Мугьман

Новелла

Михаил Лакербай (Лакрба Миха Ахматович, 1901-1965) — абхазрин советрин девирдин писатель, драматург, сценарист ва журналист. Ватандин ЧIехи дяведин иштиракчи, муракаб кьисметдин инсан. Абхазрин советрин литература арадал гъайи ва а литературадихъ галаз санал чIехи хьайибурукай сад. М. Лакербаян и куьруь, туьнт милли рангарин эсерда къалурнавайди абхазрин уьмуьр ятIани, абурун игитар Кавказдин гьар са халкьдин арада гьалтдай хьтин къилихринбур, вири дагъвийриз мукьвабур я. 

Михаил  Лакербай

Кьуьзуь Ханашв Цугбади, вичин гьаятда цIун кIвалив ацукьна, авай са хциз — жаван Темираз — тIушуннавай лидикай чивекар цвазвай.

КицI элуькьна. Кьил хкажай кьуьзуьдаз таниш тушир жегьил итим акуна: жаландив агакьдалди эхиз тахьана, ада жугъундилай хкадарна — гьакьван тади ийизвай. Кьуьзуьди акур жегьилди адавай, абхаз гафар чIурукIа лугьуз, вич са чкада чуьнуьхун минетна. Гафар акъатзавай тегьерди ам черкес тирди къалурзавай.

— Зи гуьгъуьна ава, — къалабулух кваз лагьана ада. — Зун къутармиша, кIева! Эгер агакьарайтIа, абуру зун рекьида.

— КIвализ ша, — гьасятда лагьана Ханашва, мугьман цIун кIвализ тухвана.

Цлав гурар агудна, ада къавун тIеквен къалурна:

— Акьаха, гада. ПипIе сар ава, гьана ацукь. Секин хьухь: зи кIвале вак садани кядач.

— Рагъ алайбур хьурай ви кьуьзуь йисар! — разивилелди кушкушна мугьманди ва ам тади гьалда къавук хкаж хьана.

Кьуьзуьди гьаятдиз экъечIна, ана касни авачиз акурди, кIвализ хтана. КIаник акъвазна, ада лагьана:

— Ваз кичIе жемир, гада! Аквадай кас авач. Садазни акунач жеди, вуна зи гьаятдиз гьикI хкадарнатIа. Де лагь кван, вуж я ви гуьгъуьна авайди? Вучиз?

— За итим кьена. Адан дустар кьисас вахчуз, захъ калтугна.

— Вуна ам вучиз кьена?

— Ада зи кефи хана: чамарра зи балкIандиз са къамчи вегьена.

— Вуж я вуна кьейиди? Адан тIвар гьикI я?

— Чидайди туш. Зун куь хуьруьз сифте яз акъатнава…

И арада мад, пехъи жез, кицI элуькьна. КичI акатна, абур кьведни къах хьана.

— Ван акъудмир! Зун фена килигин, — явашдиз лагьана, кьуьзуьди къецел экъечIна.

Яргъай хьиз гуьнедихъай са шумуд кас пайда хьана, абурун гуьгъуьналлазни сагъ са кIеретI къвезвай. Ракъиникай вилерал капаш кьуна, кьуьзуьди килигиз эгечIна. Гила адан кIвалихъди къвезвай инсанрин цIиргъ ачухдиз аквазвай. Абур тади квачиз, яваш-яваш юзазвай.

«Ибур гьадан, къанлудин гуьгъуьниз ятIа?» — фикирна кьуьзуьда ва ам, чанни эцигна, вичин мугьман хуьз гьазур хьана.

Ингье, амайбурулай вилик акатай са шумуд кас, жалан ахъайна, гьаятдиз гьахьна, абурун гуьгъуьналлаз — амай вири кIеретIни.

И арада Ханашваз акуна: инсанрин гъилерал, япунжидик кутуна, вири птарихъай кьунвай агъур пар алай. Таниш япунжидик вил хкIур кьуьзуьдан кьилел гьал акьалтна, адан рикI гуя гапурди атIана.

КIеретIдикай хкечIай кьуьзуьдан тай-туьш ва дуст, кьил рехи Ашвью Абиджа лагьана:

— РикI кIевиз яхъ, Ханашв! ЧIехи гуж хьана къе ваз. ­Дуьньяда са затIни авайди туш вахтуни сагъар тийидай. Вуна лугьудай чаз гьамиша: гьикьван инсан къилихдиз кIеви ятIа, гьакьван ам дурумлуни я. Са таниш тушир черкесди ви хва Темир яна кьена.

Кьуьзуьдан кIвачер гъуьргъуь хьана. Эгер инсанри кьу­начиртIа, ам, рикI кьуна, ярх жедай.

Дишегьлийрин шелдини сузади гьаят къачуна.

Кьве юкъузни кьве йифиз адан чан кумачир хва цIун кIвале чарпайдал аламукьна.

И кьве юкъузни кьве йифиз, гьар жуьре багьнаяр акъудиз, кьуьзуьда, къавук хкаж жез, мугьман черкесдиз недайди тухвана.

Пуд лагьай юкъуз, кьейиди кучукна, Темиран юлдашар Ханашвни галаз гьаятдиз хтана. Геж йифелди абур кьуьзуьдахъ галаз ацукьна.

— Чаз чизва, — лагьана жегьилрикай сада, — Темиран виридалайни рикI хьайи, чеб чпихъ галаз къакъат тавур дустуни, — чавай виридавай санални ваз ви хва эвез ийиз жедач. Ви дерт чна вахъ галаз пайда. Чна гьар юкъуз, чи Темирал чан аламайди хьиз, вал кьил чIугвада, вири крара ваз куьмек гуда.

— Гаф гузва ваз: чна къанлудилай кьисас вахчуда, — алава хъувуна муькуьда. — Черкес хъсандиз чуьнуьх хьанва. Тама ам чи хурукай хкатна. Гьина авачтIани, ам гьа ина, мукьварал алайди я. Сада ам хъсандиз кIевнава. ГьикI хьайитIани, чна ам, жагъурна, рекьида. И мукьвара, лап мукьвара ваз и кардикай чир жеда. Белки, гьа чIавуз вун, са тIимил хьайитIани, секин жеда.

Зур гваз, гьелягь кьадай тегьерда лагьай и гафари цIун кIвале кIевиз ван авуна.

Ахпа Темиран дустар хъфена.

Секинвал амачир кьуьзуьда, кас-мас аватIа акваз, кьуд пата вил экъуьрна, рекьин чанта недайдай ацIурна, цлак гурар гутуна ва черкесдиз эверна.

— ЭвичI, зи мугьман! ЭвичI! Ина касни авач. Вири хъфена.

Черкес эвичIайла, кьуьзуьда зурзазвай гъилелди адал чанта яргъи авуна.

— Къачу, — лагьана ада. — Ина кьве йикъан недайди ава. КIвализ тади ая, гада! Тамай яна, гирведал мукьва я. Йиф мичIиди я, вун садазни аквадач.

Кьуьзуьдан вилик лап чилив агакьдайвал юкь къатай мугьманди адан чухвадин цен вичин пIузаррив агудна. Ахпа ам виниз хъхьана, мад са гафни лугьун тавуна, цIун кIваляй экъечIна.

Лезги чIалаз А. Омарова элкъуьрна.

__________________________________________________________

Стха халкьарин литературайрай

Баграт Шинкуба (1917-2004) – абхаз халкьдин шаир ва писатель, жемиятдин деятель. 1967-йисуз адаз Абхазия АССР-дин халкьдин шаир лагьай тIвар гана. 1987-йисуз адакай Социализмдин Зегьметдин Игит хьана. 1959-1978-йисара ам Абхазия АССР-дин Верховный Советдин Президиумдин председатель тир. Абхаз ва адыг халкьарин тарихни чIалар ахтармишзавай алимди общественно-политический са кьадар маса къуллугъар ва везифаяр тамамарна.

1938-йисуз Б. Шинкубадин шииррин сад лагьай «Эвелимжи манияр» кIватIалдиз дуьнья акуна. Ада абхаз чIалал сифте яз шиирралди «Зи ватанэгьлияр» роман кхьена. Мадни ам гьикаяйринни повестрин, аялар патал эсеррин автор я. Б. Шинкубадин виридалайни важиблу эсер «Хъфейбурукай эхиримжиди» роман хьана. И романда, чпин ватандай экъечIайла, гел тун тавуна, куьтягь хьайи убых халкьдин кьисметдикай суьгьбетзава.  

_________________________________

Чун кIвале амайла…

(«Хъфейбурукай эхиримжиди» романдай чIук)

Автор: Баграт Шинкуба

Инсандивай дидедин некIедихъ галаз кужумнавай вичин чIал рикIелай алудиз жеда жал, чан Шарах? Ваъ, адавай жедайди туш, завай жуван диде рикIелай алудиз тежезвайди хьиз. Заз са шумуд чIал чиз­ва­тIани ва абур чир хьун инсандиз гьикьван герек ятIа гъавурда аватIани, жегьил­ тирла, заз пуд чIал чидай. Эгер гьуьлуьз килигиз акъвазайтIа, чалай, убыхривай, эрчIи патахъ адыгар яшамиш жезвай, чапла патахъ – абхазар. Гьавиляй заз са абхаз чIал ваъ, адыг­рин чIални чида, дуьз лагьайтIа, ам са акьван хъсандиз ваъ. Чун акьван мукьва­ къуншияр тир хьи, садбуруз муькуьбурун чIа­лар чир тахьун мумкин тушир. Убых чIал зи хайиди я, гьа аял чIавалай эгечIна, заз ам виринра ван къведай: кIвалени, къецени, зун акъатай виринра. Ам за гьикI рикIелай алудрай? Абхаз чIал заз дидедивай чидай, адыг чIални бадедиз хъсандиз чидай, ада заз аял девирда адыгрин махар ахъайдай, мисаларни мискIалар лугьудай. РикIел алама, зунни галаз ам регъуьз гьикI физвайтIа: кьилел адан къуьляй ацIанвай цел ала, гъилер азад я, физ-физ, ада сариз кек язава. Бадедин мезни кардик квачиз амукьзавач: ада заз адыгрин махар ахъайзава…

Зи диде, за ваз лагьайвал, абхазрикай тир, Цебельдадай, Шат-Ипа тухумдай. Завай ада заз абхаз чIал чирна лугьуз жедач, ам заз гьакI жув рикIел аламай чIавалай чидай. Зун гъвечIиди, ахпа агакьнавай гада­ яз, Цебельдада, жуван халуйрин патав­ яргъалди яшамиш жедай. Абурухъ чIе­хи, мугь­ма­­­­нар кIани хизан авай. Эгер зун хъуь­тIуьз абу­руз мугьман хьайитIа, ана Цебельдада машгьур устIаррин суьгьбетризни манийриз за мукьвал-мукьвал  яб гудай. Диде­дин стхайрин кIвале виридалайни гзаф мугь­ман­диз, идалай алатайла, суьгьбет ийиз­ алакьуниз гьуьрмет авай…

Накь вуна заз я Туьркияда, я Сирияда, я маса са чкадани ваз, залай гъейри, убых чIалал рахазвай кас жагъанач лагьанай. Мадни вуна гьанани, Кавказда, убыхрин уьл­кведа и чIалал рахазвай са касни амач лагьанай. Белки, зун ви гъавурда дуьз акьунач, ятIани заз акI я, ваз, убых чIал квахьна, ам мад амач лугьуз кIанзавайди хьиз. Вун гьахълу ятIани, зун патал вун гьахълу туш.

Лагь кван заз: вун, ви гафарикай хкатзавайвал, садрани кьведра убыхрин уьлкведа­ хьаначир, ам куь патав гвай чка я. Хоста ва­цIалай элячIна, Сочи вацIув агакьун бес я. Заз чидач, исятда ам гьихьтинди ятIа, атIа вахтара гьяркьуьди тир. Лагь кван заз, вун а вацIал акъвазнавайла, ам вахъ галаз рахаз­вачирни? Я тахьайтIа, ам рахазвай, анжах вун адан чIалан гъавурда акьуначирни? Эгер ам авахьзаватIа, ам рахазва. Ам рахан хъийи­­дач, адан кьере са стIални яд амукь тавурла.

Якъин, вун убыхрин уьлкведа къекъведайла, ваз ана чи вири крар алакьдай пIир Бытха хуьзвай чка такуна амукьич. Кьакьан пелен кIане къацу чIур экIя хьанвай, а пелелни мегъуьн ирид зурба тар экъечIнавай, абурун серинди чи пIир хуьзвай. Абурун хилер чеб чпихъ галукьзавай, абурун пешер шуршурдалди чеб чпихъ галаз рахазвай. Анал акъвазнавайла, мегер ваз ван атанач­ни, абур чеб чпихъ галаз чи чIалал гьикI рахазвайтIа? Ваз акуначни мегъуьн тарарин танарал кузвай шемери тунвай гьисабна куьтягь тежер кьван хирер? Абур гьар гатфариз Бытхадиз ибадат ийиз къвезвай инсанри тарарихъ галкIурдай.

А ирид мегъуьн тарцик ваз акуначни сад­рани кьуран тийизвай, чун патал пак яд авай булах? Эгер акунатIа, а булахдин кьилел акъвазнатIа, гьикI ваз адан рахунин ван атанач?

Мадни заз вавай хабар кьаз кIанзава: вун Мацестада хьайиди яни? ЦIун яд авахьзавай чкада? Чили вичи кудай накъвар авадарзавай чкада? Мегер и кудай ци, чиликай хкатиз, ваз са затIни лагьаначни? Эгер ваз маса са затIни акуначтIа, бес чи уьлкведин патав гвай гьуьл акуначни? Мегер ам вахъ галаз раханачни? Адани ваз затIни лагьаначни?

Бес кьилерихъ къванер галай чи бубайрин сурар? Къванер киснава лугьун таб я, абурувайни вахъ галаз рахаз жеда, эгер ви бейни кьуранвачтIа, эгер валай секинвилиз яб гуз алакьдатIа.

Бес ина авачир, ана яшамиш жезвай къушарин манияр? Гьабурун чIални ваз ван атаначни?

Ваъ, чан Шарах, фикирмир чIал акI регьятдиз рекьида лагьана, вучиз лагьайтIа, ам неинки са инсандин мецин кIвенкIвел, адан вичин къенени яшамиш жезва, са гьадан къене ваъ, цин, чилин, къванцин къенени. Зун инанмиш я, ана, убыхрин чилел, тарцин хел хилехъ, къван къванцихъ, кIам кIамухъ галаз гилани и зун рахазвай чIалал рахазвайдахъ!

Зи бубани, зи чIехи бубани лежберар тир. ЧIехи буба зун жедалди кьена. Заз ихтилатар авурвал, нехирбан яз, ада агъа­дин малар хуьзвай ва гьа идалди хизандиз фу гузвай. Зи буба Хамирзеди чилел кIвалахна, ада цуькIни гьажикIаяр битмишарзавай, экуьнлай няналди ада а кьадар зегьмет чIугвадай, зи рикIел ам, йифиз зун ахварикай кватайла, къаткана алама, юкъуз ам ацукьна зи рикIел аламач.

Эвелдай бубадизни дидедиз зи чIехи вах Айша хьана, адан гуьгъуьналлаз зун, зи гуьгъуьналлаз гъвечIи стха Мата, ахпа гъвечIи кьве вах Джунани Куна, кьветхверар­.

Лап Туьркиядиз куьч жедалди чун санал яшамиш хьанай, анжах Айша къунши хуьре авай, ам ана Гьарун тIвар алай лежбердиз гъуьлуьз фенай.

Чаз са шумуд куьнуь авай, гьар зулуз чна са тIимил гьажикIаярни саки вири вирт­ни мум маса гудай. Абурухъ чна кьел, запун, кьилинди, барут къачудай.

Кьурагьвиликди, я тахьайтIа, яргъал чIу­гур чIимелвиликди бегьерар писбур хьайи­ла­, бубани зун, гъвечIи стха кIвале туна, сам­шитдин тарар атIуз, Сочи вацIай виниз­ экъечIдай. Рехъ авайди тушир, атIай тарар­ чна, яцарихъ кутIунна, агъуз вацIун кьерез кьван ялдай, аниз гимийра аваз къвезвай туьр­кверин савдагарриз маса гудай. Абурун гьакъи гъвечIиди тир, чна лагьайтIа, самшитдин тарар атIузвай дередин иеси Шардынав­ни, Алоудин хцив, вичин къимет вахкана кIанзавай.

Гьахъ лугьун, адав са масада тIалаб­дайдалай тIимил вахкузвай, идахъни себеб авай: чина, убыхрин уьлкведа, гьа куь Абхазияда хьиз, фадлай чна гьуьрметдинди яз кьабулзавай аталыкар къачудай адет авай. Чна, лежберри, жуван кIвалериз, тербия гуз, агъайрин тухумрин аялар кьабулдай. Бязи вахтара и кар патал лежберар фадамаз, гьеле аял вич дуьньядиз акъатдалди, икьрар жедай, чпин веледвиле кьабулзавай гележегдин аялдин бубадин кьилив, чархачияр яз, хуьруьн виридалайни гьуьрметлу ксар ракъурдай, абурун мецелай агъадивай адан ценцив гъил галукьардай ихтияр къачудай, – имни адахъ галаз и жуьреда къавумвал авун тир.

Эгер агъади абурун кьилив, тербия къачуз, хва ракъурайтIа, ам вични девлетлуди ва къудрат авайди хьайитIа, абур адаз чпин архадиз хьиз килигдай, адан куьмекдик умудни кутадай. Амма агъаяр ихьтин крара хъсан-пис алцумдайбур тир. Абуру­ чпин аялар акатай нив хьайитIани вугудачир, юкIвар-чипIер яна, хкядай: гьи лежбер­рин тухумдихъ галаз мукьвавал хъсан же­датIа, чеб патал хийирлу ятIа, никай, герек атайтIа, чпиз кIеви далу жедатIа.

Чи хизандин гьа ихьтин мукьва-кьили тир агъа Шардын, Алоудин хва, зи бадеди тербия гайиди. Гьадан тамай чна самшитдин кIарасар атIузвай ва абурай адаз са масадаз гудайдалай тIимил гьакъи гузвай. Бязи вахтара гьакI са савкьатар ракъурнани куьтягьдай.

Шардын, Алоудин хва, са чи хизандин ваъ, вири чи Золак тухумдин «некIедин стха» яз гьисабзавай, чи вири тухум, герек атайтIа, адан куьмекдиз атун лазим тир.

Ам, вири чи убыхрин агъаяр хьиз, хъсандиз, шабалутдин кIарасрикай, чебни гьихьтин – тахта тахтадив агудна, авунвай мягькем кIвале яшамиш жезвай. Адахъ авай чилни, тамни, яйлахарни, цанвай никIерни. Чи хуьруьн агьалийри адан яйлахра чпинни, гьаданни малар хуьзвай, вирида санал чил къарагъарзавай, тумар цазвай, ахпа адан никIерай техилар кIватI хъийизвай. Ам патал ципицIарни кIватIзавай, чехир са чпиз ваъ, гьадазни ийизвай.

РикIел алама, суварриз вири чи тухумди адаз савкьатар гьикI тухудайтIа: бацIи ва я кIел, я тахьайтIа жегьил жунгав. Адаз кIерецарни тухудай, виртни, чехирни – нелай гьикI алакьайтIа.

Шардын, Алоудин хва, зи рикIел аскер хьиз алама. Адан гьаятда юкъузни йифиз пурар янавай балкIан гьазур яз акъвазна жедай, адан яракьарни гьамиша гьазур тир. Завай рикIел хкиз жедач, дяведилай, чапхунунилай, гьужумна фена, къакъудунилай гъейри маса кар-кеспи адаз авайтIа. Гагь-гагь чапхунчи гьужумрилай кьулухъ, эгер бахтуни ишлемишайтIа, ам гьуьлуьн кьерез фидай ва гьана ада лукIар туьркверин гимийра аваз къвезвай савдагарриз маса гудай.

Са шумуд лукI адан кIвале гьамиша къаравушар язни амукьдай: эгер ада абур есирдиз къачунатIа, абур адан хсусият тир, адавай абур маса гузни жедай, рекьизни, гьакъидихъ ахъайизни.

Чина къуншийрин ва я агъайрин тухумрин арада чуьруькар хьайила, – абурни мукьвал-мукьвал жедай, – Шардын, Алоудин хва, вуж гьахъ-нагьахъ ятIа чириз, жемят кIватI хьанвай чкадал фидай, чи тухумдин итимарни гьамиша адан гуьгъуьна жедай: хата хьайитIа, ам хуьз ва я ам кьейитIа, кьисас вахчуз.

Адахъ галаз фидайбур дегиш жедай: и сеферда – сад, муькуь сеферда – масад. Зи буба Хамирзе, «некIедин стха» хьиз, Шардынахъ, Алоудин хцихъ галаз адан вири рекьера жедай. Заз ван атайвал, куьгьне вахтара, абхазрин пачагьлугъ авайла, чи убыхрин чкаяр Абхазиядин са пай яз гьисабзавай, амма зи девирда акI яз амачир. Чун Абхазиядилай аслу тушир, я чи виридан иеси тир агъани чахъ авачир. Агъайрин тухумрин арада са шумуд виридалайни къуватлубур авай, гьукум патал чеб чпихъ галаз гьуьжетриз акъатдайтIани, абуру вирида санал чи убыхрин уьлкве идара ийизвай. Идакай за ваз ахпа ахъайда, чи бедбахтвилерикай лугьудайла.

Зи буба Хамирзе рикIе регьим авай, адалатлу инсан тир. Хуьре гьуьжетар хьайи дуьшуьшра гзаф вахтара гьадал алукьдай, адани гьуьжетриз акъатнавайбур секиндиз ислягьар хъийидай. Амма дяведа ва чапхунриз фейила ам викIегь ва инсафсуз аскердиз элкъведай, инсандин къилихда ада жуьрэтлувилиз виридалайни виниз къимет гудай.

Зунни стха ада гьеле аялзамаз шуьшка гъиле кьаз, тфенгдай лишандик кутуна ягъиз, кичIе тахьана, хкадарна, балкIандал акьахиз вердишарна.

ХъуьтIуьз чун дагълариз гъуьрчез фидай, чна тфенграй ядай, ракьар къядай, бул живер къвайила, гъуьрчез кьамарал алаз фидай, икIни алакьдай чалай.

Гьуьл яргъа авачир, бубади чун вичихъ галаз гьанизни тухудай. Чаз сирнав ийизни, кьусуйралди луьткве гьализни, елкенар эцигизни чидай.

Гагь-гагь убыхар чпин луьтквейра аваз балугъар кьаз экъечIдай, бязи вахтара маса гъуьрчезни – чапхунун-къакъудун патал гьуьлуьн кьерез акъатдай, я тахьайтIа, ачух гьуьлуьз катиз агакь тавур туьркверин савдагаррин гимийра авай мал тарашдай.

Зи диде Наси эхиримжи вахар-кьвет­хве­рар хайидалай кьулухъ мукьвал-мукьвал кеф­суз жедай, ятIани ам, гьа жегьил девирда­ хьиз, са куьнихъайни кичIе тушиз, юлдаш-кас галачиз Цебельдадиз мукьвабурал кьил чIугваз фидай: текдиз, балкIандал алаз, яракьламиш хьана, вичихъ галаз анжах са зун, гьеле гъвечIизмай гада къачуна. Заз гилани, вилер акьалайла, ам жегьилзамаз аквада. Ам кьакьан ва шумал буйдинди тир, шабалутдин рангунин адан кифер саки дабанрив агакьзавай.

Чун кесибдиз, дарвиле, къайгъуйри кьуна яшамиш жезвай, ятIани а вахт зи рикIел чи хизан патал виридалайни бахтлуди яз хквезва. Белки, мадни ам заз бахтлуди яз аквазва гележегда чун бедбахт кьисметди гуьзлемишайвиляй.

Исятда заз акI я хьи, аялвал уьмуьрда виридалайни куьруь девир хьиз: гьеле накьамаз зунни стха аялрай кьазмай, ингье чун аялар ваъ, аскерар я, амайбурулай виридалайни жегьилбур ятIани, виридахъ галаз женгерин рекьериз экъечIун чи буржини я.

Пуд сеферда за бубадихъни стхадихъ­ ва чи хуьряй тир маса итимрихъ галаз чапхундай гьужумра иштиракнай. Сад лагьай­ гьужум куьруьди тир, чун кьибледихъди­, Абхазиядиз, фена, кьвед ва пуд лагьайбур­ адалай яргъибур хьана, кефердихъ, дагъларай вегьена, яргъаз. И кефердихъ гьужумар урус пачагьди убыхрал дяве илитIайдалай кьулухъ хьанай.

Дяве са йисуз, кьве йисуз ваъ, мадни яргъалди физвай, зи рикIел аламач, гьикьван вахтунда хьанайтIа, амма хъсандиз рикIел алама са шумудра кьуьд акъатиз гад алукьайди, дяве лагьайтIа, давам жезвай, адан эхирдани, азарлубурулайни кьуьзуьбурулай гъейри, садни хкат тавуна вири чи итимри иштиракзавай. Иллаки гатуз четин тир, никIе кIвалахдайлани, жував яракьни, са шумуд йикъан рекье недайдини хьана кIанзавай, эверайла, тади хабар агакьнамазди, гьазур яз кIватI жедай чкадал къведайвал. Эхь, чан Шарах, ам ахьтин чIулав ягъай вахт тир, белки, виридалайни гужлу балкIандивай а чIавуз чна экъичай кьван ивийрин вацIалай элячIиз жедачир. Амма гьикьван иви экъичнайтIани, убыхриз ада, бахтсузвилелай гъейри, мад са затIни ганач, виридалай туькьуьл ивини нагьахъ экъичайди я эхир.

А чIавуз чаз гьеле я урус пачагьдин къуватдикай, я адан аскеррин кьадардикай гьич хабарни авачир. Идалайни гъейри, чаз гьа сифте кьилелай чак дяведин футфа кутазвай туьркверин султандин гьакъикъи ниятарни чизвачир. Агь чан Шарах, шелар ийиз­вайбуру кьейидал гьарайдайла, чпин чинни хуру, иви акъудиз, чухвадайла, идакди анжах мукьвабуруз кьезил жезва. Кьейидаз вичиз идакай гьич са куьмекни хъжедач. И зи суьгьбетни гьакI тушни?..

(Лезги чIалаз А. Омарова элкъуьрна)

«Лезги газетдин» 2026-йисан 21-нумрадай