Россиядин яшайишдин фондунин­ (СФР) Дагъустанда авай отделениди кьилиз акъудзавай къуллугъ­риз талукь яз, законда гьатзавай­ цIийи­вилер, дегишвилер, дуьзар­ хъийиз­ авур алаваяр фикирда кьуналди, агьалийрин жуьреба-жуь­ре къатар патал кьезилвилерикай­, къулайви­лерикай хабарар чна мукь­вал-мукь­вал гузва. ИкI, законда хъувур алавайрин нетижада СВО-да иштиракдай чIавуз хьайи тIарвилерай, хасаратвилерай инвалид тирди тестикьарнавайла, пенсия тайинарун кьезиларнава, яни гила ам арза галачиз (проактивно) тайинарзава.

Малуматда мадни гъа­вурда твазвайвал, гьу­куматдин гьисабдай пенсия гузвайбурун и къа­тарик РФ-дин Яракьлу Къуват­ра къуллугъза­вайбур, гьакIни абуруз куьмекзавай хсуси воен­ный компанийрин ва ма­са­ тешкилатрин аске­рар­ (военный рекьяй къул­­лугъ­чияр) акатзава. 2014-йисан 11-майдилай башламишна, ДНР-да ва ЛНР-да, гьа гьисабдай яз Луганскдин Республикадин Халкьдин милициядани кваз, военный рекьяй къуллугъзавай ксариз гузва, эгер абурун инвалидвал женгинин гьерекатра иштирак авунихъ галаз алакъалуди ятIа.

Виликдай авай къайдайралди Яша­йишдин фондуна инвалидвилихъ галаз алакъалу госпенсия анжах гуьгьуьллубурун кIватIалрин (добровольческие формирования) иштиракчийриз тайинарзавай. Россиядин оборонадин министерстводи ва къуватдин маса ведомствойри — мобилизациядик акатна ва икьрардин бинедаллаз къуллугъзавайбуруз.

СВО-дин женгера инвалид хьунихъ галаз алакъалу и пенсиядин кьадар къе­нин юкъуз агъадихъ галайди я: сад лагьай группа патал — 26 500; 2-группа­ патал — 22 100, 3-группа патал — 15 400 манат. И пенсияни, амай пенсийрин кьадар хьиз, гьар йисуз индексация ийида. ЦIи лагьайтIа, ам 14,75% кьадарда аваз хкажна, пенсионерар яшамиш хьун патал тайинарнавай пулунин агъа кIанин кьадар хкаж хьунихъ галаз алакъалу яз, Дагъустанда къенин юкъуз­ адан кьадар 13 878 манат я.

Эгер СВО-дин ветеранрихъ нафакьадал алай багърияр, мисал яз, аялар ва я яшлу диде-буба аватIа, пенсия артухарна гуда, амма — пудалай виниз тушиз ксариз. Гьар са касдиз килигна, пенсия 2,9 агъзур манатдин хкаж жеда.

Дагъустанда авай отделенидин малуматда мадни хабар гузвайвал, Украинада кьиле физвай дяведин махсус серенжемдин ветерандивай гуьгъуьнлай кьвед лагьай пенсияни (яшлувилиз килигна — Дагъустандин Яшайишдин фондунай тайинарзава), гзаф йисара къуллугъ авуниз (выслуга) килигна — къуватдин къурулушдин органрай.

*  *  *

Дидевилин капиталдиз талукь яз винидихъ къалурнавай чешмедин малуматда мадни хабар ганвайвал, 2025-йисуз Дагъустанда 120 хизанди дидевилин капиталдин такьат­рин гьисабдай аялри чирвилер къачудай къуллугъриз гудай пул яз рекье тунва. Чна виликрайни са шумуд­ра хабар гайивал, къенин юкъуз­ дидевилин капиталдин такьатар 5 хиле харж ийиз жезва: яшайишдин шар­тIар хъсанаруниз, аялар патал чирвилер къачудай къуллугърай гудай пул яз, дидедин гележегдин пенсия патал, инвалид аялар обществода­ яшайишдин рекьяй адаптациядин ва интеграциядин къуллугърай гудай пул яз, гьакIни пуд йис тамам тахьанвай аял авай хизанар патал гьар вацра гудай пул яз, эгер хизандин дуллух тIимилди ятIа.

— Дидевилин капиталдиз талукь программа кардик квай вири девирда дагъустанвийрин 4 агъзур хизанди адан такьатар аялри образование къачунин къуллугърай гудай пул яз рекье тунва. Ихьтин планар авай ксари «Гос­къуллугъар» порталда, МФЦ-да ва я Да­гъустандин яшайишдин фондунин муьштерийрихъ галаз кIвалахдай къуллугъриз атана, арза гун герек я. Чи пешекарар кIвалахдин 5 юкъуз килигда, алава документар лазим атай кьит дуьшуьшра — 10 юкъуз. Такьатар чирвилер гудай идарайриз рекье твазва, — къейдна СФР-дин Дагъустанда авай отделенидин управляющийдин везифаяр тамамарзавай Алжанат Загьидовади.

РикIел хкин, дидевилин капиталдин такьатрин гьисабдай яз пул дагъус­танвийрин хизанривай образованидин­ вири идарайриз рекье тваз жезва: аялрин бахчадилай гатIунна, вузда кIе­лунал къведалди, гьатта машин гьализ  ва къецепатан чIалар чирдай курсар, яратмишунрин рекьяй тарсар, спортдал машгъул хьун, репетиторрин къуллугъар патални. Кьилинди чирвилер гудай идарадихъ лицензия хьун я. И такьатрин гьисабдай яз образованидин къуллугърай пул хизанда авай гьар гьи аялдин паталай хьайитIани гуз жезва, анжах 25 йисалай виниз алатнавай аялар иник акатзавач. КIелунин идарани Россияда аваз ва лицензия аваз хьун шартI я.

Гьа са вахтунда образованидин къуллугърай гузвай пул яз и такьатар анжах аялдин 3 йис тамам хьайидалай кьулухъ рекье тваз жеда. Амма иник школадиз фидалди яшдин идарайриз гузвай пул акатзавач. Анриз лагьайтIа, сертификатдин такьатар аял хайивалди рекье тваз жезва.

Эгер и ва маса месэладиз талукь яз суалар аматIа, абур квевай, Россиядин Яшайишдин фондунин Сад тир алакъадин центрадиз зенгна (телефон: 8-800-200-03-39), жавабар жагъуриз жеда. Зенг пулсузди я. Дагъустанда авай отделенидин ала­къадин центради ислендилай хемисдалди пакаман сятдин 9-далай нянин сятдин 6-далди зенгер кьабулзава, жуьмядиз — пакаман сятдин 9-далай нянин сятдин 5 тамам жез 15 декьикьа амукьдалди.

Рагнеда  Рамалданова