13-майдиз РД-дин Халкьдин Собранидин 56-сессиядал депутатри Мегьамед Исрафилович Рамазанов республикадин премьервиле хкяна. Сессия ачухай РД-дин Халкьдин Собранидин председатель Заур Аскендерова ва РД-дин Кьилин везифаяр вахтуналди тамамарзавай Федор Щукина Рамазанован лайихлувилер къейдна ва республика вири рекьерай вилик тухунин карда Мегьамед Исрафиловичак еке умудар кутазвайдакай лагьана.
«Адахъ государстводин ва военный рекьяй кIвалахунин, крар идара авунин жигьетдай еке тежриба ава. И тежрибади адаз государстводин кIвалах идара ийидай, ведомствойрихъ галаз санал чIехи крар тамамардай мумкинвал гана. Дагъустанда арадал атанвай бедбахтвилин гьалар арадай акъудун патал тешкилнавай гьукуматдин комиссиядин председателдин заместитель яз, ада вичин пешекарвилин алакьунар хъсандиз къалурна. Ада фейи чкайра агьалийрин тIалабунрихъ, арзайрихъ дикъетдивди яб акална ва абур гьялдай рекьер жагъурзава. Адаз уьлкведин Президент Владимир Путина ихтибарзава ва ам хайи республикадин абадвал патал зегьмет чIугваз гьазур я», – лагьана региондин Кьили.
За фикирнай хьи, сессиядал Дагъустан Республика экономикадин, яшайишдин, культурадин жигьетдай вилик тухун патал зегьмет чIугур, алатай вахтара дагъвийриз такур хьтин цIийивилер арадал гъайи, агьалийрин патай гьукумдиз ихтибар авун гзафар хъувур, цIуд йисаралди гьял тийиз, члада тунвай месэлаяр дуьздал акъудай ва абур гьялдай рекьер жагъурай, уьлкведин ва дуьньядин майданда Дагъларин уьлкведин тIвар виниз хкажай Сергей Меликоваз сагърай лугьуда, адан зурба кIвалах къейдда. Ваъ, са гафни лагьанач. Республикадин гьукумдин кьилиз атанвай цIийи инсанриз, Меликован зурба тежрибадикай менфят къачуна, ада гъиле кьур лайихлу ва хийирлу вири крар давамарун лазим тирди къейд авунач.
Сессияда республикадин отставкадиз ракъурнавай гьукуматдин вахтуналди везифаяр тамамарзавай саки вири членри иштиракзавай. Абур Халкьдин Собранидин 54-сессиядин иштиракчиярни тир. И сессиядал Гьукуматдин Председатель Абдулмуслим Абдулмуслимова гьукуматди 2025-йисуз ва гьакIни эхиримжи вад йисуз тамамарай кIвалахрин гьакъиндай гьахъ-гьисаб авунай ва депутатри и кIвалахдиз дуьзгуьн къиметни ганай. Ингье кьве варзни алатнач, гьукуматдихъ цIийи регьберар хьанва. ЦIийи премьерди министерствойрин, ведомствойрин къуллугърал цIийи ксар хкяда. Бес бажарагълу тешкилатчи, регьбер Сергей Меликован гуьзчивилик кваз мукьуфдивди, менфятлувилелди, хъсан нетижаяр къазанмишуналди зегьмет чIугур гьукуматдин членриз сагърай лугьун кутугнавачирни? Ваъ, и карни рикIел атанач.
Рахай депутатрикайни анжах КПРФ-дин Дагъустандин отделенидин сад дагьай секретарь Самир Абдулхаликьова, цIийи премьердиз къуллугъ тебрик авуналди, региондин виликан Кьил Сергей Меликова ва гьукуматди уьмуьрдиз кечирмишай са бязи крарин тIварар кьуна ва гъиле кьунвай хъсан крар давамардайдак умуд кутуна.
Хъсан крар. Абур садни кьвед туш. Неинки меркездин агьалийри, гьакI республикадиз къвезвай кьван мугьманрини Каспий гьуьлуьз авахьзавай чиркин ятарин вацIар куьтягь жедай югъ гуьзлемишзава. Каспийск шегьердин чиркин ятар михьдай имаратдиз кьван тухвана кIанзавай коллектордин кIвалах акъвазарна хейлин йисар тир. Сергей Алимовича и месэла винел ахкъудна ва Каспий гьуьлуьн михьивал, ам чиркин ятарикай хуьн федеральный бюджетдай цIийи коллектор туькIуьрунин мураддалди 25 миллиард манат чара ийиз туна. ЦIийи гьукумдин регьберри, гежел тевгьена, коллектор ишлемишиз вахкана кIанда.
Дагъларин уьлкве зирзибилдикай, гьар жуьре амукьайрикай михьи авун патал эцигзавай комплексар ва полигонар кIвалахдай гьалдиз гъун герек я. Рекьера кIватIалар (заторар) арадал атуникди гзаф агьалийрин патай наразивилер жезва. И нукьсан арадай акъудунин фикирдалди рекьер Дербент ва Хасавюрт шегьеррин къерехрай тухунин кIвалах гъиле кьунва. Амни давамарна кIанда. Федеральный ва республикадин бюджетрай чара ийизвай пулар тайин проектар кьилиз акъудун патал харж авун лазим я. Вилик вахтара хьиз, пуларни вири харжна, кIвалахар тум галайбур яз амукь тийидайвал.
Дагъустанвийрик датIана секинсузвал кутазвай, абур шел-хвал авунал гъизвай месэлаяр ава: атIунар авачиз, хъвадай михьи целди, электроэнергиядалди, газдалди таъминарун. Сергей Алимовича ва гьукуматди, федеральный ведомствойрин куьмекни галаз, дагъвийрин тIал алай дердияр туькIуьрдай мумкинвал жагъурнай. Махачкъала, Каспийск ва Избербаш шегьеррин агьалияр хъвадай михьи целди таъминарун патал турба тухунин кIвалах куьтягьунал виридан вил ала. ЦIийи гьукуматди и зурба проект кьилиз акъудун вичин кар алай везифа яз гьисабдайдал шак алач.
Вичин программадикай ихтилатдайла, Мегьамед Рамазанова и месэлаяр фикир желбна кIанзавайбур тирди тестикьарна: «Республика яшайишдинни экономикадин рекьяй вилик тухунин карда гьалтзавай месэлайрин гъавурда чун авазва. Гьавиляй сифте нубатда инсанрик секинсузвал кутазвай месэлаяр гьялун лап важиблу я. Абурни рекьерихъ, агьалияр электроэнергиядалди, хъвадай целди, медицинадин дуьзгуьн куьмекдалди таъминарунихъ, школаяр, аялрин бахчаяр ва яшайишдин маса объектар эцигунихъ галаз алакъалу я».
Йикъан кар алай месэлайрикай сад яз ада тIебиатдин бедбахтвилери зиянар ганвай агьалийрив гьукуматдин куьмек агакьарун, четин гьаларай экъечIдай серенжемар кьабулун ва чIур хьанвай рекьер, ацахьнавай муькъвер куьруь вахтунда туькIуьр хъувун яз гьисабна.
– И важиблу месэла чи гьар йикъан гуьзчивилик ква. Бедбахтвилер арадал атанвай вири районра, хуьрера, шегьерра махсус комиссийри кIвалахзава, абуру чаз тамамарзавай крарикай хабар гузва, – лагьана М. Рамазанова. – Садни куьмек агакь тавуна амукьдач.
Республикадиз жезмай кьван гзаф инвестицияр гъун патал Сергей Меликовни алахъна. Адаз акуна хьи, и карда гзаф манийвилер ава. Бизнес ачухиз, карчивилел машгъул жез кIанзавайбур гзаф вахтара чкадин ва республикадин чиновникри кIеве твазва. Ихьтин гьаларин шагьидар жезвай дагъустанвийри, маса регионриз фена, гьанра кIвалахзава ва бизнесда вижевай нетижаяр арадал гъизва. Сергей Алимовича инвестицияр атуниз кьецI гузвай чиновникрихъ галаз халис женг чIугуна ва чкадин, уьлкведин бизнесменриз, карчийриз ачух рекьер ачухна. Гьавиляй цIийи заводарни, майишатарни, фирмаярни, компаниярни кардик акатна. Республикадиз миллиардралди инвестицияр гъана. Ида кIватIзавай налогрин кьадарни артухарна. ЦIийи гьукуматди и рекьяй гегьенш камар къачуртIа, экономикани, яшайишни вилик фида.
Вичин хиве четин везифаяр гьатнавайди аннамишзавай премьерди лагьана: «За республикадин гьар са агьалидин, Дагъустандин Кьилин, Халкьдин Собранидин ва Уьлкведин Президент Владимир Владимировичан вилик еке жавабдарвал гьиссзава. Жуван кIвалахда за виликан регьберри авунвай хъсан крарин тежрибадикай, республикадихъ авай мумкинвилерикай менфят къачуда ва агьалийрин гьар йикъан дердияр кьилиз акъудиз чалишмишвалда…»
Халкьдин мурад сад я – хъсан умудар кьилиз акъатун.
Нариман Ибрагьимов
