Алай йисан 1-майдилай важиб­­лу са шумуд цIийивал къуватда гьатнава: гила налогрин къул­лугъдивай буржар суддин къарар галачиз вахчуз жез­ва, 100 граммдилай гзаф заланвал авай къизил маса уьл­квейриз ма­са гун сергьятламишнава, гьа­­къи­къиди тушир прописка асант къайдада алудда, гьакIни  метягь гьасилзавайбур ва ам маса уьлквейрай маса къачузвайбур «Намуслу  лишан»­ («Честный знак») маркировкадин цIийи лепедиз гьазур хьана кIанда.

Налогар: куьгьне буржар алудун

Гила фадлай арадал атанвай ва агьалидивай гьакъикъатдани вахкуз тежезвай буржар, бинеяр аваз хьайитӀа (месела, ам истемишдай вахт куьтягь хьанва),  умуд авачирбур яз гьисабиз ва кIвачихъай галудиз жеда. Им гегьеншдаказ кьиле тухузвай менефис туш, дегишарзавайди кIвалахдин къайда я.

Гьа са вахтунда налогрин органриз суддилай къецяй тир къайдада буржар вахчудай ихтияр хьанва. И карди гьерекат йигинарзава ва суддин серенжемрин роль агъузарзава. Агьалияр патал нетижа: сад тир налогдин счет авай гьал вахт-вахтунда ахтармиша ва агакьзавай хабарриз фад жаваб це – гьатта са тIимил вахт алатунини, гила ФНС-ди тади гьалда серенжемар кьабулунал гъида.  Дегишвилер ФНС-ди алай йисан 27-февралдиз кьабулай къарардалди тестикьарнава.

Гаф кватай чкадал лугьун: 2026-йисан 1-кварталда Дагъус­танда налогрин рекьяй кьабулай серенжемрин нетижада  кIватI­навай къазанжийрин умуми кьадар 6,2 млрд манатдиз (18 процент)  барабар хьанва.

Чкайрал физ, ийизвай налогрин ахтармишунрин ва нало­гар гузвайбур чпин мажбурнамаяр гуьгьуьллудаказ кьилиз акъу­­дунихъ элкъуьрнавай кӀвалахдин нетижада бюджетдиз 927 млн манат агакьарнава, банкротвилин серенжемар кьилиз акъудунин серенжемрин нетижада – 183 млн манат ва кIватI хьанвай буржар вахчунин серенжемрин гьисабдай – 5,1 млрд манат.

Михьи къизилдал – къадагъа

Россиядин Федерациядин Президентдин къарардалди, 1-май­дилай гьар жуьредин маса шейэрикай вини дережада михьи авунвай, кIалубра тунвай ва международный стандарт­риз жаваб гузвай къизилдин 100 граммдилай гзаф уьлкведилай къерехдиз акъудунал къадагъа эцигнава. И сергьятвал кьилдин ксариз, ИП-риз ва компанийриз талукь я. Анжах ЕАЭС-дик акатзавай уьлквеяр патал, анжах Федеральный пробирный палатадин ихтиярдалди ва анжах виликамаз тайинарнавай ­аэропортарин куьмекдалди и къайдада са тIимил  кьезилвал тунва.

Гила — асант къайда

2026-йисан 1-майдилай МВД-ди агьалияр регистрациядин учетдай акъудунин цӀийи къайда кардик кутаз башламишун тек­лифна. Идакай Россиядин МВД-дин Миграционный къуллугъди хабар гузва.

Асантди авунвай и къайда гьакъикъибур тушир регист­ра­ций­рин вилик пад кьунихъ ва «резиндин» квартирайрихъ галаз женг чӀугунихъ элкъуьрнава. Эгер кас ам гьисабдиз къачунвай­ адресда яшамиш жезвачтӀа, коммунальный къуллугърай пул гуз­вачтӀа ва кӀваликай менфят къачузвачтӀа, ам ана яшамиш тахьунин делил гила полицияди рейдар авуналди ва я къуншийрин арзайралди тайинарзава. Материалар регистрациядин­ органдиз рекье твазва, ада лагьайтIа, гьисабдай акъудунин гьа­­къин­дай къарар кӀвалахдин вад йикъан вахтунда кьабулза­ва. Суддин къаришмишвал ина, адет яз, герек къвезвач. И цIийивили гьакъи­къи­ди тушиз прописка ийизвайбур (ВНЖ, яшайишдин къуллу­гъар­ патал ва икI мад), гьакIни чара ксар чпин кIвалера вахтуналди гьисабдиз къачузвай иесияр къурхулувилик кутунва.

«Намуслу лишан»  гегьеншарун

Чарасуздаказ  лишанламишун метягьдин чӀехи пуд  дестедиз талукь жеда: радиоэлектроникадиз, эцигунрин материалриз ва ширинлухар тир  суьрсетрин паяриз. И мажбурвал гьам ватандай, гьамни къецепатан уьлквейрай тир суьрсет гьасилзавайбурун хиве ава: гьар са шей авай къапунин винел патаз махсус код  язава. Ахпа ам «Намуслу лишан»  къурулушда регистрация авун ва  кардик кутун лазим я.

«Намуслу лишандик» тинидикай чранвай бязи ширин шейэр (круассанар, ширин рулетар, тортар ва пирожнияр) акатзава. 5 суткадалди хуьдай суьрсетдал ихьтин  лишан эцигунин лазимвал авач. 1-майдалди маса гун патал  базардиз акъуднавай ширинлухрин амукьаяр тайинарнавай вахт акьалтIдалди маса гудай ихтияр ава.

Къейдна кӀанда хьи, Минпромторгдин делилралди, алай вахтунда Дагъустанда 13 агъзурдалай виниз карханаяр ва компанияр «Намуслу лишан» маркировкадин къурулушда регистрация авунва, гьа са вахтунда 2021-йисуз и рекъем 3,5 агъзурдалай са жизви тӀимил тир.

И рекъем виниз финин себеб лишанламишунин гьакъиндай истемишунар гегьеншарун ва бизнесдихъ галаз кIвалах активлу авун яз  гьисабзава: къвердавай гзаф гьасилчияр метягь маса гунин къайдайрал законлудаказ амал авун патал къурулушдик экечIзава.

Жасмина Саидова