Эминан ирс
Зун гьамиша алахънавайди я лезги халкьдин чилел виликрай са девирра лезги дишегьлийри яратмишай чIалар жагъуриз, абурун далдадик кумукьай бицIи, амма руьгьдиз чIехи тIварар арадал хкиз. Чпин вахтунда абур уьрела тавур, шаир дишегьлидин рикIикай хабар кьаз тахьай делиларни чуьнуьхарна, муьнуьгъди хьиз, а вахтуни. Амма чарчи вири хуьда, хуьда шиирар гьакI инсанрин мецерини…
Зи вилик Етим Эминан руш Мислиматан велед Эслидин руш Мазифат Ярагьмедовадин вичин гъилив кхьей шииррин ктаб ква. Абур кIелайла, акI ван жезва хьи япариз, гуя, акъваз тавуна, кьакьандай авахьзавай чарчардин сесер я, гьар са гаф са стIал я, на лагьуди, са нефесдалди кхьенва Мазифата вичин бендер. Ктаб гъиле кьур гьар са касдиз, гуьзгуьдай хьиз, аквада адан яратмишунрин багъ.
Шиирра дишегьлиди вичин вилериз акур уьмуьрдин вакъиайрикай, инсанрикай веревирдзава, ам гьар са касдай жагьуриз алахъзава инсандин мергьяматлу, къени хесетар. Гьа са вахтунда ада инсанрик квай чIуру хесетарни дуьздал акъудзава, вичин уьмуьрдин азиятар рикIел хкизва. Са гафуналди, Мазифат заз Етим Эминан яратмишунрин багъдин са пипIе экъечIнавай таза ичин тар хьиз акуна. Эминхуьре яшамиш хьайи ам 2001-йисуз хъфена уьмуьрдай (рагьмет хьуй вичиз).
Ярагьмедова Мазифат 1933-йисуз Ялцугърин хуьре Къурбанмегьамедан хизанда дидедиз хьана. Ада жегьил яшда аваз шиирар кхьиз башламишнай жеди. Дугъри вахтар тир, белки, вичин яратмишунрин сир маса ксариз ганач жеди. Анжах эвленмиш хьайила, геж, тахминан 80-йисара, кIвале авай вичин хизанриз, вахариз, хуьруьнбуруз абур раижна.
Вучиз ятIани, Мазифатан шииррин кIватIал акъуддай фикир садан кьилизни атаначир. Ингье анжах гила адан чIехи хва Мегьамеда дидедин 1800 цIарцIикай ибарат сад лагьай ктаб — «Эминан ирс» чапна. Шииррив ацIай Мазифатан са дафтар кIваляй квахьна. Хва гьам жагъур хъувунин суракьдани ава.
Бикеханум Алибегова, Россиядин писателрин союздин член
__________________________
Мазифат Ярагьмедова
Эминан хуьр
Шегьред патав Эминан хуьр —
Шагь дагъларин къаншардаваз.
Килигналди тух жедач вил,
Женнет хьиз я Эминан хуьр.
Гьар сад-садан гъавурдаваз,
Жемятар чи са хизан яз.
ГъвечIибуру чIехид кваз кьаз,
Гьуьрметлу я Эминан хуьр.
Даим хьурай чаз шад йикъар,
Гьар шейинив дигай базар,
Мугьманариз ачух варар,
Берекат я Эминан хуьр.
Гьар патахъ ви зурба чуьллер,
Бегьер гъидай гужлу никIер,
Цуьк акъатна, къацу векьер,
Къиметлу я Эминан хуьр.
Жегьилариз дамах я вун,
Фялейризни кIвалах я вун,
Бегьер авай чанах я вун,
Гьуьрметлу я Эминан хуьр.
Берекатрин макан я вун,
Жегьиларин майдан я вун,
Ви крарал гьейран я чун,
Хазина я Эминан хуьр.
И чIал лагьай Эмин птул,
Къени кардал зегьмет чIугур,
Чи жемятриз гурай сабур,
Авадан я Эминан хуьр.
Дидед чIал
Эй къудратлу чIехи инсан,
Дережавай гзаф кьакьан,
Тарс гайиди дидед чIалан,
Чи халкьариз вун я, Эмин.
Дидед чIалан чIехи устад,
Вун я хьи чи рикIин мурад,
Авач валай гъейри масад,
Види ажеб дун я, Эмин.
Чернилдикай хьана дарман,
Чарни къелем хьана масан,
ЦIивиндикай хьана агьсан,
РикIиз хуш я даим Эмин.
Гьамишанда вун яз къази,
Кесибар тир валай рази,
ГьакI ви дустар, таниш, багъри
Ви гелеваз хьана, Эмин.
Виш йисарин кьиляй сифте
Хайи ватан — Ялцугъ хуьре,
Гьуьрмет авай кIвалин къене
Атай дуьньядиз вун — Эмин.
Жегьил девир — акьул кьиле,
КIелиз илим Кьеан хуьре,
Амайбуруз вун лап чешне
Хьана, валлагь, къени, Эмин.
Кефсузвилин четин йикъар,
ЦIивиндалди кхьиз чIалар,
Чар хьана ваз кIвалин цлар,
РикIе фикир аваз, Эмин.
Вун Аллагьдин михьи инсан,
ЧIуру амал тир ваз такIан,
Са зеррени квачир нукьсан
Шииррин устад хьай Эмин.
Шумуд хуьруьн хьана къази!
Ханарилай тушир рази,
Гьабурузни хьана акси,
Кесибрин дуст хьайи Эмин.
И чIал лагьай Эмин птул,
Адаз даим хьана сабур.
Чун паталди чIехи абур
Даим рикIел гъун я Эмин.
Ширин диде
Язух атана чаз диде,
Буба кьена, гьатай кIеве,
Етимарни гьатна хиве,
Ажуз хьайи ширин диде.
Амукьнач ваз йифен ахвар,
Экуь дуьнья хьана лап дар,
«ГьикI хуьда?» — лугьуз балаяр,
Сефил хьайи, ширин диде.
Дявед йисар гзаф четин,
Аялар хуьр авач мумкин,
Вилин накъвар хьана къалин,
КIевиз шехьай ширин диде.
Къуьне хьана мукални еб,
КIула аваз аялдин кьеб,
«Я Сад Аллагь, вакай себеб» —
Лугьуз шехьай, ширин диде.
Сад Аллагьдиз минет ийиз,
Гьакимариз гьуьрмет ийиз,
Алчахарив гьуьжет ийиз,
Етимар хвей, ширин диде.
Садакайни хьанач панагь,
РикI гьамиша дар тир, валлагь,
«Вакай куьмек, я Сад Аллагь»,
Лугьуз шехьай, ширин диде.
РикIяй физва шумуд хиял,
А вахтара тир зун аял.
Гила хквез вири рикIел
Ваз хьай гужар, ширин диде.
Гьамиша шез аквадай вун,
Пашмандаказ рахадай вун,
Ви гъавурда акьадай чун,
Зегьмет хьайи, ширин диде.
Буба-диде хьана вун чаз,
Югъ-йиф талгьуз, зегьмет чIугваз,
Гьар патахъай гьуьрмет аваз,
Балаяр хвей, ширин диде.
Ви дережа кьакьан хьурай,
Ваз женнетда макан хьурай,
Малаикар мугьман хьурай,
Рагьмет хьуй ваз, ширин диде.
Четин вахтар
Аламат я, гьар са касдиз
Вич дуьз рекьеваз аквада.
Вичин чандиз гужни тагуз,
ЧIуру терефдихъ рахада.
Гьич са касни амайди туш
Дуьзвилелди рахазавай.
Стха-вахни авайди туш
Ви гъавурда акьазавай.
Я Сад Аллагь, гьахъунин пад
Кьадай ксар бес амачни?
Гужлу нефсер мад хьана сад,
Дугъри ксар тарашдани?
Дуьньядин гъамар пара я
Кесиб, ажуз хьай ксариз.
Аллагь, вакай чаз чара я,
КIеве авай инсанариз.
Цаваринни чилерин
Арадавай шейтIанар я.
Ислягь, секин чи хуьрерни
ЧIурзавайбур инсанар я.
РикI амайди туш кесибриз,
Я чан дуьнья, ваз килигдай.
Лянет хьурай шейтIанариз,
Туькьуьл къелем чиз илигдай.
Мазифат, на лугьумир гьа,
И дуьньяда гьахъар амач.
ТIуб эцигна, къалурмир гьа,
Ваз кьадай са чка амач.
Зи мурад
Кьуьд акъатна, гатфар хьана,
Цуьк акъатай багълар хьана,
Гьар хизанда сувар хьана –
Гьам зи рикIин мурад я.
Алукьнава гуьзел гатфар,
Жегьилариз ая хабар,
Дамахариз ава рушар,
Бахтлу хьун зи мурад я.
Инсанарихъ дуьз рикIер хьун,
Жегьиларин сивел хъвер хьун,
Гьар хуьре межлис-мехъер хьун —
Гьам зи рикIин мурад я.
Дуьзвилелди рахадай,
Вич гъавурда акьадай,
Писни хъсан аквадай
Гьам зи рикIин мурад я.
Зун, Мазифат, рахадайд туш,
ЧIуру фикир авайди туш,
Дуьньяд малдихъ галайди туш
Гьам зи рикIин мурад я.
«Лезги газетдин» 2025-йисан 26-нумрадай.
