадин хилен шейэрин къиметар багьа хьуни таъсирна. Гьа са вахтунда телевизорар ва смартфонар авайдалай ужуз хьана: муьштерийриз гузвай кредитрин кьадар тIимил хьун себеб яз, и шейэр къачузвай агьалийрин кьадарни тIимил хьана.
Майдин вацра къуллугърин къиметар агъуз аватун сотовый алакъадин пакетрин къиметар ужуз хьунихъ галаз алакъалу я. Гьа са вахтунда, республикада ял ягъуниз итиж ийизвайбурун кьадар гзаф хьун себеб яз, санаторийриз путевкайрин къиметар хкаж жез башламишна.
«Шейэрин ва къуллугърин къиметар асул гьисабдай базарда абурухъ авай игьтияждилай ва теклифдилай аслу я, – къейдна Мурад Идрисова, месэладай баянар гудайла. – Региондин муьштерийрин зинбилдин къурулуш ахьтинди я хьи, Дагъустандин агьалийри виридалайни гзаф такьатар недай суьрсетдиз харжзава. Гьаниз килигна, емишринни майвайрин, якIун суьрсетдин, гьакIни чкадин нисидин къиметри, уьлкведин маса регионрив гекъигайла, республикада инфляциядин делилдиз екез таъсирзава».
М. Идрисован гафаралди, муьштерийрив агакьзавай метягьдин эхиримжи къиметда еке чка гьакIни улакьдиз ийизвай харжийри кьазва. Гьа и кар себеб яз, кудай шейинин къиметар дегиш хьуни суьрсетдин къиметарни дегишарзава. Гъавурда гьатзавайвал, алай вахтунда уьлкведин кудай шейинин базарда арадал атай гьалари, са шакни алачиз, мукьвал вахтунда къиметризни таъсирда.
19-июндиз асул ставкадин кьадар 14,25 процентдив агакьдайвал агъузарунин гьакъиндай Россиядин Банкунин Директоррин советди кьабулай къарардин гъавурда твадайла, Мурад Идрисова къейдна: «И къарар алай вахтунда авай экономикадин гьал ахтармишунин ва ам гележегда дегиш хьунин мумкинвилел бинеламиш яз кьабулнава. Эхиримжи варцара муьштерийриз гузвай кредитдин, талукь тирвал, абурун истемишунрин кьадарни гзаф хьанва. Инвестицийрин активвал йисан сифте кьиляй санлай уьлкведа зайиф хьайидалай кьулухъ са тIимил йигин хьанва, ятIани, ам явашди яз амукьзава.
Россиядин Банкуни гьисабзавайвал, къиметар дурумлудаказ винелди финин гьерекат са тIимил яшаш хьанватIани, санлай къачурла, ам 4-5 процентдин дережада аваз амукьзава. Инфляциядин жигьетдай агьалийри гуьзлемишзавай делилар майдин вацра алатай йисан кьадардив агакьна, ятIани, абур винизбур яз ама. Вири и крари чун, къарарар кьабулдайла, мукъаят хьун истемишзава. Асул ставкадин кьадар инлай кьулухъни агъузарунин метлеблувал инфляция явашди яз амукьунилай, гьакIни къенепатан ва къецепатан терефрихъай са жерге шартIари арадал гъизвай хаталувилериз къимет гунилай аслу я».
Инфляция 4 процентдив агакьдайвал агъузарун патал асул ставкадин кьадар гьихьтинди хьун лазим я лагьай суалдиз жаваб яз, Мурад Идрисова къейд авурвал, уьлкведин мулкунал, санлай къачурла, инфляциядин кьадар 5,3 процентдиз барабар яз амукьзамай кьван республикадин агьалийрин умудар гьелелиг винизбур яз амукьда.
«Россиядин Банкуни инфляция тайинарнавай макьсаддив асул ставкадин куьмекдалди агакьарзава. Чи къарарри къиметриз гъиле-гъил аваз ваъ, тахминан 3-6 квартал алатайла, таъсирзава. Гьаниз килигна, къарар кьабулдайла, чун уьлкведин экономика лап мукьвал гележегда ваъ, са тIимил вахт алатайла, дегиш хьунин прогнозрал бинеламиш жезва. Гегьенш къатара делилар чна мукьуфдивди ахтармишзава, государстводин сиясатдин маса хилерай кьабулзавай къарарар фикирда кьазва. 4 процентдин инфляциядив агакьарун патал асул ставка винизди яз хуьн чарасуз я. Алай вахтунда лагьайтIа, асул ставкадин кьадар 14,25 процентдиз барабар я. Ида лагьайтIа, муьштерийрин активвал хуьз ва идалди экономика садлагьана къиметар хкаж хьуникай хуьз куьмек гузва», – лагьана М.Идрисова.
Гуьруьшдин вахтунда республикадин СМИ-рин векилри гьакIни банкари депозитар тIимиларунин себебрикай ва компанияр патал кредитар тIем акакьдайбур мус жедатIа ва са жерге маса суалар гана.
Жасмина Саидова
