Гъалибвилин – 81 йис
Ватандин ЧIехи дяве риваят ваъ, гьакъикъи игитвал тирди чаз чизва, амма алай девирдин несилриз ам мах хьиз я. Дяведин залан рекьерикай, магьрумвилерикайни гъалибвилерикай чаз чизва.
Вахтар, девирар алатна, дяведин хирер гуя са бубат сагъ хъхьанвай. Амма къалгъан дувуларни галаз терг тавуртIа, ам мад экъечI хъийида. Гьавиляй дувуларни галаз кIаняй акъудна кIанда. Жув дяведилай гуьгъуьнин йисара дидедиз хьанатIани, адан гужарикай, цIаярикай, магьрумвилерикай заз малум я. А залум дяведиз буба ва я хва ракъур тавур хизан бажагьат хьана. Зи чIехи диде йифериз гьикI шехьдайтIа, рикIелай фидач: «Гъил алтаддай вили къванни тахьай балаяр» – лугьудай ада. Дяведин ялав зи бубадин хизандихъни галукьна. Зи кьве ими – Къазиев Вагьаб ва Къази — сифте йикъара дяведиз тухвана. Ими Вагьаба Кавказ патал женгер чIугуна, ам гел галачиз квахьна. Чи дидедин вил гьамиша рекьел хьана. Къази ими кьилел залан хер алаз хкана ва 11 йикъалай кьена. Къази имиди, кIваляй экъечIдайла, вичин къултухдиз са гъаб накьвар вегьеналдай. Гьа накьвари адаз ватанда сур кьисметна жеди.
Гила за ихтилат, вич амачтIани, садрани рикIелай тефидай зи регьметлу апай Османов Тарикъули Османовичакай жеда. Ам гзаф эдеблу, хъсан къилихрин инсан тир. Адаз мукьвал-мукьвал школадиз эвердай, ада аялриз дяведикай, чи кьушунрин кьегьалвилерикай суьгьбетардай.
Т. Османоваз 1940-йисуз СССР-дин Яракьлу Къуватрин жергейриз эвер гана. Гьа и йисан февралдилай 1941-йисан июлдалди ада Киевдин Кирован тIварунихъ галай, Яру Пайдах авай артиллериядин училищеда кIелна. Анаг куьтягьайла, адаз лейтенантвилин чин гана. Гзаф зурба, четин ягъунар хьанай Киевдин «КьетIен округда». Гьа и округ немсерин «Центр» лугьудай дестедиз акси акъвазнай. И къизгъин женгерикай мукьвал-мукьвал суьгьбетдай ва вилерал нагъв акьалтдай. Волховдин фронтда сифте адакай взводдин командир, гуьгъуьнлай минометрин батареядин командирдин заместитель, ахпа командир хьана. И женгера адал мад залан хер хьана ва госпиталдиз аватна. Сагъ хъхьайла, ада Волховдин ва Ленинграддин фронтра минометрин батареядиз команда ганай. И женгера адал мад залан хирер хьана. И женгерикай ада мукьвал-мукьвал суьгьбетардай. Взводдикай гзаф юлдашар телеф хьана, вич мад госпиталда сагъар хъувуна. Сагъ хъхьайла, ам мад къати женгера хьанай. 1943-йисуз Т. Османов женгинин майданда са шумуд юкъуз залан хирер алаз амукьна, ахпа кьейибурун арада хьана. Фаина тIвар алай медсестради ам, нефес къачузма лагьана, патав гвай са къазмадиз хутахна. Госпиталдиз агакьардалди, гъил бархун хьана, къаю тухвана. Гъил атIана, ахпа госпиталда сагъар хъувуна.
1943-йисан сентябрдиз Османов бедендик гуьллеярни кумаз хуьруьз хтана. Женгера къалурай кьегьалвилерай адаз Яру Гъед орден, Ватандин дяведин кьве орден ва ругуд медаль гана. 1943-йисан октябрдилай пенсиядиз фидалди, Герейханован тIварунихъ галай совхозда прорабвилин, сифтегьан парторганизациядин секретарвилин, СтIал Сулейманан тIварунихъ галай колхоздин председателвилин къуллугърал хьана ва ада вич низамлу, къастунал кIеви, инсандин дерди-баладикай хабар кьадай, халкьдиз вафалу кас тирди къалурна.
Апая вичин уьмуьрдин юлдашдихъ галаз санал ирид велед чIехи авуна, абуруз дуьзгуьн тербия гана. Абурукай хайи халкьдиз вафалу инсанар хкатна. ЧIехи къуллугърин сагьибар хьайи абурухъни чпин хизанар ва хтулар ава. Гьайиф хьи, абурукай пуд хвани пуд хтул уьмуьрдай фена — дуьнья инсафсуз я.
Фашизм, нацизм тамамвилелди терг тавунмаз, дуьньядал секинвал жедач. И кар кьилиз акъудун чи баркаллу рухвайринни рушарин хиве гьатна. Чи баркаллу халкьди нацистриз гилани чпин чка къалурда.
Сегьерханум Османова,
Герейханован хуьруьн юкьван школадин муаллим
