(Эвел — 2023-йисан 45-50-нумрайра, 2024­-­йисан 2-9, 14-15, 19-20, 22-33, 35-40, 47, 48-нумрайра, 2025-йисан  2, 7, 13-15, 17-19, 21-24, 27, 31-34, 43-47-нум­райра, 2026-йисан — 11, 12-нумрайра)

ЧIЕХИ ЛИШАНАР:

1. АЛЬ-МАСИГЬ АД-ДАЖЖАЛ

Ад-Дажжал экъечIун Къияматдин йи­къан­ лишанрик акатзавайди къалурзавай гьадисар

…Ан-Наввас ибн Самъан асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Куь патахъай зак виридалайни пара кичI ад-Дажжала кутазвач, гьикI лагьайтIа, эгер ам зун квехъ галай чIавуз пайда хьайитIа, зун я адахъ галаз куь паталай гьуьжетдайди, адан аксина делилар гъана, куьн адан фитнедикай хуьдайди. Эгер ам зун куь арада амачир чIавуз пайда хьайитIа, а чIавуз гьар сада (квекай) вичин къайгъу авуна (серенжемар кьабулна) кIанда адан писвилерикай хуьн патал. Ва Аллагь я гьар са мусурмандин къаюм (залай кьулухъни куьн адан фитнедикай хуьдай)»1.

Дажжал экъечIдалди вилик жедай гьадисаяр (агьвалатар):

1). Нафиъ ибн Утба ибн Аби Вакъкъас асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Куьне Аравияда гъазават ийида ва Аллагьди квез гъалибвал гана ачухда; ахпа куьне фарсийрин аксина гъазават ийида ва Аллагьди квез гъалибвал гана, ам ачухда; ахпа куьне румвийрин аксина гъазават ийида – Аллагьди квез гъалибвал гана, ам ачухда; ахпа куьне Дажжалан аксина гъазават ийида – Аллагьди квез гъалибвал гана ам ачухда (яни ам ва адахъ галай халкь авай чка)»2. 

2). Муаз ибн Жабал асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Байт аль-Макъдис (инсанар, мал гзаф ва абад хьана) меркездиз эл­къвей­ла, Ясриб харапI жеда, Ясриб ха­рапI хьайила, гзаф кьиникьар жедай чIе­хи дяве жеда; чIехи дяве хьайила, КъустIантIиниййа (гъалибвилелди) ачухда; КъустIантIиниййа (гъалибвилелди) ачухайла, Дажжал экъечIда»3.

3). Дажжал экъечIдалди, мусурманринни румви-насарайрин (хашпарайрин) арада гзаф кьадар дявеяр кьиле фида ва мусурманар гъалиб жеда4.

Пайгъамбардин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) асгьабрикай тир Зу Михмара агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Куьне румвийрихъ галаз ислягьвилин икьрар кутIунда саламатвал жедай, ахпа куьне санал умуми душмандиз акси дяве тухуда. Куьн гъалиб жеда, гзаф кьадар гъанимаяр (трофеи) ва куьн саламат жеда. Ахпа куьн элкъвена хкведа, та куьн тепедаллай­ багъда акъвазайла, а насраний-эгь­лий­рикай (хашпарайрикай) сада, хаш хкажна, гьарайда: «Хаш гъалиб хьана». Мусурманрикай са итимдиз хъел къведа ва ада ам (хаш) хана кукIварда; а чIавуз румвийри хиянатвалда ва кIватI жеда абур «гзаф кьиникьар жедай» чIехи дяведиз».

Маса риваятда и гьадисдин амай пайни гъанва:

«Мусурманри чпин яракьрихъ тади ийида, абуру женг тухуда, — Аллагьди а десте (жигьадда) шагьидар хьуниз лайихлу ийида».

И дяведикай гегьеншдиз ахъайзавай маса гьадисни ава:

Абу Гьурейра асгьабди (къуй адалай­ Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Ал­лагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

 «Румвияр аль-Аъмакъдиз ва я Дабикъдиз5 гьахь тавунмаз, Къиямат­дин­ югъ алукьдач. Абурун аксиниз (Ди­­машкь) шегьердай мусурманрин кьушун экъечIда ва абур а девирдин виридалайни хъсан чилин-эгьлияр же­­да. Абур кьведбурни жергейра акъвазайла, женг тухуз, румвийри лугьуда: «Чун тур (рехъ це чаз) дяве тухуз чакай женгина есирар кьурбурухъ­ галаз». Мусурманри жаваб хгуда: «Аллагьдал кьин кьазва, чна садрани чи стхаяр тек яз, кьилди квехъ галаз­ тадач». Гьа икI, дяве гатIунда. Мусур­манрин кьушунрин пудакай са пай магълуб жеда ва Аллагьди абуруз­ сад­рани багъишламишдач. (И гьадис­дин баянра и магълуб жедай дестедин гьакъиндай кьве вариант кхьенва. Сад лагьайди: абур дяведин майдандилай катда, им чIехи гунагь я. Кьвед лагьай вариант: алимри лугьузвайвал, а десте, муртадар (вероотступники) хьана, куфрдал рекьида, гьавиляй абуруз садрани багъишламишдач гунагьар). Мусурманрин мад пудакай са пай телеф жеда ва абур Аллагьдин вилик виридалайни лайихлу (хъсан) шагьидар яз жеда. Амай пудакай са паюни а уьлкве (гъалибвилелди) ачухда ва абуруз мад гьич хъжедач имтигьанар (балаяр – абурун эхир хъсан жеда). Абуру КъустIантIиниййа къачуда. Абурун гъанимаяр пайдайла, чпин гапурар зейтундин тарарикай куьрсарна, а чIавуз гьарайда абурун арадиз шейтIанди: «Дугъриданни, Дажжал куь кьулухъ куь хизанрал тепилмиш хьанва». Абур экъечI хъийида Дажжа­лан аксиниз фин патал, амма а кар (шейтIанди гьарай авур кар) таб яз жеда. Ахпа абур Шамдиз агакьайла, ам (Дажжал) экъечIда»6.

_____________________

1 Гьадис Муслима гъана.

2 Гьадис Муслима гъана.

3 И гьадисдикай 108 ва 109-нумрайрин гъвечIи лишанрикай ихтилатдайла раханва.

4 Килиг: 105-нумрадин гъвечIи лишан.

5 Дабик – Сириядин кеферпата Алеппо шегьердин патав гвай сур тарих авай хуьр. Ам Туьркиядихъ галаз авай часпардилай 10 километрдин яргъа ава. Дабик асул гьисабдай хуьруьн майишатдалди машгьур я: чкадин агьалийри къуьл, мержемекар ва картуфриз ухшар авай «батат» тIвар алай майваяр цазва. И чкада чIехи дяве кьиле фида.

6 Гьадис Муслима гъана.

 (КьатI ама. Мугьаммад ибн Абдуррагьман аль-Арифидин ктабдай,

­гьазурайди – диндин алим Ямин гьажи Луткунви.

Материал, са бязи дегишвилер, куьруь авуна гузва).