Алай йисуз 100 йис къейдзавай гьикаятчи, редактор Мурадхан Шихвердиевич Шихвердиев (1926-йисан 1-июль – 1988-йисан 27-март) заз лап мукьувай чидай. Чи хизанар Докъузпара райондин Миграгъ-Къазмайрин Шейхерин магьледа цал-цла авай къуншияр тир.
Мурадхан юкьван буйдин, лацу ацIай якIарин, кьил хкажна, агъайнадаказ къекъведай, яцIу ванцелди рахадай, яшлу инсанриз хъуьтуьлдиз салам гудай, аялрин хатур хуьдай такабурлу жегьил тир. ЧIехи хьайила, ам хуьре намус михьи, гьахълувал кIани, тIебии алакьунар авай инсан, муаллим яз машгьур хьанай.
М. Шихвердиева Миграгърин юкьван мектеб ва Махачкъалада СтIал Сулейманан тIварунихъ галай муаллимрин инситутдин физикадинни математикадин факультет агалкьунралди куьтягьна. 1950-1952-йисара Къалажухрин ва Миграгъ-Къазмайрин мектебра кIвалахна. И вахтунда ам лезги журналистикадиз ва гьикаятдиз гьахьна: макъалаяр, очеркар ва гьикаяяр кхьена, абур республикадин «Коммунист» ва Докъузпара райондин «Социализмдин рехъ» газетриз акъудна, Лезги радиодай гана.
1952-йисуз Мурадхан Шихвердиевич хизанни галаз Махачкъаладиз куьч хьана. Ада сифте республикадин басмадал къаравулвал чIугвазвай идарада кIвалахна, 1954-1986-йисара Дагъустандин ктабрин чапханада редакторвал авуна. Им регьят кар тушир. (Редактор авторди гъанвай гъилин ктаб басмадай акъуддай гьалдиз гъизвай устад-пешекар я). Ада, гьар са гаф-цIар дикъетдивди кIелна, вири жуьредин гъалатIар туькIуьр хъувуна (М. Шихвердиеваз гуьзел хатI авай), векъи чкаяр хъуьтуьл хъувуна кIанзавай. Бязи дуьшуьшра бегьем дигмиш тахьанвай эсер я цIийи рецензентдив вугун, я гьатта автордив элкъуьрна вахкун лазим жезвай.
М. Шихвердиева цIудралди писателрин ктабриз сифте гафар кхьена, абурукай газетриз макъалаяр ва рецензияр акъудна, хуьрерай къвезвай яшлу писателриз (Абдуллагь Искендеров, Абдул Муталибов, Къуруш Мегьамед, Кьасум Фаталиев, Хкем Жамалдин ва мсб), Махачкъалада кIелзавай жегьил писателриз жуьреба-жуьре куьмекар, абуруз чпин эсерар басмадай акъуддай мумкинвал гана.
М. Шихвердиева кьетIен гьуьрмет ва фикир Азербайжандай къвезвай писателриз – Забит Ризвановаз, Иззет Шерифоваз, Мегьамед Агъадиз, Асеф Абдуллаеваз ва масабуруз гудай.
Адан гъилелай шииратдин, гьикаятдин, публицистикадин, чIалан, литературадин, илимдин, тарихдин 400-далай гзаф ктабар фена, басмадай акъатна, жемятдив агакьна. «Редактор – М. Шихвердиев» кхьенвай ктабар яшлу инсанрин рикIелай къени алатзавач.
Чи къунши-хва-стхавилин алакъаяр Махачкъалада гзаф йисара давам хьана: сифте Левинан куьчеда (чун 11 ва 16-нумрайрин кIвалера яшамиш хьанай), ахпа Гагаринан куьчеда (68 ва 76-нумрайрин кIвалера). Чна жуван къуллугъарни шегьердин Маркован куьчеда авай, сад-садан патав гвай илимдинни медениятдин идарайра ийизвай.
Зун Мурадхан Шихвердиевахъ галаз еке гьуьрметдалди анжах «Мурадхан стха» лугьуз рахадай, ада заз, зун халис муаллим хьайидалай гуьгъуьниз, «Къурбан малим» лугьудай.
Мурадхан Шихвердиевича вичин къуллугъ намуслувилелди тамамарна, милли литература вилик финик еке пай кутуна. Нетижада ам «РСФСР-дин печатдин отличник» тIварцIиз ва медалдиз лайихлу хьана.
М. Шихвердиева вичин тIебии алакьунар иллаки хсуси эсерар кхьинин рекьяй къалурна, кIелзавайбурун фикир желбдай гуьзел очеркар, гьикаяяр, повестар ва абурукай ибарат ктабар («Чи йикъарин инсанар», «Чилин гъетер», «Берекат», «Дуьшуьш», «Рагъ къаршиламишзава», «Экв яргъай аквада» ва мсб.) кхьена. Адан эсерар «Коммунист» газетдиз, «Дуствал» альманахдиз, «Литературадин Дагъустан» журналдиз акъатна.
М. Шихвердиеван очеркрай (абур 1963-йисуз акъатай «Чи йикъара» ктабда гьатнава) чепиви чубан Нежмедин Рзаеван, мискичви муаллим Режеб Шабанован, Миграгърин халичайрин устадрин кьисметар ва къаматар, абурун зегьмет, халкьдин майишатар ва важиблу месэлаяр аквазва.
Очеркар хьиз, авторди чан алай инсандикай, вичиз мукьувай чизвай Гуьлметов Агъаметакай «Агъамет бубадин жавабар» тIвар алай кьисаярни кхьена. Абур кIелзавайда ва критикади дерин фикир-фагьум ва кьезил хъуьруьн квай эсеррикай ибарат повесть хьиз кьабулнай.
Писателдин эсерар лезги литературадин гуьзел чIалал кхьенва. Абур, «Рагъ къаршиламишзава» ва «Экв яргъай аквада» повестар хьиз, Ватандин ЧIехи дяведин цIай галукьнавай, бахтсуз, зегьметчи инсанрин кьадар-кьисметрикай ва тIебиатдикай теснифнава: халкьдин ахлакьдин ва тIебиат хуьнин важиблу месэлаяр къарагъарзава.
Мурадхан Шихвердиевич, лежбер бубадин чIехи хва, хуьруьн-кIвалин зегьметда лигим хьанвай, чилел – накьвадал рикI алай инсан тир: ада Махачкъаладин чIурухъан чилел вичин гъилералди акурдан темягь фидай хьтин багъ-бахча кутуна, кIвал эцигна, гзаф йисара вичин хизандиз, къуншийриз ва дустариз тIямлу емишарни майваяр гана, гьана, нуькIерин нагъмаярни вичин езне Ашукь Агъарагьиман манияр япара аваз, гьикаятдин эсерарни кхьена, тухдалди ялни яна. Адалай чешне къачуна, къваларив Мукаил стхади, хуьруьнвийри ва дустари (Закир Сафаралиева, Жавидин Мурадалиева, Сейфуллагь Керимова, Агьмедуллагь Гуьлмегьамедова, Мегьедин Къардашева, Гьахъверди Рамалданова, Азедин Эсетова) чпизни салар-багълар кутуна, «Спутник» магьле арадал атана.
Мурадхан Шихвердиев милли литературада, медениятда ва критикада машгьур хьана. Адан эсеррикай чпин къени фикирар М. Гьажиева, К. Азизханова, Жамидина, Къ. Акимова, А. Алема, К. Казимова, Г. Гашарова, Ж. Жамалова, М. Жалилова ва масабуру лагьана ва кхьена.
Писатель Мурадхан Шихвердиев 1988- йисуз чIуру азардик кечмиш хьана, Махачкъаладин сурара кучукнава. Адан тIвар милли литературадин вири чешмейра («Лезги зарияр», «Лезгистан» энциклопедия, «Лезги литература» энциклопедия, «Лезги гьикаят», милли литературадин учебникар) тикрар жезва, гьар са мярекатдал гьуьрметдивди рикIел хкизва.
1996-йисуз чна, Лезги писателрин союздин векилри, Миграгъ-Къазмайрал М. Шихвердиеван 70 йисан юбилей къейднай. Чна райондин регьберривай писателдин тIвар хуьруьн культурадин кIвалел эцигун тIалабнай. Са йисалай чи тIалабун кьилиз акъатна, Культурадин кIвалин цлал писателдин бетондин суьрет (устад – Гь. Гьейбатов) алкIурна. Адан 80 йисан юбилей вичин тIвар алай идарадин залда гегьеншдаказ къейдна: ана кIелзавайбурун конференция кьиле фенай.
Гьаким Къурбан,
Дагъустандин халкьдин писатель
