Гьуьрметлу «Лезги газетдин» ре­дакциядин коллектив! Квез алукь­­­н­авай цIийи йис рикIин сидкьи­дай мубаракрай. Квез Аллагьди чандин­ сагъвал, рикIера шадвал, хизанра­ бахтар, берекатар гурай. Дуьнья — ис­лягь, куьне «Лезги газетдиз» акъуд­завай хабарар — шадбур, хийир­лубур хуьрай. Чи газетдин дережа вине хьурай.

За, Алиева Сереф Багьадиновнади,  Къуюстанрин юкьван мектебда гъвечIи классрин муаллимвиле кIвалахиз 45 йис тамам хьанва. Жуван  пешедал за гьамиша дамахзава ва заз ам рикIин сидкьидай хушни я.

Амма къе заз муаллимдин пешедикай ваъ, маса месэлайрикай кхьиз кIанзава. Яшар хьунивай заз зи рикIе авай фикирар виридаз чир хьана кIанзава. Гьавиляй зун  квез и чар кхьидай фикирдални атана. Жуваз акур крар, чIехи дидейривай ван хьайи гафар заз мад рикIе хуьз кIамач, къуй виридаз чир хьурай.

Зун Къуюстандал лежберрин­ еке хизанда дуьньядал атана. Буба­ Алиев Багьадин Абдусаламович 1935-йисуз дидедиз хьана, диде Тел­ли Абдулмежидовна — 1932-йисуз. Абуру 7 аял тербияламишна — 5 рушни 2 гада. Аялар чIехи хьана­, гьарда вичиз кIани пеше хкяна. Гьа­йиф хьи, залан азардикди, 42 йисан яшда аваз, са стха чи арадай акъатна. Женнет кьисмет авурай сад тир Аллагьди рагьметдиз фейи вирибуруз, гьабурухъ галаз чи стхадизни.

Куьне лугьун мумкин я: вирида хвеначни чпин аялар? Хвена, гьелбетда. Анжах  зи дидедизни бубадиз акур азиятар, азабар зи фикирдай акъатзавач. Гьаниз килигна,  заз инсан гьихьтин четинвилериз дурум гуз ва эхиз гьазур ятIа кхьиз кIанзава.

Ватандин ЧIехи дяве башламиш­ хьайила, зи дидедин 9 йис тир. Бадеди чаз суьгьбет авурвал, са экуьнахъ зи дидедин буба пелешдиз­ кIвализ хтана, зайиф сесиналди­ зи чIехи диде Абдурашидова Суьл­гьуь­жатаз лагьана: «Чун цIу кузва, цIай хкадарун патал чун пака фена кIанзава». Дидеди  бес аялар гьикI жеда лагьайла, бубади жаваб гана: «Абуруз Аллагьди куьмекда».

Гьа икI,  чи чIехи буба  Абдурашидов Абдулмежид (ам 1906-йисуз­ дидедиз хьана) бадедин хиве­ 4 аял —  3 рушни 1 гада — туна,  дяведиз­ ре­кье­ гьатна. Дидедиз хва Абдулашим аманат хьуй ваз зи патай лагьана, адан кьилелай капаш алтадна, вилер на­къварив ацIана, ам кIваляй экъечIнай…

Идалай кьулухъ зи диде Телли азарлу хьана: бубадин гьайиф чанда гьатнавай ам гьатта рекьидай кьван чкадал атана.  ЧIехи дидеди,  гуя буба хтанва  ва и шад хабарди тIал алудиз куьмекда  лугьуз,  чпин миресни кваз кIвализ гъанай.  Амма зи диде, гьич  вилерни ахъай тавуна, «ам зи бубадин сес туш, ам икьван фад хкведай чкадиз фенвайди туш»  лагьана, къати сесиналди шехьна. Гьа икI,  вахтар алатиз фена. Буба хтанач. Ам хтуник кутунвай­ умудар, къванцел аватай­ гьамгадин къаб хьиз, 1944-йисуз ви­ридаз хьиз хтай «гел галачиз квахьна» лагьай чарчи тергна.

Рушар акьалтна, эвленмишна, хизанар хьана. Бубади дидедиз ва вахариз аманат яз тур хва, кIелна куьтягьна, тек 3 вацра кIвалахна, 22 йисан яшда аваз, вахтсуз кечмиш хьана. Кьвед лагьай гъам аватна хизандиз. Дидейрин сивел хъвер, рикIера шадвал амукьнач: абурун бубадин тIвар (фамилия) аламукьнач дуьньядал, кIвални Мегьарамдхуьруьн  казначействодиз  эл­къвена.

Зи дидедиз лагьайтIа, гъвечIи чIа­валай азабар гзаф акуна. Аял яз, дяведин йисара ам никIера кIва­­лахзавай дишегьлийрин-ди­дей­­рин­­­ балайрихъ гелкъвез хьана. Гьа йикъарай адаз, виридаз хьиз, са тIимил техил гудай. Ам хизанда кьвед лагьай аял тир. ЧIехи вах пуд йис хьанвай гъвечIи вахахъ гел­къвезвай, дидеди, вирида хьиз, «Вири фронт патал»  фикирдал алаз, зегьмет чIугвазвай. Зи дидедиз «Да­лу патан фронтдин иштиракчи» лугьузвай. Гьар йисан 9-майдиз­ Гъалибвилин сувар мубаракзавай адаз кьилин меркездай.­ Яшар хьана, вичин эхиратдин кIвализ фидал­ди, дидедин я сивел хъвер хьаначир, я буба хтуникай адан умуд атIаначир. Гьар сеферда куьчедал экъечIайла, ам  илчи галай патахъ элкъведай ва дериндай уф аладардай. «Чи буба хизандал гзаф рикI алай инсан тир, ам хтуник зи вил-умуд кума, чан балаяр», — лугьудай чи дидеди.

Эхь, гьахьтин дидеяр тIимил хьанач чи хуьрера. Дяведин цIай-ялав гьар са кIвалихъ, хуьруьхъ, шегьер­дихъ, чи чIехи уьлкведин гьар са пи­пIехъ галукьна эхир. Бес ибур ри­кIе­лай алудиз жедай крар яни? Гьахьтин игит инсанар хьайи­виляй чавай, виликамаз гьазурвал акуна, чи уьлкведал тепилмиш хьайи душман «гитлеран»  (завай адаз «инсан» лугьуз­ жедач, гьавиляй адан тIварни за гъвечIи гьарфунилай кхьизва) кьушунрин винел гъалибвал къачуз хьана. Чи игитар, гьунарлу, къуд­ратлу инсанар чи рикIерай садрани акъатдач, абур чаз вири уьмуьрда чешне я.

Гила жуван буба Алиев Багьадинакай. Ам Къуюстандал­ леж­беррин хизанда дидедиз хьана­.  Кьве велед авай абурун хизанда­: чIехи стха Алиев Ризакъули ва зи буба Багьадин. Гьеле гъвечIи чIа­валай ам хци рикI авай, зегьмет­дал рикI алай, кIвалахдин яцIа гьатдай ва гъиле кьур кардал кIукI гъидай, гьилледик кьил кутан тийидай инсан яз чIехи хьана.  1956-йисуз армиядин жергейриз фейи буба Украинадин Тернополь шегьердиз акъатна. Ада тупарин 3 брига­дада наводчик яз къуллугъзавай. Гьа вахтунда адаз Венгриядин ва­къиайра иштиракун кьисмет хьана. Абурун­ взвод Будапештдиз тухвана. Са гьафтедилай абур ягъунрик акатна. Буба, контузия хьана ва хъиткьинна алатай кIусарин хирерни алаз, Тернополдин госпитал­диз хкана. Пуд варз хьана бубадикай са ван-сесни авачиз. Ахпа хабар агакьна: «Армияда къуллугъун патал­ сагъламвал къайдада авач. Буйнакскдин гос­питалдиз рекье тун­ва». Гос­питалдиз фена, адал алай гьал акурла, чIехи стхади, жавабдарвал вичин хивез къачуна, ам кIвализ хкана. Са йикъан­ къене са шумуд сеферда пис жез, вич-вичикай хкатиз,  ам гьелек хьанвай. И вахт бубади вич кьвед лагьай сеферда дуьньядал атайди яз гьисабзавай.

Аллагьдиз шукур, гена вири алатна, сагъвални хгана Аллагьди­ бубадиз. Ам ада вичиз багъишнавай еке савкьат яз гьисабзавай. ЧIехи  хизандин бубани хьана адакай, зегьметда­ кIвенкIвечини. Ада тракториствиле, техилар кIватIдай вахт атайла, комбайнервиле кIва­­лах­на. Совхозда кIва­лахар акьал­тIарайла, ам, прунз кIватI хъийиз, Къизлярдиз, хам чилер гьялзавай чкайриз ра­къур­дай.

Адаз «жедач, фидач, ийидач» лу­­гьудай гафар чидачир. Гьиниз­ ра­къурайтIа, гьаниз фидай ва кIва­лах­дани гьуьрмет къазанмишдай­. Ада гьуькуматди вич хьтинбуруз гузвай кьезилвилерикай садакайни­ менфят къачудачир. «Завай зи кьил зегьметдалди хуьз жезва, къуй а паяр чара авачирдаз, зегьмет чIугвадай сагъвал авачир­даз­ гурай» лугьудай ада. «Герек хьайи­тIа, гъилни атIана гудай кас я»  лугьудай мисал, са шакни алачиз, чи буба хьтин ачух, михьи рикI авай инсанрикай лагьанвайди я.

Контузияди таъсирнаваз, туьнт хьайи са вахтунда бубадиз вич Венгриядин вакъиайрин иштиракчи хьайиди тестикьарзавай документар арадал хкиз кIан хьана (восстановить статус участника). За Подольскдин ва маса архивриз чарар кхьена. Гьар жуьредин жавабар хкведай. Эхирдай Ростовдиз кхьейла, «тупарин кьушунра къуллугъна. Наводчик тир. Къуллугъдин везифаяр тамамардайла, контузия хьана» лагьай жаваб хтанай. Амма — буба кечмиш хьайидалай кьулухъ.

Диде-бубади чунни, 7 велед, гьа чеб хьиз, дуьз, намуслу, гьахълу рекье туна. Чна, аялри,  дидедизни бубадиз рикIин сидкьидай чухсагъул лугьузва, къуй абурун руьгьер динж хьурай. Намуслу, дуьз инсанар тир абуру жемятдин патай еке гьуьрмет къазанмишна.

Бубадин чIехи стха Ризакъули­ лагьайтIа, 17 йис тамам хьайила, гуь­гьуьллудаказ дяведиз фена. Чи хуьряй ихьтинбур 17 кас авай. Садбур­ дяведа пуч хьана. Чпиз Аллагьди рагьметрай. Элкъвена хтайбуру, гьакIни чи имиди гьакъисагъвилелди зегьмет чIугуна. Ада вичин хизанни хвена, уьмуьрни намуслудаказ кьиле тухвана. Имидин хва Алиев Гьабидина Афгъанистанда кьиле фейи  вакъиайра иштиракна. Хтулар тир  Наримана Санкт-Пе­тербургда (Росгвардия) къуллугъ­зава, Украинада кьиле физвай махсус серенжемда иштиракзава­. Мурада Осетияда кьиле фейи ва­къиайра иштиракна, алай вахтунда вичин кеспидал машгъул я.

Дявейрин вири иштиракчийриз баркалла! Дуьньяда гьахъсуз дявеяр вири куьтягь хьурай! Гьар са бала вичин хизандиз сагъ-саламат яз хтурай,  я Аллагь!

НАТО-дин уьлквеяр Россиядик квачир тахсирар кутаз алахънава. Чи чIехи уьлкве бушариз садалайни алакьдач. Адан халкьар сад ва туп­ламиш я. Гъалибвал, иншаллагь, чи пата жеда.

Жуван чар заз бубадиз бахшнавай шиирдин цIараралди акьал­тIариз кIанзава.

 

Гьунарлу зегьметдалди

Гана вуна чаз рузи.

Къимет эцигнач лугьуз,

Жемир вун гьич нарази.

 

Ви зегьметар, чан буба,

Гьич рикIелай алатдач.

На къалурай рекьерай

Чун садрани экъечIдач.

Сереф  Алиева