Государстводин машгьур деятель, ВКП(б)-дин Кьасумхуьруьн райкомдин сад лагьай секретарь Юсуф Герейханован тIварцIихъ галай Герейханов хуьруьн администрациядик гьа и хуьр ва Герейханован совхоздин 2 лагьай отделение акатзава.
Тарихдай малум тирвал, Юсуф Герейханован теклифдалди совхоз арадал гъана ва гуьгъуьнлай ам гьадан тIварцIихъ яна.
Хуьрер «Дербент — Кьасумхуьр» шегьре рекьин кьве патани экIя хьанва. Совхоз арадал къведалди вилик ина, 7-8 километрдин мензилда, къалин тараринни кул-кусрин Макъун там авай чкада, тепедин къерехда, Магьмут, ЦIелегуьн ва ЦIарук хуьрерин къазмаяр авай.
Герейханов хуьр вири патарихъай элкъуьрна кIунтIари кьунва. Хуьруьвай кьиблединни рагъакIидай патахъ 150 метрдин мензилда, Кьасумхуьруьхъ фидай рекьин патав виниз хкаж хьанвай чка — тепе ава. И тепе сифтегьан кишпирдин девирда хьайи хуьруьн амукьаяр я. Ана кур ва арак медениятдиз хас элкъвей пландин эцигунар, хъенчIин затIар дуьздал акъатна. Ихтилат физвай тепедал куьгьне сурарни ала, абурукай накьвадин 60 сур ва чи девирдал къведалди VI асирдин къванцин 1 ящик пешекарри ахтармишнава.
Герейханован тIварцIихъ галай совхоздин мулкара, ШаракIун дереда, селевкидрин пачагь IV Интиохан (чи девирдал къведалди 176-164-йисар) тIварцIихъ галай кишпирдин кьве пул жагъана. Ихьтин мад са пул ДГУ-дин доцент Полякина хуьзва.
Эцигунрин кIвалахар кьилиз акъуддайла, чиликай ракьун пуларин мад са хазина жагъана. Герейханован хуьруьн патарив, «Ростов – Баку» шегьредихъ физвай рекьин эрчIи пата, ципицIлухрин арада Алпан девирдиз талукь хъенчIин къапарин кIусар дуьшуьш жезва. Хуьруьн патарив гвай мулкарай къадим чIавариз талукь маса затIарни винел акъатнава.
Тарихчийри рикIел хкизвайвал, 1960-1961-йисара хуьруьз машгьур археолог Милица Ивановна Пикуль атана. Са кIунтIуна адаз инсандин амукьаяр, гичинар, теспягьар, япагьанар, цамар ва гьакIни рангунин металлрикай авунвай затIар жагъана. Вичиз жагъай затIарикай машгьур археологди бязибур чкадин мектебдин музейдиз вахкана.
Яшайиш патал герек тир эвелимжи шартIар авачир, къиздирмадикди инсанар кьейи чкада исятда вири къулайвилер авай авадан хуьр арадал атанва.
Чи йикъара Герейханов хуьре 1100-далай виниз майишатар ва 3570 агьали ава. Герейханован совхоздин 2-отделенида 487 кIвал ва 1499 инсан ава.
Мурад Мегьамедкеримован
«СтIал Сулейманан район: тарихдин гелерай» ктабдай
