Акъудиз гатIуннава

Россияда, катаракта уьзуьр авайла, тIебии хрусталикдин (вилин шуьше хьиз аквадай пай) кIвалах эвездай чкадин надир линза акъудиз гатIуннава. Идакай, РФ-дин здравоохраненидин министерст­водал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Вичикай ихтилат физвай «Ясень» тIвар алай линза С.Н.Федорован тIвару­нихъ галай «Микрохирургия глаза» мед­идарадин базада акъудзава. Ам Россиядин агьалийривай государстводин заминвилерин программадин сергьятра аваз эцигиз жеда.

Чешмедин малуматралди, мичIивал акьалтнавай (помутневший) хрусталик акъу­дайла, адан чкадал эхцигун патал арадал гъанвай и линза, еридал гьалтайла, адетдин ИОЛ-дин (интраокулярная линза) моделрилай хъсанди я. Къейдзавайвал, ада гьар жуьредин яшара авай агьалийрин уьмуьрдин ери хъсанарда.

Операция авурдалай кьулухъ пациентривай айнаяр гьалдуникай отказ ийиз­ жеда.

ЦIийиз акъудзавай линза клиничес­кий ахтармишунрин тамам циклдай акъат­­нава, ам медицинадин тежрибада ге­­гьеншдиз ишлемишун патал гьазур я.

Къазахстандиз

Экспертрин гьисабралди, федеральный «Агроэкспорт» центради хабар гузвайвал, Россияди алай йисан 1-кварталда Къазахстандиз 1 миллиард доллардин къимет авай АПК-дин суьрсет рекье тунва. Алатай йисан рекъемрив гекъигайла, им 28 процентдин гзаф я (760 миллион доллардилай гзаф). Гьакъикъатда агакьарнавай метягьрин кьадар 1,5 сеферда артух хьанва, 1,6 миллион тоннди­лай 2,4 миллион тонндал кьван. Идакай «Интерфакс» изданиди раижзава. Экспортди, гьам заланвилел, гьамни пулдал гьалтайла, тарихдин виниз тир рекъем цIийи авунва.

Россиядай Къазахстандиз экспорт авун­вай кьилин вад жуьре суьрсетдик акатзава: къуьл (105 миллион доллардилай гзаф), шекер (89 миллион долларди­лай гзаф), гъуьруькай авур ширинлухар (саки 80 миллион доллар), семечкайрин чIем (72 миллион доллардилай гзаф),  шоколаддин затIар (саки 69 миллион доллар).

Гъил агакьдайвал

Кьвед ва адалай гзаф аялар авай хизанриз гьар йисуз гузвай выплата «Гос­къуллугъар» порталда гъил агакьдайвал хьанва. Идакай «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Раижзавайвал, «Госкъуллугъар» порталда алай вахтунда къулай ва гъил агакьдай къайдада инсанрин месэлаяр нубатар ва бюрократия галачиз гьялиз жезва.

РикIел хкин, идалай вилик РФ-дин зегьметдин ва яшайишдин рекьяй хуьдай­ министр Антон Котякован къейдерал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди раижнай: и ведомстводи гьисабдиз къачузвайвал, 2026-йисуз хизандин на­лог­рин вып­лата чпихъ кьвед ва адалай гзаф аялар авай, кIвалахзавай 7 миллион­­­дилай гзаф диде-бубайри къачуда. А чIавуз Котякова раижай къейдерин гъавурда акьазвайвал, хизандин налогрин выплата тайинардайла, яшайишдин казначействодин механизмаяр ишлемишда: гзаф дуьшуьшра ам къачун патал са электронный арза бес жеда, (алава документар къалур тавуналди). Герек тир амай вири делилар Яшайишдин фондуни талукь идарайрай вичи къачуда.

РФ-дин зегьметдин ва яшайишдин рекьяй хуьдай министерстводин пресс-къуллугъди рикIел хкайвал, НДФЛ-дин гьахъ-гьисаб ругуд процентдин ставкадай­ чпихъ 2 ва гзаф аялар авай диде-бу­бай­ривай къачуз жеда, эгер хизанда агьалидал ацалтзавай юкьван къазанжи регионда 1,5 ПМ-дилай (прожиточный минимум) тIимил яз хьайитIа, эменни эцигнавай критерийрихъ галаз кьазватIа ва икI мад.

(РФ-дин зегьметдин ва яшайишдин рекьяй хуьдай министерстводин сайтда раижзавай делилрал асаслу яз, тахминан гъавурда акьазвайвал, алатай йисуз агьалидивай кьунвай налогрин (НДФЛ – 13 процент) кьадардикай 6 процент туна, амай 7 процент агьалидив вахкузва. Генани тамамдиз и выплатадиз талукь делилрикай интернетдин жуьреба-жуьре чешмейрай чириз жеда. – М. А.)

Раижзавайвал, вичикай ихтилат физвай такьатар йисан нетижайралди са сеферда гуда. ИкI, мисал яз, 2025-йисан вып­лата къачун патал арза 2026-йисан 1-июндилай гьа и йисан 1-октябрдалди гуз жеда.

Дарманралди таъминарун

Михаил Мурашкодин гафаралди, «Давамлу ва активный уьмуьр» милли проект­дик чпихъ рикIинни дамаррин уьзуьрри тади гайи вири азарлуяр дарманралди таъминарун акатзава, яни 3 миллиондилай гзаф ксар. Идакай РФ-дин здравоохраненидин министерстводин телеграм-каналди раижзава. Адан къейдерин гъавурда акьазвайвал, алай вахтунда ихьтин начагъвал авай саки 1 миллион касди сагъар хъувунин серенжемар кьиле тухузва.

Мурашкоди къейдзавайвал, исятда уьлкведа здравоохраненидин хиле, гьа гьисабдай яз рикIинни дамаррин хирургиядани, кьиле физвай дегишвилер екебур я.

«Здравоохранение» милли проектди уьлкведин агьалияр патал гъил агакьдайди тир медицинадин куьмек гудай къурулуш арадал гъанва. (Абур яшамиш жезвай чкайрилай аслу тушиз).

Михаил Мурашкоди къейдзавайвал­, государстводин заминвилерин програм­ма материально-технический база арт­миш хьунин еришрилай кьулухъ галамукьзавач. Адан гафаралди, алай йисуз­ 60 миллиард манатдилай гзаф пулдин такьатар медицинадин куьмек гун патал­ алава яз ракъурнава. Сифте нубатда абур рикIинни дамаррин начагъвилер авай­буруз тир.

Артух хьанва

«Интерфаксди» ахтармишай Росстат­дин делилри къалурзавайвал, РФ-да ап­релдин вацра кьезил ва пар чIугвадай машинар  акъудунин кьадар артух хьанва. И жигьетдай рекъем виниз акъатун давам жез пуд лагьай варз я. Идакай «Интерфакс» изданиди раижзава.

Кьилди къачуртIа, апрелдиз 68,4 агъзур кьезил автомобиль акъуднава. 2025-йисан апрелдин вацра 69,8 агъзур кьезил машин акъуднай.

Гьа са вахтунда хабар гузвайвал, 2026-йисан январь-апрель варцара РФ-да кьезил машинар акъудунин кьадар   1,1 процентдин артух хьана, 249 агъзур уьлчмедал кьван.

Пар чIугвадай машинар лагьайтIа, алай йисан апрелдин вацра 12,4 агъзур уьлчмедин дережада хьана. Алатай йисан апрелдин рекъемдив гекъигайла, им 4,8 процентдин тIимил я, алай йисан мартдин вацрав гекъигайла, — 18,1 процентдин гзаф. Гьа са вахтунда РФ-да пар чIугвадай машинар алай йисан февралдиз 9,3 агъзур, мартдиз 10,5 агъзур уьлчме акъудна. 2025-йисан апрелдин вацра лагьайтIа, пар чIугвадай машинар акъудунин кьадар 13 агъзур уьлчмедин дережада хьанай.

Санлай къачурла, 2026-йисан январь-ап­рель варцара РФ-да пар чIугвадай машинар акъудунин кьадар 23,5 процентдин агъуз аватнава, 37,9 агъзур уьлчмедал кьван.

Гьазурайди – Муса Агьмедов