ГъвечIи лишан №131

Мегьти (Магьди) загьир хьун

(…) Ам гьинай экъечIда?

Аль-Магьди — Мугьаммад ибн Абдуллагь аль-Гьасани аль-Аляви шаркь патай экъечIда. ЭкъечIай чIавуз ам текдиз жедач. Дугъриданни, Аллагьди шаркь патай­ тир инсанрикай адаз юлдашар ийида, абуру адаз куьмекда ва, гьадисда лагьанвайвал, абуру санал дин хуьда, Аллагьдин рекье жигьад тухуда.

Ам экъечIдай вахт:

Эхиримжи заманада инсанрин кардик къалабулухар, къаришугъвилер акатайла, халифадин рухвайрикай пуда Кябедин хазинаяр патал дявеяр тухуда ва абурукай гьар садаз а хазинадин сагьиб жез кIан жеда. Амма, и кардизни килиг тавуна, абурукай садни вичин макьсаддив агакьдач.

А чIавуз Меккада аль-Магьди пайда­ же­да ва адан кар инсанрин арада маш­гьур­ жеда, Кябедин патав адаз «байгьат»­ (присяга, кьин) гуда — адан чIалаз килигу­нин­, муьтIуьгъвал авунин ва табий хьунин гьа­къиндай!

Савбан асгьабди (къуй адалай Аллагь­ рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Куь хазина патал пуд касди дявеяр тухуда — абурукай гьар сад халифадин хва яз жеда, анжах ам абурукай садазни кьисмет жедач… Ахпа шаркь патай чIулав пайдахар пайда жеда ва абуру куьн гьич садрани садани телеф тавур къайдада ягъиз рекьида».

Савбана лагьана: «Ахпа ада [яни Пай­гъамбарди (Аллагьдин салават ва са­лам хьуй вичиз)] мад са вуч ятIани лагьана, амма зи рикIел аламач. Гуьгъуьн­лай къейдна:

«Эгер квез ам [яни аль-Магьди] акур­тIа, куьне адаз «байгьат» (кьин) це, гьатта и кар патал живедилай хур галчIуриз фин лазим хьайитIани». Гьадис Ибн Мажа гъана.

Гьадисдин баян:

«Халифадин рухваяр» — яни пуд кас, абурукай гьар садахъ чпин терефдарар (табий ксар) жеда. А инсанрикай гьар садан буба пачагь яз жеда ва абурузни, чпин бубаяр хьиз, пачагьар жез кIан жеда.

«Куь хазина» — ихтилат Кябедин ха­зина­дикай физва — лугьузвайвал, Кябедин кIа­ник квай къизиларни багьа шейэр. Мадни­ лугьузвайвал, и ибаради гьукум ва халифат, я тахьайтIа, Фуратдин (Евфратдин) хазина  Фурат вацIу чуплах ийидай къизилдин дагъ1 — лишанламишзава.

Суал:

Аль-Магьди Меккада пайда хьун ва чIулав пайдахар шаркь патай — Хорасандай атун гьикI сад ийида?

Вучиз аль-Магьдиди тухудай пайдах чIулав рангунинди я?..

ЧIехи алим Ибн Касира лагьана: «Шаркь патай тир инсанралди адаз куьмек гуда. Абуру адаз [яни аль-Магьдидиз] нуьсрет гуда, адан гьакимвал мягькемарда ва гьукум къуватлу ийида. Абурун пайдахарни чIулавбур жеда. Ам я гьуьрметлувал, лайихлувал къалурзавай са тегьер (гьал), гьикI лагьайтIа, Аллагьдин Ра­сулдин (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) пайдах чIулав рангунинди тир ва адаз «аль-Укаб2» лугьузвай».

Абу Саид аль-Худрий асгьабди (къуй адалай Аллагь рази хьурай) агакьарнавайвал, Аллагьдин Расулди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

«Зи уьмметдин эхиримжи йикъа­ра аль-Магьди пайда жеда. Аллагьди ам паталди марф рекье твада ва чили вичин набататар (няметар) винел­ акъудда. Ада мал гуда (пайда) сад хьиз инсанрин арада, мал-лапагдин (кIва­­­лин гьайванрин) кьадар артух, уьм­мет зурба жеда. Ам ирид ва я муьжуьд (регьбер яз) яшамиш жеда»3.

Маса риваятда лагьанва:

«Ахпа адалай кьулухъ (и дуьньядин) уьмуьрда хушбахтвал (хийир) амукьдач»4.

И карди къалурзава Аль-Магьди кьейи­далай кьулухъ мад пис крар кьиле физ, жуьреба-жуьре гъулгъулаяр, чIехи фитне-крар къарагъиз гатIундайди.

Имам Ибн База лагьана: «Аль-Магь­дидин кар малум я, адакай гьадисарни­ пара ава ва абур машгьур я — а гьадисар^­ жемятрилай жемятрал агакьнава­. Абуру­ къалурзавайвал, къведа лагьана­ хиве кьунвай и инсан гьакъикъи я ва ам атунни­ гьакъикъат я! Ам аль-Гьасан ибн Алидин (къуй абурулай Аллагь рази хьурай) несилрикай тир Мугьаммад ибн Аб­дулла аль-Аляви, аль-Гьасани я. И имам эхиримжи заманада мусурманрин уьммет­ патал Аллагьдин регьим я. Ам пайда жеда — ада адалатлувални, гьахълувални­ кьиле тухуда ва зулумни гьахъсузвал къа­дагъа ийида. Адалай Аллагьди уьмметдин арада хушбахтвилин тIаратI машгьурда — гьахъвал, дуьз рекьин регьбервал, агалкьунар ва насигьатар яз инсанар патал»5.

Аль-Магьдидикай раханвай гьадисар:

Аль-Магьди атуникай хабар гузвай са­хих гьадисар ава. Абурни кьве жуьредиз­ пай жезва:

— чпе Мегьтидикай ачух текст авайбур (яни, гьакъикъидаказ аль-Магьдидикай ра­хазвайбур);

— виче адан сифет (ери, гьал) къалурнавайбур анжах.

И ктабда зун а гьадисрикай бязибурал акъвазда. Эхиримжи девирда ам пайда хьун гьакъикъат ва ам атун Къияматдин югъ мукьва хьунин лишанрикай сад тирди субутун патал абур бес жеда.

Аль-Магьдидикай раханвай гьадисрин кьадар яхцIурни цIудаз барабар я. Абурун арада якъин (сахих), хъсан (хасан) ва алава субутдин делилралди мягькемарнавай (мунджабир) зайиф гьадисар ава.

ГьакIни аль-Магьдидикай къанни муьжуьд кьисани (асар) агакьнава.

ЧIехи алимар Ас-Сафариниди6, Сид­дикь Гьасан Хана7 ва аль-Гьафиз аль-Абуррийди8 къейднавайвал, аль-Магь­ди­дикай раханвай гьадисар «таватурдин»9 сергьятрив агакьна.

______________________

1 И дагъдикай 96-нумрадин гъвечIи лишандикай рахадайла къейднава.

2 «Ан-Нихая», 27-чин.

3 «Лявамиъ аль-анвар аль-багьия», 2/84.

4 «Аль изаа лима канна ва мА якуну бейна ядейис-саа», 112-113.

5 Идакай Ибн аль-Къаййима «аль-Манар аль-муниф»-да агакьарна, 142.

6 «Лявамиъ аль-анвар аль-багьия», 2/84.

7 «Аль изаа лима канна ва мА якуну бейна ядейис-саа», 112-113.

8 Идакай Ибн аль-Къаййима «аль-Манар аль-муниф»-да агакьарна, 142.

9 Гьар са иснаддин девирда гзаф кьадар агакьарнавайбур хуьн, гьавиляй абур вири табди санал агудна лугьуз жедач.

Гьазурайди — Ямин Мегьамедов