Зун жемиятдин деятель Лидия Илья­сова-Успенскаядихъ галаз са йис вилик «ВК» соцсетда таниш хьанай. Долгопрудный ше­гьерда тешкилиз, ада тухванвай­ кьван кIва­лахар, и рекье къазанмишнавай кьван агалкьунар акурла, ам жуван­ ватанэгьлини тирди чир хьайила, заз адакай «Лезги газетдиз» макъалани кхьиз кIан­завай…

Ингье и йикъара чун Дербентда, «Алые паруса» комплексдин конференцийрин залда, Россиядин миллетрин крарин рекьяй Фе­деральный агентстводин, миллетрин арада алакъайрин рекьяй РФ-дин Президентдин патав кардик квай советдин ва Россиядин халкьарин кIвалин куьмекдалди ФЛНКА-ди тешкилнавай тарихдинни ватанпересвилин «ЧIехи бубайрин ирс» форумдин сергьятра аваз, «Лезги чIал хуьнин ва машгьур авунин кар алай рекьер: месэлайрилай абур гьялунал» лишандик кваз элкъвей стол кьиле физвай залда дуьшуьш хьана. Жузун-качузун авурдалай гуьгъуьниз чна ихтилатар авуна.

Лидия Ильясова 1984-йисуз Дербент шегьерда, бинеяр КцIар райондин Агъа Ясаб-убадай тир Ильясов Рафикан хизанда­ дидедиз хьана. Адан диде Асият Докъузпара райондин Миграгъай я. Дербентдай абурун хизан Дагъустандин Огни шегьердиз фе­на. Ана бубадини дидеди шуьшедин заводда зегьмет чIугуна. Ирид лагьай класс­далди Лидияди и шегьердин кьвед лагьай нумрадин мектебда кIелна.

Уьлкведа кьиле фейи муракаб крарикди­ заводни агалдай чкадал атайла, абурун­ хизан 1997-йисуз Москвадиз фена.­ Ина руша мектебда кIелун давамарна­. 9-класс куьтягьайла, педагогикадин кол­ледж­­­­дик экечIна. Юкьван пешекарвилин об­­­разование къачурдалай гуьгъуьниз Лидия Москвадин Шолохован тIварцIихъ галай госпедуниверситетдин психолого-со­ци­альный факультетдик экечIна.

Долгопрудный шегьерда «Каспийский берег» тIвар алаз Дагъустандин халкьарин­ культурадин центр ачухна, адан кьиле акъвазнава. Культурадин центрадин кIва­лах­дикай ада икI лугьузва: «За, миллетар чара тавуна, абур вири санал кIватIна. Зи тешкилатдик 127 миллетдин векилар ква. Чна вирида санал жемиятдин кIвалахар ийиз 5 йис я. Зун зи халкьдин культурадал, музыкадал, искусстводал пара ашукь я. Жувани шиирар кхьизва. Чи мярекатарни пара шаддиз кьиле физва».

Ингье пуд йис я ада ФЛНКА-дин мярекатра иштиракиз. Алай вахтунда Лидия ФЛНКА-дин регьбер В. Гьасанован советник я. Абурун фикирдик къведай йисуз Москвадин областда региондин ЛНКА ачухун ква. Гьелбетда, регионда ЛНКА ачухуни милли культурадал рикI алай  ватанэгьлийриз милли руьгьдин емдин игьтияжар таъминардай мумкинвал гуда…

–  Лидия вах, заз хьиз, газет кIелза­вай­бурузни итиж хьун мумкин я. Бубани диде кьведни лезгияр яз, Успенская фамилия гьикI хьайиди я? — хабар кьуна за.

— ИкI хьунин себеб ихьтинди я. Адет яз, завай хабарни кьун тавуна, зун лезги гададиз гана. Вилик мехъерар квайди тир. Чун яшамиш жезвай кIвалерин къвалав Баку­дай тир урус гада Александр яшамиш жезвай. Зи дахдиз ам, адаз зи дах чизвай. Гьелбетда, чун гьаятда сад-садаз аквазвай, сад-кьве гаф раханни ийидай. Ада заз вичин рикIе кIанивилин гьиссер авайдакай са ихтилатни авурди туш. ТупIалар агална кIанзавай юкъуз ам зи патав атана, вичин рикIе авай гьиссер ачухна. Малум хьайи­вал, кьве йисан къене ада, кисна, яргъалай зун ахтармишнавай кьван. Авайвал ла­гьайтIа, зун гьиниз физ хьайитIани, зи вилик ам акъатдай. И карди зак хъелни кутадай. Чи къуншидин папани лугьудай: «А гадади вал вил эцигнавайди ваз чизвачни? Ам пара хъсан къилихринди я». За и кардиз­ фикир гудачир. Гуьгъуьнлай чир хьайивал, адаз, зун це лугьуз, чпин чIехибур чи кIвализ ракъуриз кIанзавай. Адаз зи дахдин «урусдиз гудай руш заз авайди туш» фикир чизвай. И кар чиз, адавай гатIуниз жезвачир. КIвалахар гзаф деринриз аватдалди, дахди зун це лугьуз атай лезгидиз гана туна.

И кардикай хабар хьайи Александра зи патав къуншидин паб ракъурна. Ада заз урус гададин тарифарна, чи гуьруьш тешкилна.

Хизанрин арада еке къалмакъал акъатна. И арада зун ганвай гада силисдик кваз хьана, ам кьуна ва ацукьарна. Куьрелди, меслятдал атана, мехъерарна. Ингье анлай­ инихъ 25 йис алатнава. За, адет тирвал, итимдин фами­лия — Успенская — къачуна.  Зи уьмуьрдин юл­даш карчи я. Чахъ гьуьр­метлу, чIехи бахтлу хизан ава. Чна кьве гададизни кьве рушаз ва са хтулдиз тербия гузва.

Лидия Рафиковнади, тербиячи яз, аялрин бахчада, ахпа педагог-психолог яз, мектебда кIвалахна. Алай вахтунда жегьилрин комплексный центрада жегьилрин рекьяй пешекар яз зегьмет чIугвазва. Ам гьакIни жемиятдин деятель, Россиядин Яру Хашунин­ сифте куьмек гудай инструктор, Моск­вадин областдин думадин депутатдин куьмекчи, Да­гъустандин векилрин тешкилатдин председатель, гзаф аялрин диде ва волонтер я.

– Гуьгьуьллубурун жергейриз гьахьунин къарар гьикI кьабулайди я? — мад жузуна за.

—  Мектебда амаз, герекбуруз зун гуьгьуьллувилелди куьмек гуз гьазур тир. Зи тIебиат гьахьтинди я. Куьмек герекзавайдаз­, гьам инсан хьуй, гьам жемият, куьмек гайила, зи гуьгьуьл пара ачух, жуваз сада пишкеш гайиди хьиз жеда.

Тешкилатда авай гуьгьуьллубур желбна­, Лидияди маса тешкилатчийрин векилрихъ галазни эхиримжи кьве йисуз дяведин­ махсус серенжемда иштиракзавайбуруз жуь­ре­ба-жуьре куьмекар гана.

Гражданвилин жемият вилик тухуник аквадай хьтин пай кутунай  ва СВО-дин иштиракчийризни абурун хизанриз куьмекар гунай, ватанпересвиляй Лидия Рафиковна «Защитник Отечества» ва «Георгиевская лента — 250 лет»  медалриз лайихлу хьанва.

Медаль вахкудайла, анал рахай «Россиядин халкьарин ассамблеядин» Москвадин областдин региондин отделенидин председатель Татьяна Ключниковади, тешкилатдин вири членри лайихлу шабагь мубаракзавайди ва адан агалкьунрал дамахзавайди къейдна. Ада гьакIни гзаф аялар авай абурун интернациональный хизан, вичин юлдашни галаз Москвадин областдин патай Тула шегьерда кьиле фидай “Жизнь семьи в любви и верности» Вирироссиядин фестивалда иштиракун патал хкянавайди малумарна.

И фестивалдикай Лидия Рафиковнади гайи малуматдай чир хьайивал, адан тешкилатчи «Россиядин халкьарин ассамблея» я. Гьар йисуз тухузвай и фестивалдиз Россиядин чешнелу интернациональный 14 хизан хкязава.  Ина абур еке гьуьрметдалди къаршиламишзава. Абуруз рикI аладардай мярекатар тешкилзава, грамотаяр ва пишкешар гузва. Мярекат вини дережада аваз, чешнелу хизанрин сувар хьиз, кьиле физва.

Долгопрудный шегьердин агьалийри мергьяматлу, масадан дердиникай хабар кьадай, ачух рикI авай жемиятдин регьбер Лидия Рафиковнадихъ галаз анжах виликди физ кIан жеда лугьузва.

Лидия Рафиковна Москвадин областдин­ губернаторди гьар йисуз гузвай «Мы рядом. Доброе дело» премиядин сагьибни я.

Лидия Рафиковнади лезги ва Дагъус­тан­дин халкьарин культура раиж ийиз, Пушки­­но шегьердин ял ялдай ва культурадин паркуна кьиле физвай «Подмосковье — территория дружбы» милли культурайрин фес­тивалра иштиракзава. Адан гьакъисагъ зегьмет, областда ва шегьерда жемиятдин уьмуьрда тухузвай зурба кIвалах Москвадин областдин губернаторди, Долгопрудный шегьердин кьили разивилин чарар ва гьуьрметдин грамотаяр гуналди къейднава.

Урусрин литература вилик тухуник пай кутунай Лидия Рафиковна «Анна Ахматовадин», «Святая Русь», «Афанасий Фет — 200», «Сергей Есенин — 125 лет» медалриз лайихлу хьанва.

2020-йисуз «Антология русской поэзии» ктабда Лидиядин шиирар гьатнава. ЦIини ам алай аямдин хъсан автор хьиз хкянава, адан эсерар нубатдин антологияда гьат­зава.

Къагьриман  Ибрагьимов