2 сеферда тIимил
2016-йисалай инихъ Россияда ВИЧ-инфекциядик начагъ хьун кьве сеферда тIимил хьанва. Идакай, РФ-дин здравоохраненидин министрдин заместитель Андрей Плутницкийдин гафарал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди хабар гузва.
Ада къейдзавайвал, Россияда ВИЧ-инфекция квай 931 агъзурдалай гзаф инсанар яшамиш жезва. Чпик ВИЧ кваз Россияда яшамиш жезвай тахминан 90 процент ксариз чпин диагноздикай чизва. Абурувай вахтундамаз сагъар хъувунин серенжемар кьиле тухуз жеда.
2025-йисуз ВИЧ-инфекциядик начагъ хьанвай цIийи 43 агъзур дуьшуьш винел акъудна. 2024-йисан рекъемдив гекъигайла, им 11 процентдин тIимил я. Раижзавай къейдерин гъавурда акьазвайвал, ВИЧ-инфекциядикди начагъбур яз, официальнидаказ регистрация авунвайбурун умуми гьисабдикай ретровирусриз акси тир сагъар хъувунин серенжемар кьиле тухузвайбурун кьадарди 92 процент тешкилзава.
Чешмеди гъизвай делилралди, 2025- йисуз 40 процент агьалийри чпик ВИЧ квани, квачни чирун патал пулсуз тест кьиле тухванва.
Рекъемар раижна
2026-йисан сифтегьан вад вацра, «OleoScope» агентстводин экспертрин гьисабдалди, чIемедин магьсулар экспорт авун, алатай йисан и муддатдив гекъигайла, 39 процентдин гзаф ва 1,57 миллион тонндикай ибарат хьанва. Идакай «OleoScope.ru» сайтди хабар гузва.
Кьилди къачуртIа, алай йисан январь-май варцара 147 агъзур тонн семечкаяр рекье туна. 2025-йисан и муддатдин экспортдин дережадив гекъигайла, им 4 процентдин гзаф я. 80 процентдилай гзаф продукция ЕАЭС-дин уьлквейриз ракъурнава.
Гьа са вахтунда раижзавайвал, набататрин чIем экспорт авуниз ганвай къимет ихьтинди я: и рекъем 2026-йисан сифтегьан вад вацра 2,97 миллион тонндикай ибарат хьанва. Им, алатай йисан и муддатдив гекъигайла, 4 процентдин тIимил я.
2026-йисан сифтегьан вад вацра семечкайрин чIем къецепатан уьлквейриз рекье тунин кьадар 9 процентдин тIимил хьанва, 1,96 миллион тонндал кьван.
Идалай вилик, ИКАР-дин (Институт конъюнктуры аграрного рынка) генеральный директор Дмитрий Рылькодин гафарал асаслу яз, «Агроэксперт» сайтди раиж авурвал, виликамаз кьунвай делилралди, 2026-2027-йисара РФ-да ракъинин цуьквер гьасилунин кьадар 19 миллион тонндин дережада жеда.
Соядин (пахлайрин жинсиникай са набатат) бегьер аналитикри 8,9 миллион тонн жедайди гьисаба кьазва (2025- 2026-йисарин 9 миллион тонндиз акси яз), рапсдин бегьер – 6,2 миллион тонн (5,5 миллион тонн).
Гатфарин эхирдай
Уралда сифте яз пилот галачир аппаратдин куьмекдалди тумар цанва. Идакай РФ-дин хуьруьн майишатдин сайтда хабар гузва.
Кьилди къачуртIа, чешмеди раижзавай къейдерин гъавурда акьазвайвал, УГАУ-дин (Уральский государственный аграрный университет) илимдинни тежрибадин майишатдин базадал пилот галачиз лув гудай аппарат ишлемишуниз талукь инновациядин проект кардик кутуна. Проектдин сергьятра аваз, гатфарин рапс цунин серенжемда сифте яз БПЛА ишлемишна. КIвалах са шумуд дережадикай ибарат хьана. Эвелдай картографический дрондин куьмекдалди пешекарри чкадин 3D‑модель туькIуьрун патал делилар къачуна. И карди муькуь аппарат (квадрокоптер) патал ам фидай рехъ дуьм-дуьз тайинардай мумкинвал гузва. Тадаракди, идара ийидай кас галачиз (автономный режим), агрономри виликамаз къалурнавай делилрал асаслу яз, рапс цунин кIвалах кьиле тухузва.
«УралАгроДрон» тIвар алай МИП-дин (малое инновационное предприятие) директор Илья Огнева къейдзавайвал, агродронрилай тумар цунин ва хъчинин кIвалахар кьиле тухуз алакьзава. Чилин техникадивай чуьлдиз экъечIиз тежедайла, агродронри азаддаказ лув гузва ва мулкар гьялзава. Адан гафаралди, магьсулар еке хьайи вахтунда адетдин хъчедай алатри бегьердин са кьадар паюниз зиян гун мумкин я.
Арзаяр ганва
Гьар йисан хизандин выплата къачун патал 538 агъзурдалай гзаф арзаяр ганва. Идакай РФ-дин зегьметдин ва яшайишдин рекьяй хуьдай министерстводин телеграм-каналди раижзава.
Кьилди къачуртIа, и ведомстводин кьил Антон Котякова къейдзавайвал, Яшайишдин фондуниз хизандин выплата къачун патал 538 агъзур арза атанва. 99,9 процент арзаяр «Госкъуллугъар» порталдай электронный къайдада агакьнава. Раижзавай къейдерин гъавурда акьазвайвал, атанвай арзайрин са паюниз гьеле гьа сад лагьай юкъуз килигна.
Адан гафаралди, нормативдин муддат 10 югъ яз, сифте хизанри гьеле пулдин такьатар къачунва.
Яшайишдин фондуни хизандин выплатаяр къачуниз талукь арзаяр 1-июндилай кьабулиз гатIуннава.
Къейдзавайвал, ихьтин куьмек чпихъ кьвед ва адалай артух аялар авай диде-бубайриз гузва, эгер 2025-йисуз хизанда гьар са касдал ацалтзавай юкьван гьисабдин къазанжи регионда тайинарнавай 1,5 ПМ-дилай (прожиточный минимум) тIимил яз, эменнини эцигнавай критерийрихъ галаз кьазваз хьайитIа.
(Къейд ийин хьи, РФ-дин зегьметдин ва яшайишдин рекьяй хуьдай министерстводин сайтда раижзавай делилрал асаслу яз, вичикай ихтилат физвай серенжемдин сергьятра аваз, алатай йисуз агьалидивай кьунвай налогрин (НДФЛ – 13 процент) кьадардикай 6 процент туна, амай 7 процент агьалидив вахкузва. Генани тамамдиз и выплатадиз талукь делилрикай интернетдин жуьреба-жуьре чешмейрай чириз жеда. – М. А.)
Артух жезва
РФ-дин здравоохраненидин министр Михаил Мурашкодин гафаралди, Россияда гьар йисуз регистрация ийизвай дарманрин кьадар артух жезва. Идакай «Интерфакс» изданиди раижзава.
Кьилди къачуртIа, Мурашкоди къейдзавайвал, гьар йисуз регистрация ийизвай дарманрин кьадарди агъуз аватун къалурзавач, еришар виниз акъатзава.
Адан гафаралди, уьмуьр патал игьтияж, метлеб авай дарманрин сиягьдик 827 МНН (международные непатентованные наименования) акатзава. Абурукай 713 чкадал (отечественные) акъудзавайбур я.
РикIел хкин, виликдай «Интерфакс» изданиди, РФ-дин здравоохраненидин министрдин заместитель Сергей Глаголеван гафарал асаслу яз, раижай къейдерай малум хьайивал, Россияда ЖНВЛП-дин (жизненно необходимые и важнейшие лекарственные препараты) дарманрин игьтиятрин кьадар тахминан муьжуьд вацра бес жедай кьван ава.
Адан гафаралди, и дарманрин къиметар хкаж хьун инфляциядилай агъада амукьзава. А дарманрин сиягь лагьайтIа, 2025-йисан нетижайралди, 820-далай 841 МНН-дал кьван гегьенш хьанва.
Уьмуьр патал игьтияж авай дарманрин кура-кура маса гудай къиметрин дережа 2025-йисуз 4,7 процентдин гзаф хьана, и рекъем алатай йисан инфляциядин (5,6 процент) дережадилай артухди туш.
Гьазурайди – Муса Агьмедов
