16-мартдиз «Дагъустан» РИА-дин майдандал «Газпром газораспределение Дагестан» ООО-дин ва Дагъустан Республикада Росреестрдин Управленидин саналди тир пресс-конференция кьиле фена. Мярекат республикада яшайишдин догазификациядин программа уьмуьрдиз кечирмишзавай гьалдиз ва  газдин сетрихъ галкIурун патал юзан тийидай эменнидин иесивилин ихтиярар регистрация авуниз талукьарнавай. Журналистрин суалриз «Газпром газораспределение Дагестан» ООО-дин гендиректордин заместитель Расул Юнусова ва Росреестрдин Дагъустанда авай Управленидин регьбер Арсен Пирмегьамедова  жавабар гана.

– Алай вахтунда регионда догазификациядин программадин нетижаяр гьихьтинбур я? – суал гана Р. Юнусоваз.

— Яшайишдин догазификациядин прог­раммадик экечIун патал Дагъустандин агьалийрилай  14 500 арза атанва. Абурун бинедаллаз 14 100 икьрар кутIуннава, абурукай­ 10 000 икьрар тамамарнава. 12 агъзур кIвал газдин сетрихъ галкIурун патал техни­ка­дин­ рекьяй мумкинвилер арадал гъанва – агьали­яр 30 йикъалай гзаф вахтунда гуьз­ле­мишуниз мажбур жедач. Алай вахтунда­ республикада, догазификациядин прог­рам­мадин сергьят­ра­ аваз, 7200 кIвал тIебии газ­далди таъминар­нава, гьа жергедай яз 2000-далай гзаф – 2025-йисуз. Газ гьакIни яша­йишдин 10 объектдин патав гъанва. Виридалайни активлудаказ программа Хасавюрт, Дербент ва Къизилюрт районра уьмуьрдиз кечирмишзава.

– Догазификациядин программадин сергьятра аваз гьихьтин кIвалахар пулсуздаказ тамамарзава ва гьихьтинбурухъ­ иесиди гьакъи гун лазим я?

— Программади амал ийизвай къайда­ асантди я: куь участокдин сергьятдал агакьдалди ийизвай вири кIвалахар – пулсуздаказ. Им акI лагьай чIал я хьи, газдин идаради  вичин гьисабдай куь участокдин сергьятдал кьван турба гъизва, ам сетдихъ галкIурзава ва къецепата лазим тир тадаракар тайинарзава. Идалай кьулухъ ийизвай вири крар – участокдин къенепатани, кIвалин къенени – иесидин гьакъидихъ. Иник акатзава:  учас­токдин майдандал турбаяр герек чкайрин патав тухун, счетчик, къазан ва я пич  эцигун, кIвалин къене герек чкайрал газдин турбаяр агакьарун. Вири и кIвалахрин кьадар ва къимет кIвалин чIехивилелай ва планировкадилай аслу я, гьаниз килигна, ам вирина сад хьтинди жезвач.

– Участокдин ва кIвалин къенепата, яни иесидин  гьакъидихъ ийизвай кIва­лахрин юкьван кьадар къенин юкъуз гьихьтинди я?

— Юкьван гьисабдалди регионда кIвалин хсусиятчиди и крариз тахминан 80 агъзурдалай 120 агъзур манатдив агакьна харжзава – иник тадаракрин къиметни, абур чкадал тайинаруниз жезвай харжиярни акатзава. Амма, кьезилвилер авай агьалийривай ва СВО-дин иштиракчийривай газламишунин рекьиз акъатзавай харжийрин хейлин пай яшайишдин рекьяй хуьдай органрин куьмекдалди эвез хъийиз жезва. Къейд ийин­, государстводи гузвай эвездин пул  анжах са кIвализ талукь жезва ва адан кьадар гьакъикъи харжийриз барабар хьун, амма 100 агъзур манатдилай гзф тахьун лазим я.

И такьатар кьве къарардин бинедаллаз къачуз жеда. 69-нумрадин къарардин сергьятра аваз, эвездин пул газламишунин кIвалахар акьалтIарайдалай кьулухъ гузва­: кIвалин иесиди вичин гьакъидихъ тада­ра­кар маса къачузва, ахпа кIвалахар тама­ма­рун патал махсус тешкилат желбзава, абуруз арадал къвезвай гьакъи тамамдаказ гузва, ахпа  чекар ва икьрарар, харжияр эвез хъувун патал  яшайишдин рекьяй хуьнин идарадив агакьарзава. Важиблу къейд: ишлемишзавай тадаракар чи уьлкведин карханайри акъуднавайбур хьун лазим я.

95-нумрадин къарардин сергьятра аваз,  газ паюнал машгъул карханади, яни чна, догазификациядин программадин сергьят­ра аваз, газдин турба участокдин сергьятдал кьван тухузва, ахпа иесиди вири патарихъай фикирда кьунвай, я тахьайтIа асулдал алава тир икьрар  кутIунзава ва яшайишдин рекьяй хуьдай органриз арза кхьизва. Идалай кьулухъ  газ кIвалин къенепатав агакьарун, къазан  ва я пич маса къачун патал такьатар газ паюнал машгъул карханадиз рекье твазва, яни агьалиди виликамаз вичин пулдин такьатар харж авун лазим жезвач.

– Республикадин мулкунал гьихьтин хуьрер ва я мулкар къенин юкъуз догазификациядин программа уьмуьрдиз кечирмишун патал  муракаббур я?

– Четинвилер авазва. Сифтени-сифте иник дагълух районар акатзава. А чкаяр­ туь­­кIуьр хьанвай тегьерди газдин турба  тухун­ че­тинарзава, кIвалерин арада авай мензил лагьайтIа, бязи вахтара са шумуд виш метрдиз барабар я. Ида вахтни, къуватарни­ къакъудзава. Бязи хуьрера чна кIва­лахар­ гьатта бинедилай башламишзава: я анриз­ газдин турбаяр эсиллагь гъанвач, я та­хьай­тIа, виликдай гъанвай турбадин диа­метр лап гъвечIиди я ва адахъ цIийи чкаяр галкIуриз жезвач.

Ихьтин дуьшуьшра  кьилди къачур кIва­лер газламишиз башламишдалди вилик  къурулушар алай аямдин истемишунриз жаваб гудай къайдадиз хкун, авай сетрин гидравликадин гьахъ-гьисабар авун лазим я. Им алава кIвалахрин пай я, ам кьилиз акъудун патал алава вахтни герек жезва. Мад са четинвал: чил хсусиятдиз лазим жуьреда къачун тавун. Гзаф вахтара  инсанрив  участокдиз талукь документар жезвач ва ида гъиле кьунвай кардиз кьецI гузва.

– Догазификациядин истемишунриз­ жаваб гузвай, амма гьелелиг арза гун тавунвай кIвалер республикада алай вахтунда гьикьван ава? Абурухъ галаз кIвалахдай план авани?

– Чкадин самоуправленидин органрихъ галаз санал гьар йисуз чна догазифика­ция­дин план-график туькIуьрзава. Ана чна прог­раммадин истемишунриз жаваб гузвай­ кIва­­лерин мумкинвилер къалурзава. Къенин­ юкъуз чахъ ихьтин 11 агъзур объект ава. Ам­ма и рекъем гьар вацра чIехи жезва, чаз аквазвайвал. Гьам шегьерра, гьам район­ра цIийи кIвалер эцигзава. Амма, план-гра­фикда чпикай лагьанвачтIани, абурувай  программада иштиракун патал арзаяр гуз жеда.

Агьалийрихъ галаз кIвалахун патал чна чкайрал физ гъавурда твадай суьгьбетарза­ва, гьакIни инсанриз СМИ-рин куьмекдалди­ хабар гузва. КIвалахдин йикъара «кузвай ли­нияни» кардик ква: анжах алатай йисуз­ адан куьмекдалди (телефондин нумра –­       8 8722 68-22-36) догазификациядин гьа­къин­­дай агъзурдалай гзаф арзаяр кьабулна.

–  СНТ-рин  (багъманчивилел машгъулбурун алишверишдинбур тушир кIва­­тIалар) агьалийри программада  гьи къайдада иштиракзава?

– СНТ-яр патал догазификациядин прог­рамма 2024-йисан апрелдилай къуват­да гьатнава. Дагъустан и кIвалахдал гъиле-гъил аваз машгъул хьана. Къенин йикъал­ди СНТ-рин агьалийрин патай 250 арза­ атанва, 230 арзадин бинедаллаз икьрарар кутIуннава ва 70 кIвалин сергьятрив газ агакьарнава, 30 хизанди газ ишлемишзава. Амма къейд авун лазим я: программадик анжах яшайишдинбур яз официальнидаказ гьисабдиз къачунвай  ва кадастрдин гьисабда авай кIвалер кутазва. Багъда авай гатуз ял ядай кIвал – ваъ. Гьаниз килигна, са кьадар пай агьалийривай программадикай менфят къачуз жезвач: сифтедай документар къайдадиз гъана кIанда.

– Алай йисан планар гьихьтинбур я?

– 2026-йис патал чна вилик еке месэла эцигнава: 1,5 агъзур кIвал газдалди таъминарун. Бюджетда и кар патал такьатар фикирда кьунва, бригадаяр лазим тегьерда таъминарнава.  Йисан эхирдалди агьалийрилай атанвай са арзани кьилиз акъуд тавуна амукь тавун лазим я.

Арсен Пирмегьамедова хабар гайивал­, Дагъустан Республикада Росреестр­дин Уп­равлениди, кIвалер  газламишунин месэладив эгечIайла, республикадин агьалийрал  мукьвал-мукьвал гьалтзавай четин месэлаяр гьихьтинбур ятIа ахтармишна. ИкI, ада къейд авурвал, и жигьетдай асул  манийвилер технический рекьяй  мумкинвилер тахьунихъ галаз ваъ, юзан тийидай эменнидин  иесивилин ихтиярар лазим къайдада тестикьар тавунихъ галаз алакъалу я.

Ада къейд авурвал, догазификация авуниз талукь къарар кьабул тавунин виридалайни гзаф дуьшуьшра  гьалтзавай себеб  касдин кIвалин ва  и кIвал алай чилин иеси­вилин ихтиярар Государстводин эменнидин сад тир сиягьда (ЕГРН) тахьун я. Яшайишдин, яни пулсуздаказ кьилиз акъудзавай догазификациядин программада иштиракунин­ шартI ЕГРН-да гьакъикъи делилар хьун я.

«Кьвед лагьай  манийвал – амни мукь­вал-мукьвал гьалтзава – объектдин статус дуьз­даказ къалур тавунихъ галаз алакъа­лу­ я. Эгер документра объект «багъда­ авай кIвал» хьиз къалурнаватIа, газдин къу­­рулушдихъ галкIурун патал адан дережа­ «яшайишдиндаз» элкъуьрун чарасуз я. Ида­лайни гъейри, документар кьабулуниз манийвалзавай себебрик участокдин сергьятар дуьздаказ къалур тавун ва я адан сергьятар  патарив гвай чилерин мулкарилай фин акатзава», – къейдна  А. Пирмегьа­медова.

Ихьтин четинвилер арадал татун патал  хсусиятчийри чпин документра къалурнавай делилар ЕГРН-да авай делилрихъ галаз виликамаз гекъигун лазим я. И жигьетдай асул кьуд месэладиз кьетIен фикир гун важиблу я.

1. Иесивилин ихтияр. Куь кIвалин ва я участокдин хсусиятчивилин ихтиярар гьисабдиз къачунвайдахъ инанмиш хьухь: гъиле ЕГРН-дай выписка хьун лазим я. Эгер ихьтин ихтияр 1998-йисал агакьдалди гьисабдиз къачунватIа, абур, алай аямдин истемишунриз жаваб гудайвал, цIийи къайдада туькIуьр хъувун лазим я.
2. КIвалин дережа. Эгер кIвал багъдин чилел алайди ятIа, чкадин самоуправленидин органди ам яшайишдинди яз кьабулнавайвилин гьакъиндай къарар герек жеда. И кар патал объектдин технический гьал ахтармишнавайди тестикьарзавай документ къачуна кIанда.
3. Чилин тайинвал. Чилин участок ишлемишунин ихтияр ганвай къайдада и чилел яшайишдин кIвал эцигдай ихтияр авайди къалурнаваз хьана кIанда (месела, «ИЖС патал» ва я «ЛПХ кьиле тухун патал»).
4. Авай гьалдин (ситуационный) план. Им участокдал кIвал алай чка къалурнавай адетдин графикадин схема я. Ам иесиди газдин идарадиз арза гун патал  вичи туькIуьрзава.

Важиблу къейд: эгер кIвалихъ ва я учас­токдихъ иесияр са шумуд аватIа, догазификациядин арза гун патал абурун виридан патай кхьена агакьарнавай разивал хьун лазим я.

Арсен Пирмегьамедова хабар гайивал, багъманчийриз куьмек патал Росреестрдин РД-да авай Управленидин векилри гъавурда твадай  гуьруьшар ва меслятар  гун тешкилзава, гьакIни  программада иштиракун патал вуч авуна кIанзаватIа, вири бегьемдиз къалурнавай методикадин махсус пособияр гьазурнава.

Жасмина Саидова