(Эвел — 2024-йисан 34-нумрада, 2025-йисан 36-нумрада, 2026-йисан 1-2-нумрайра)

Пайгъамбар ва Аллагьдин Расул

Джибрил сир ачухиз эвичIун

…Гьа икI, са юкъуз адаз гьакъикъат ашкара хьана. Адан патав малаик атана ва лагьана: «КIела!» Ада жаваб гана (мана): «Заз кIелиз чидач!». Пайгъамбарди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьана (мана):

— Ахпа ада зун кьуна, акI чуькьвена хьи, гьатта вири зи беден тIарам хьана, ахпа ада зун ачух хъувуна ва мад лагьана: «КIела!». За (мад) лагьана [мана]: «Заз кIелиз чидач!». Гьа чIавуз ада зун пуд лагьай сефердани кьуна, ахпа ада зун ахъайна ва лагьана: «КIела (вуна, эй Пайгъам­бар) ви Раббидин тIварцIелди — Вичи (вири­ алемар, затIар) халкьнавай, (1) Халкьнава (Ада) инсан (ивидин) лахтадикай! (2) КIела (вуна) (ваз ракъурзавай аятар), бес ви Рабби Лап Жумартлуди я…» (96-сура, 1-3-аятар, мана).

Аишади, адалай Аллагь рази хьурай, давамарна: «Идалай гуьгъуьниз Аллагьдин Расул (Аллагьдин патай са­лават­ ва салам хьуй вичиз) рикIик зурзун кваз (тумп-тумп ийиз), элкъве­на Гьадиджа бинт Хувайлидан патав хтана ва ада ­лагьана (мана): «Зун алчукна кIева, зун алчукна кIева!». Ахпа ам алчукна. Са кьадар вахт алатайла, адан кичI алатна, ­гуьгъуьнлай ада вичин кьилел атай агьвалатдикай Гьадиджадиз ахъайна ва алава авуна (мана): «Зак жуван гьакъиндай кичI акатна». Гьадиджади лагьана: «Ваъ, са чIавузни! Кьин хьурай Аллагьдал, Аллагьди вун са чIавузни русвагьдач, вуна мукьва-кьиливал хуьзва эхир, зайифдал алай заланвилин пар жувал къачузва, магьрум касдиз куьмек ийизва, вун мугьманперес я, вуна, кьисметдин ­татугайвилер алудиз, масадаз куьмек­ ­ийизва!»

Гуьгъуьнлай ам Пайгъамбарни (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) галаз вичин имидин хва Варакъа бин Навфал бин Асад бин ‘Абд ал-‘Уз­за­дин патав фена. И касди авам вахтара «насрания» (хашпара дин) кьабулнавайди тир, адаз чувудрин кIел-кхьин чидай. Гьа и чIалалди ада вичиз Инжилдай са бязи шейэр къачудай, ам буьркьуь хьанвай лап кьуьзуь кас тир. Гьадиджади адаз лагьана: «Я зи имидин хва! Ви стхадин гададихъ1 яб акала!» Вара­къади адавай хабар кьуна: «Я зи стхадин хва, ваз вуч акуна?». Ахпа Аллагьдин ­Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) вичиз вуч акунатIа адаз ахъайна. Варакъади лагьана: «Ам ан-Намус2 я, ам Аллагьди Мусадин патавни ракъур­най. Пагь, зун жегьил тиртIа! Пагь, вун ви халкьди суьргуьн ийидалди, зун чан аламаз амукьнайтIа!» Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) адавай х­абар кьуна: «Абуру зун суьргуьн ийидани кьван?». Ада жаваб гана: «Эхь, вуж мус вуна гваз атанвай шейиниз ухшарди гваз атанатIани, вирибуруз (яни пайгъамбарризни илчийриз) мидявал авурди я. Эгер гьа йикъалди зун чан аламаз амукьайтIа, за ваз завай жедай вири куьмекар гуда». Амма, са тIимил вахт алатайла, Варакъа кечмиш хьана. Пайгъамбардиз (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) сир ачухунни вахтуналди акъваз хьана.

Ат-ТIабариди  ва  Ибн  Гьишама  хабар гузвайвал, Пайгъамбардиз (Аллагьдин па­тай салават ва салам хьурай вичиз) бейхабардиз сир илгьам авурла, ам Гьирада авай кьветIяй экъечIна, ­гуьгъуьнлай ам гьаниз хтана ва вичин адет тир вахтуналди хелветвиле хъхьана, идалай гуьгъуьниз ам Меккадиз ­хтана…

Сир ачухун акъваз хьун

Сир (откровение) ачухунин карда­ ара хьуникай Ибн Са‘да Ибн ‘Аббасан, адалай Аллагь рази хьурай, гафарал бинеламиш хьана, сир акъвазунин муддат са шумуд юкъуз давам хьана лугьузва. И фикир якъин хьуниз мукьвал я (ихьтин фикирдал чун месэла вири патарихъай чирайдалай гуьгъуьниз атанва). Амма а муддат пуд ва я кьве йисни зур кьван давам хьана лугьузвай фи­кирдиз са делилни авач (инсанрин арада ихьтин версияни чкIанва), ятIани чна а фикир бегьемвилелди инкарни ийидач.

Сир ачухун акъваз хьайи йикъара ри­кIи рикI незвай Аллагьдин Расул (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) перишанвиле, мягьтелвиле ва гьейранвиле хьана…

Джибрил сир ачухиз

кьвед лагьай сеферда эвичIзава

Ибн Гьаджара лагьанай: «И кIвалах­дин3 себеб ам тир хьи, адаз хьайи кичIе­вили арадал гъанвай къалабулух секинарун ва адаз сир мад чир хьунин чалишмишвал арадал атун тир. Адан мягьтелвал ва тажубвал квахьайла ва вич Зурба ва Виридалай Виниз тир Аллагьдин пайгъамбар тирдахъ инанмиш хьайила, вичин патав атанвай илчи вичиз цаварин хабарар илгьам ийиз­ эвичIнавайди якъин­диз чир хьайила, адан а хабарар чирдай гьевеслувал цIийи хъхьана, ам секин­ хьана. Гьа чIавуз мад сеферда сир ачуху­низ, и кар мад тикрар хьайила, ­дурум гуз жедайди субут хьайила, Джибрил адан патав кьвед лагьай сеферда атана». Ал-Бухариди Жабир бин ‘Абдуллагьа, адалай Аллагь рази хьурай, ахъаяй­ гьадис гъизва, ада хабар гузвайвал, вичиз Аллагьдин Расулди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) сир ачухун акъваз хьайи вахтуникай ихтилат ийидайла, ван атана. Ада (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) лагьанай (мана):

— Зун (куьчедай) фидайла, зав цавай бирдан севт (голос) агакьна, зун, кьил хкажна, цавуз килигна ва ана заз виликдай зи патав Гьира дагъдиз атай малаик цавунни чилин арада авай тахтуна ацукьнаваз акуна. КичIевили зун акI басмишна хьи, гьатта зун чилел ярх хьана, гуьгъуьнлай зун зи хизандин патав хтана ва абуруз за лагьана: «Зун (винел са затI вегьена) кIева! Зун кIева!» Ахпа Аллагь-Таалади Къуръанда ракъурна: «Эй, галчукнавайди (галчукна жув кIевнавайди — эй, Пайгъамбар)! (1) Къарагъ, игьтиятвал авунин хабар це (инсанриз азабдикай — эгер абуру Аллагьдихъ иман тагъайтIа)! (2) Ва (анжах) Раббидиз ви чIехивал талукьара! (3) Ва жуван парталар михьи ая (чиркдикай)! (4) Ва «мурдар шейэрикай» (бутарикай, гъуцарикай, ширкдикай, гунагьрикай) (вун) яргъаз хьухь! (5)» (74-сура,1-5-аятар, мана). Гуьгъуьнлай сир ачухун башламиш хъхьана.

_________________________

1 Варакъадин ва Аллагьдин Расулдин улу-бубаяр стхаяр тир.

2  Яни малаик Джибрил.

3 Яни  сир  ачухун  са  шумуд  юкъуз  акъваз­ хьун.

(КьатI ама)

«Мугьаммад Пайгъамбардин уьмуьрдин рехъ»

(«АС-СИРАТУ-АН-НАБАВИЙЙА») ктабдай чIук (70-74-чинар).

Гьазурайди — диндин алим Ямин гьажи Мегьамедов,

таржумачи — Тажидин Къазибегов.

(Макъала куьруь авуна ва са бязи дегишвилер кухтуна гузва)