ТIимил – гзаф
2025-йисан эхирра Россиядин хуьруьн майишатдин тешкилатра техилдин ва техилдинни пахладин жинсинин магьсулрин игьтиятар (запасар), йисан гекъигуналди, 19,9 процентдин артух хьана. Идакай «Агроэксперт» сайтди хабар гузва. Картуфрин игьтиятар 37,2 процентдин гзаф хьанва. Салан майвайрин кьадар лагьайтIа, агъуз аватнава — 35,4 процентдин.
Винидихъ къалурнавай муддатда РФ-дин хуьруьн майишатдин тешкилатра техилдин ва техилдинни пахладин жинсинин магьсулрин кьадар 2025-йисан декабрдин эхирда 31,484 миллион тонндикай ибарат хьанва. 2024-йисан и муддатдив гекъигайла, винидихъ къейднавайвал, им 19,9 процентдин гзаф я.
Гьа гьисабдай яз, къуьлуьн игьтиятар 12,1 процентдин артух хьанва, 18,645 миллион тонндал кьван, гьажибугъдаяр – 11,1 процентдин, 3,775 миллион тонндал кьван.
ГьакIни хабар гузвайвал, чIемедин магьсулрин игьтиятар 6,44 миллион тонндив агакьнава (им 23,2 процентдин гзаф я). Абурун арадай яз, 2,442 миллион тонн — ракъинин цуьквер (15,5 процентдин гзаф), 2,433 миллион тонн — шекердин чугъундурар (84,7 процент артух хьанва).
Картуфрин игьтиятар 1,971 миллион тонндикай ибарат хьанва (37,2 процентдин гзаф), салан майваяр – 600,162 агъзур тонн (35,4 процентдин агъуз аватнава).
Сифте чкадал
2025-йисуз Россияди Сад хьанвай арабрин Эмиратриз (ОАЭ), 8,6 миллион доллардин къиметдин 7,2 агъзур тонн вечрен таза какаяр ракъурна. 2018-йисалай инихъ муддатда лап гзаф кьадар я. А чIавуз лагьайтIа, экспорт 12,5 миллион доллардив агакьнай. Идакай «Агроэкспорт» центрадин телеграм-каналди хабар гузва.
Нетижада, къиметдин гьисабдалди кьурла, ОАЭ 2025-йисуз, Россиядин вечрен таза какаяр маса къачунал гьалтайла кIвенкIвечи чкадал хьанва.
Идалайни гъейри, шаз ОАЭ-диз къушарин кьурурнавай какайрикай гьазурнавай гъуьр маса ганва (658 агъзур доллардин), гьакI — кьурурнавай какайрин альбуминни (41 агъзур доллар). Къейдзавайвал, альбумин ОАЭ-диз сад лагьай сеферда я ракъурнава.
Артух хьанва
2025-йисан декабрдин вацра яшайишдин кIвалер эцигунин кьадар 16,598 миллион кв. метрдив агакьна. 2024-йисан декабрдив гекъигайла, им 19,2 процентдин гзаф я. Идакай «Интерфакс» изданиди хабар гузва.
Кьилди къачуртIа, и жигьетдай амай варцарин рекъемар ихьтинбур я: 2025-йисан ноябрдин вацра 7,985 миллион кв. м яшайишдин кIвалер яшамиш хьун патал гьазурна (27,1 процент артух хьанва йисалай йисалди), октябрдиз — 6,998 миллион кв. м (9,0 процент артух ), сентябрдиз — 9,035 миллион кв. м (8,3 процентдин агъуз аватна), августдиз — 7,934 миллион кв. м (14,0 процентдин агъуз аватна), июлдиз — 7,440 млн кв. м (13,8 процент агъуз аватна), июлдиз — 7,506 миллион кв. м (22,2 процентдин агъуз аватна), майдиз — 5,944 миллион кв. м (16,8 процентдин агъуз аватна), апрелдиз — 6,733 миллион кв. м (7,4 процентдин агъуз аватна), мартдиз — 10,565 миллион кв. м (21,1 процент артух хьанва), февралдиз — 10,432 миллион кв. м (22,9 процентдин хкаж хьанва), январдиз — 10,975 миллион кв. м (9,6 процентдин агъуз аватна).
Хабар гузвайвал, санлай къачурла, 2025-йисуз яшайишдин кIвалер эцигунин кьадар Россияда 108,146 миллион кв. м-дикай ибарат хьанва. Виликан йисав гекъигайла, им 0,4 процентдин гзаф я.
2024-йисуз РФ-да яшайишдин кIвалер эцигунин кьадарди 2,4 процентдин агъуз аватун къалурна – алатай йисан нетижайралди, 107 миллионни 767,5 агъзур кв. м яшайишдин кIвалер яшамиш хьун патал гьазурна, 2023-йисан рекорддин (и жигьетдай гуьзчивал тухузвай 1991-йисалай инихъ) 110 миллионни 438,5 агъзур кв. м-дилай кьулухъ.
Яд бес тахьун
Дуьнья вич цин жигьетдай еке «банкротвилел» расалмиш хьанва. Дуьньядин саки кьудай пуд пай агьалияр «яд бес тахьунин азиятдик квай» ва я «целди таъминарунин жигьетдай акьалтIай пис гьалда (критический) авай» уьлквейра яшамиш жезва. Идакай, ООН-дин Университетдин цин ресурсрин, элкъвена кьунвай гьаларин ва затIарин (окружающая среда) ва сагъламвилин Институтди чапнавай Global Water Bankruptcy докладдал асаслу яз, «Агроэкспорт» центрадин телеграм-каналди хабар гузва.
Чешмеди раижзавай делилралди, гьасилзавай докладдин авторри къейдзавайвал, дуьньяда гьасилзавай недай суьрсетрин са пай дурумлу тушир ва цин игьтиятар тIимил хьунал расалмиш жезвай районрал гьалтзава.
Гьа са вахтунда дуьньяда 170 миллион гектар яд гузвай цадай чилери «еке тир» ва я «лап еке тир» цин эксиквал (дефицит) гьиссзава, чилер яваш-яваш усал ва чилик квай ятар тIимил, климат дегиш хьуникди арадал къвезвай зарарди гьар йисуз 300 миллиард доллардилай гзаф такьатар тешкилзава.
Рекорд эцигна
Россияда 2026-йисан январдиз газ ишлемишунин кьадарди и жигьетдай тарихдин «лап еке рекъем» цIийи авуна. Идакай, «Газпромдал» асаслу яз, «Интерфакс» изданиди хабар гузва.
Компанияди раижзавайвал, «Газпромди» ЕСГ-дай (Единая система газоснабжения) январь патал газ рекье тунин тарихдин цIийи рекорд эцигнава. Оперативный делилралди, Россиядин газ ишлемишзавайбурув ам 51,275 миллиард куб. м-дин кьадарда аваз агакьарнава. Къейдзавайвал, виликан гзаф кьадардив 2024-йисан январдин вацра агакьнай (50,971 миллиард куб. м газ).
«Газпромдин» газотранспортный къурулушди и метягь агакьарун ихтибарлудаказ кьилиз акъудзава, гьакI — чилин кIаник квай гьамбарханайрин куьмекдалдини.
2025/2026-йисан кьуьд патал Россиядин гьамбарханайра 73,17 миллиард куб. м. газдин запас арадал гъанва. Им РФ-ди газдин хел патал тамам рекорд я.
Чимивилелди таъминардай муддатда сифтени-сифте, гьавадин температура кьилин делил я, газ ишлемишунин кьадар тайинарзава, адахъ галаз сад хьиз — ам хкудунин кьадарни. ИкI, 2024-2025-йисарин гзаф чими хъуьтIуь вири 2025-йисуз газ хкудунин хилез лап гзаф таъсирна, гьикI хьи, гатун вахтунда гьамбарханайрин игьтиятар арадал хкун патал тIимил кьадар газдин игьтияж авай.
Гьазурайди – Муса Агьмедов
