Баян гана
Мартдин вацран къиметар дегиш хьунин еришдиз талукь тир Росстатдин делилриз баян гун яз, РФ-дин хуьруьн майишатдин министерстводи къейдзавайвал, Россияда алай вахтунда тахминан вири салан майвайрин ва емишрин къиметар алатай йисанбурулай агъузбур я. Идакай «Интерфакс» изданиди раижзава.
Шей гьасилунин чIехи кьадарри къиметрин дурумлу гьалар таъминардай мумкинвал гузва. Ведомстводи виликамаз кьунвай делилралди, базардиз цIийи бегьер атайла, емишринни салан майвайрин къиметар, адет тирвал, агъуз аватун вилив хуьзва.
2025-йисуз салан майвайрин (7,6 миллион тонн) ва картуфрин (8,5 миллион тонн) еке бегьер къачуна. Нетижада Россия салан майвайралди вичи-вич таъминарунин жигьетдай тир ДПБ-дин (доктрина продовольственной безопасности) макьсаддин рекъемриз лап мукьва хьанва. (Къейд ийин хьи, ДПБ чкадин агьалияр бес кьадарда таъминарун патал недай суьрсетдин жуьреба-жуьре продукция Россияда виче гьикьван акъудун герек ятIа къалурнавай махсус план (документ) я. — М.А.) Раижзавайвал, салан майвайралди жува-жув таъминарунин жигьетдай «недай суьрсетдин хатасузвилин дережадин» (ДТБ) рекъем 89,6 процентдив агакьнава, адан вини сергьятдин рекъем 90 процентдикай ибарат яз. Картуфрин жигьетдай лагьайтIа, адан кьадар 97,9 процентдал акъатнава, вини сергьятдин рекъем 95 процент яз.
Теплицайра салан майваяр гьасилунал гьалтайла, 2026-йисуз хъсан ериш авайвал амукьзава. 7-апрелдин делилралди, тешкиллу сектордай 391,2 агъзур тонн продукция кIватIнава. Алатай йисан и муддатдин рекъемдив гекъигайла, им 1,5 процентдин гзаф я. Абурун арадай яз, теплицайрин афнийрин бегьер 223 агъзур тонндилай гзаф хьанва, помидоррин бегьер — 158 агъзур тонндилай артух.
Эхиримжи йисара активнидаказ вилик физвай хилерикай сад майвайринни куьлуь емишрин (плодово-ягодный) продукция гьасилун я. ИкI, 2025-йисуз Россияда рекорддин 2,1 миллион тонн емишар (фрукты) ва куьлуь емишар (ягоды) кIватIнава, им виликан йисан рекъемдилай 10 процентдин гзаф я. И рекьяй жува-жув таъминарунин (самообеспеченность) кIвалах давам жезва.
Дидевилин капитал къачунва
2026-йисан эвел кьилелай инихъ 136 600 хизанди дидевилин капитал къачунва. Идакай РФ-дин зегьметдин ва яшайишдин рекьяй хуьдай министерстводин МАХ-каналди хабар гузва.
Чешмеди къейдзавайвал, программа кьилиз акъудзавай вири вахтунда дидевилин капитал саки 15,3 миллион касди къачунва. Раижзавай делилралди, 2026-йисуз и серенжемдин сергьятра аваз гузвай пулдин кьадарар ихьтинбур я:
– 728, 9 агъзур манат – сад лагьай аял 2020-йисан 1-январдилай кьулухъ хьанватIа ва я кьвед лагьай аял 2020-йисан 1-январдалди хьанватIа;
– 234,3 агъзур манат – кьвед лагьай аял 2020-йисан 1-январдилай кьулухъ хьанватIа ва сад лагьай аялдал дидевилин капитал гьеле къачунвачтIа;
– 963,2 агъзур манат – эгер кьвед лагьай аял 2020-йисан 1-январдилай кьулухъ хьанватIа ва сад лагьай аялдал дидевилин капитал къачунвачтIа.
Дидевилин капитал жуьреба-жуьре серенжемар патал харж ийиз жеда, абурун арадай яз: яшайишдин кIвалерин шартIар хъсанарун, пуд йис тамам тахьанвай аялриз гьар вацран выплатаяр яз гун патал ва икI мад.
ЦIуд миллиард манат
Медицинадин информациядин къурулушар вилик тухун патал регионри 10 миллиард манат къачуда. Идакай РФ-дин Гьукуматдин телеграм-каналди хабар гузва.
И такьатрихъ са жерге субъектра медицинадин информациядин вири къурулушрин сад-садахъ галаз авай алакъа къайдада тун, ЭДО (электронный документооборот кардик кутун, гьа гьисабдай яз, тIебии тушир интеллектдин (ИИ) технологияр ишлемишуналдини) пландик кутунва. Идалайни алава, и такьатрихъ агьалияр госкъуллугърин сад тир порталдин хсуси кабинетда сервисралди таъминарунни фикирда кьунва.
Алай вахтунда госкъуллугърин порталда агьалийривай са жерге мумкинвилер ишлемишиз жезва (мисал яз, начагъ хьайивилин гьакъиндай махсус чар туькIуьрун (оформить больничный лист) ва икI мад). Хабар гузвайвал, ихьтин мумкинвилер ва са жерге маса жуьредин къуллугъар агьалийрин умуми гьисабдин пудакай са паюни ишлемишзава.
РикIел хкин, идалай вилик РФ-дин здравоохраненидин министерстводин телеграм-каналди раиж авурвал, М. Мурашкодин гафаралди, 2025-йисуз Россияда здравоохраненидин 1,3 агъзурдалай виниз цIийи объектар ишлемишиз вахкана.
«Давамлу ва активный уьмуьр» милли проект уьмуьрдиз кечирмишиз эгечIайдалай инихъ ПМСП (первичная медико-санитарная помощь) тамамарун патал шартIар арадал гъизва. ИкI, анжах 2025-йисуз, винидихъ къейднавайвал, 1,3 агъзурдалай гзаф цIийи объектар ишлемишиз вахканва, 2 агъзур дараматда капитальнидаказ ремонт кьиле тухванва, 46 агъзур уьлчмедилай гзаф тадаракар эцигнава…
Мурашкоди алава хъувурвал, сифтегьан куьмек агакьардай звенода чкадин тадаракрин пай гьеле 70 процентдив агакьзава. Ада гъавурда турвал, сифтегьан куьмек агакьардай звено цIийикIа туьхкIуьрунин программа кьилиз акъудай кьван вири муддатда медицинадин 14 агъзур объект эцигнава ва ремонт хъувунва.
Гьазурайди – Муса Агьмедов
