Инфляциядиз талукь рекъемар
Росстатдин делилралди, санлай къачурла, 2025-йисуз инфляциядин кьадар 5,59 процентдикай ибарат хьанва, 2024- йисан 9,52 процентдилай, 2023-йисан — 7,42, 2022-йисан — 11,94, 2021-йисан — 8,39, 2020-йисан — 4,9, 2019-йисан 3,0 процентдилай кьулухъ. Идакай «Интерфакс» изданиди хабар гузва.
Къиметар хкаж хьун виликамаз кьунвай делилрилай (прогноз) агъузди хьана. Мисал яз, чешмеди раижзавайвал, РФ-дин экономикадин жигьетдай вилик финин министерстводин сентябрдин виликамаз кьунвай делилар 6,8 процентдин дережада авай, «Интерфакс» изданиди 2025-йисан инфляциядин гьакъиндай хабарар кьур экономистрин консенсус-прогноз 5,8 процентдиз барабар тир.
Чешмеди раижзавай са бязи рекъемар фикирдиз гъайитIа, Росстатдин делилралди, 2025-йисан декабрдиз недай суьрсетдин метягьар 0,43 процентдин багьа хьана, 2025-йисуз, санлай къачурла, — 5,24 процентдин (2024-йисуз 11,05 процентдин хкаж хьайидалай кьулухъ).
Емишринни салан майвайрин къиметар 2025-йисан декабрдиз 1,56 процентдин хкаж хьана, 2025-йисуз, санлай къачурла, и метягь 8,80 процентдин ужуз хьана (2024-йисуз 22,09 процентдин багьа хьайидалай кьулухъ).
2025-йисуз муркIада авай балугъдин къимет 16,98 процентдин, фан ва фанни тIунутIрин (хлебобулочные) затIарин къимет 11,12 процентдин хкаж хьана.
Гьа са вахтунда вечрен какаяр 2025-йисуз 20,4 процентдин ужуз хьана (2024-йисуз абурун къимет 11,16 процентдин агъуз аватайдалай ва 2023-йисуз 61,35 процентдин багьа хьайидалай кьулухъ). Куьлуь шекер (сахарный песок) 2025-йисуз 6,41 процентдин ужуз хьана.
2025-йисан декабрдиз недай суьрсетдинбур тушир метягьрин къиметар хкаж хьун 0,34 процентдиз барабар хьана, 2025-йисуз — 2,99 процентдин (2024-йисуз — 6,12 процентдин). ИкI, кьилди къачуртIа, 2025-йисуз хейлин багьа хьана бензин — 10,78 процентдин, медикаментар — 9,88 процентдин. Гьа са вахтунда 2025-йисуз электрометягьар 4,96 процентдин ужуз хьана.
Кьадар артухарнава
Россияди 2025-йисуз къецепатан уьлквейриз 1 миллион тонндилай гзаф шекер ракъурна. Им, 2024-йисав гекъигайла, 18 процентдин гзаф я. Экспортдин къазанжи 14 процентдин хкаж хьана, саки 660 миллион доллардал кьван. Идакай, экспертрин къиметрал асаслу яз, «Агроэкспорт» федеральный центради хабар гузва, кхьизва «Интерфакс» изданиди.
Гьа са вахтунда центради къейдзавайвал, ЕАЭС-дин уьлквейриз ракъурнавай метягьрин кьадар 11 вацран муддатда фикирда кьунва.
«Агроэкспорт» центради рикIел хкизвайвал, рекорддин кьадарда шекер экспортдиз ракъурун 2020-йисуз къейднай — саки 1,2 миллион тонн.
ИКАР-дин (Институт конъюнктуры аграрного рынка) къиметдалди, 2025-йисуз, кьиблепата хьайи лап гужлу кьурагьвилеризни килиг тавуна, Россияди шекердин чугъундуррин хъсан бегьер кIватIна. И делилди 6,4-6,5 миллион тонн шекер акъуддай мумкинвал гуда, алатай сезондин 6,37 миллион тонндиз акси яз.
Росстатди виликамаз кьунвай делилралди, 2025-йисуз шекердин чугъундуррин бегьер 43,6 миллион тонндикай ибарат хьана, 2024-йисуз 45,1 миллион тонн тир.
Арада мензил аваз гуьзчивал
Арада мензил аваз ивидин давленидин мониторинг кьиле тухуни гипертония авай агьалийрин делилрал гуьзчивал тухунин ери артухарда. Идакай, Россиядин здравоохраненидин министерстводин штатдик квачир кьилин кардиолог Сергей Бойцован гафарал асаслу яз, и ведомстводин телеграм-каналди раижзава.
Хабар гузвайвал, арада мензил аваз ивидин давленидал гуьзчивал тухун ахтармишун (мониторинг) агьалийриз 2026-йисуз медицинадин куьмек гудай пулсуз заминвилерин госпрограммадик кутунва.
Кардиолог Сергей Бойцова раижзавайвал, и серенжемди гипертония авай агьалийрин ивидин давленидал тухузвай нетижалу гуьзчивал хейлин артухардай мумкинвал гуда.
Ада алава хъувурвал, арада мензил аваз ивидин давленидин мониторинг тухунин направление НАГ (неконтролируемая артериальная гипертензия) авай агьалийриз ам сагъарзавай духтурди гуда.
Агьалиди ивидин давление алцумай гьар са дуьшуьшдикай талукь делилар агакьардай медицинадин персональный тадаракдин куьмекдалди ва гьакIни пациентди авунвай вири «алцумунар» махсус программайралди ахтармишзава. Информация сагъарзавай духтурдиз рекье твазва, ада терапиядик дегишвилер кухтун ва гьакIни агьалидиз кьилдин къайдада сагъар хъувунин серенжемар хкягъун патал.
Хабар гузвайвал, «Персональные медицинские помощники» тIвар алай федеральный проектдик кваз зур йисан махсус (рандомизированный) ахтармишунри къалурнава: арада мензил аваз ивидин давленидал мониторинг тухуни 62 процент пациентриз неинки давленидин дережадин макьсаддин рекъемар арадал гъиз алакьдай, гьакIни абур дурумлудаказ хуьдай ва 10 процент агьалийрин «вини кьилин давление» агъузардай мумкинвал гузва.
С. Бойцова раижзавайвал, ахтармишун кьилиз акъуддайла, арада мензил аваз ивидин давленидин мониторинг кьиле тухунин кардал чпихъ АГ (артериальная гипертенезия) авай 55 агъзурдалай гзаф агьалияр желбнава. Вичикай ихтилат физвай технология ишлемишунин тежриба са жерге регионрин поликлиникайра гьеле авазва.
РикIел хкин, виликдай РФ-дин здравоохраненидин министерстводин телеграм-каналди раижайвал, М. Мурашкоди здравоохраненидин хел вилик тухунин стратегия тайинарзавай кьилин документ вуч ятIа, гьам къейдна. ИкI, ада раижзавайвал, и жигьетдай виридалайни кьилин документ государстводин заминвилерин программа я. Ада гьам сагъар хъувунин серенжемар кьиле тухунин кьадардал гьалтайла, гьамни гзаф рекьерай диагностика авунин жигьетдай медицинадин куьмек вилик тухун таъминарзава.
15,6 процентдин агъуз аватнава
«АВТОСТАТ» агентстводин экспертри, «Паспорт промышленный консалтинг» компаниядин делилрал асаслу яз, хабар гузвайвал, 2025-йисан нетижайралди, РФ-да цIийи 1,33 миллион кьезил машинар маса ганва. 2024-йисав гекъигайла, им 15,6 процентдин тIимил я. Идакай «АВТОСТАТ» агентстводин сайтда раижзава.
Къейдзавайвал, нетижада Россиядин автобазарди эхиримжи пуд йисан къене сифте яз агъуз аватун къалурна. РикIел хкизвайвал, икьван чIавалди ам 2022-йисуз агъуз аватнай (59 процент), гуьгъуьнин кьве йисуз хкаж хьун къалурнай: 2023-йисуз — 69 процентдин, 2024-йисуз — 48 процентдин.
Гьазурайди — Муса Агьмедов
