23-март Виридуьньядин метеорологиядин ва
Россиядин Федерациядин гидрометеорологиядин пешекаррин югъ я
Инсанди тарихда гьамиша гьавадин гьаларал гуьзчивал тухуз, абур вичин хийирдиз ишлемишиз, жезвай тIебиатдин бедбахтвилерикай кIвал-югъ, майишатар хуьз хьана.
1834-йисан апрелдиз Россияда чилин микьнатIисдин ва метеорологиядин ахтармишунар къайдадик кваз тухудай гьукуматдин къуллугъ тешкилна. А чIавуз Санкт-Петербургда Кьилин ва уьлкведин регионра адан филиалар ачухунин гьакъиндай Россиядин илимрин академиядин академик Адольф Яковлевич Купферан теклифдиз император I Николая разивал гана. Гьа икI, уьлкведин къуллугъдин бине кутуна. Филиалрикай сад Кавказдани тешкилна.
1840-1844-йисара Дагъустандани метеостанцияр ва метеопостар эцигиз эгечIна. Эвелимжибурукай сад Дербентда кардик акатна, гуьгъуьнлай Къизлярда, Порт-Петровскда, Темирхан-Шурада, Ахцегьа, Хунзаха, Кьасумхуьрел ва маса чкайрани.
1950-йисан 23-мартдиз Виридуьньядин метеорологиядин конвенция къуватда гьатна. Адал асаслу яз, 1873-йисалай кардик квай Международный метеорологиядин тешкилат (ММО) Виридуьньядин метеорологиядин тешкилатдиз (ВМО) элкъуьрна ва адаз ООН-дин махсус идарадин дережа (статус) гана.
2008-йисалай Россияда гидрометеорологиядин къуллугъдин работникрин югъ тайинарнава, ам гьар йисан 23-мартдиз пешекарвилин сувар яз къейдзава.
Эхиримжи йисара агьалийрин кьадар артух хьуни, энергия гзаф ишлемишуни ва промышленность вилик фини гьавадиз углекислотный ва маса газар гзаф акъудунал гъанва. Ида инсандин сагъламвилиз чIуру таъсир ийизва. Нефес кьун, рикIин азарар, жигеррин рак ва маса чIуру уьзуьрар гьавадин ери чиркин хьунихъ галаз алакъалу яз арадиз къвез башламишна.
Метеорологри, климатологри ва химиядин хиле кIвалахзавай пешекарри алай вахтунда гьар жуьредин гьавайрин таъсир кьезиларун патал чалишмишвилер ийизва. ВМО-ди гьакIни гьаваяр дегиш хьуниз талукь язни кьиле тухузвай серенжемра иштиракзава…
Россиядин гидрометеорологиядин къуллугъдихъ девлетлу, баркаллу тарих ава. Алай йисан апрелдиз и къуллугъдин 192 йис тамам жезва. 2027-йисан февралдиз Дагъустандин гидрометеорологиядин къуллугъди вичин 165 йис къейдда.
Абдулгьалим Дадашев,
РФ-дин лайихлу метеоролог,
гидрометеокъуллугъдин лайихлу къуллугъчи
