Шукур хьурай Аллагьдиз – Вичи халкь авунвай цавар-чилер ва абурун арада авай затIар вири ва халкь авунвай инсан виридалайни хъсан кIалубда. Аллагьди инсанди Вичиз ибадат авун патал ам гьар са куьналди таъминарнава. Гьар юкъуз, гьар са вахтунда чна рикIел хкана кIанзава, эгер чи рикIелай алатнаваз хьайитIа, чаз датIана Аллагьди Вичин патай гузвай няметар. Аллагьди Къуръанда лугьузва (17-сура, 70-аят, мана): «Гьакъикъатда Чна Адаман несилриз гьуьрметлу гьал ганва (инсандиз акьул ва тамам суьрет ганва, пайгъамбарар ракъурнава, вини дережадиз хкажна), абур Чна чилелай ва гьуьлелай (улакьраваз — гьайванраллаз, гимийраваз) тухузва, (Чна) абуруз хуш няметрикай паяр ганва (гьалал тIуьнар-хъунар…) ва Чна абуруз Чна халкьнавайбурун гзафбурун винел еке артуханвал ганва». 31-сурадин 20-аятда Аллагьди лагьанва (мана): «Бес квез акунвачни (эй инсанар) — гьакъикъатда Аллагьди, куьн патал цавара вуч аватIа (рагъ, варз, цифер…) ва чилел вуч алатIа (тарар, гьайванар, ятар, гимияр…) муьтIуьгъарнавайди, квез Ада Вичин няметар гзафарнавайди — загьирдаказ (садбур ачухбур яз) ва батIиндаказ (муькуьбур чуьнуьхбур яз)?! Ва (гьакI ятIани) ава инсанрин арада вичи Аллагьдин (Адан садвилин) гьакъиндай гьуьжетарзавайди (вичиз) я чирвал, я регьбервал, я нурлу ктаб авачиз!»
Аллагьди чаз булдалди няметар ганвайди Ада Вичи чи рикIел хкизва, чи рикIелай алат тавун патал. Гьар са декьикьа, гьар са югъ, гьар экуьнахъ чун къарагъун, гьар няниз ахварал фин (имни еке нямет я, ахвар квахьнавай, четиндиз ахварал физвай ксариз им лап еке нямет тирди генани чизва) – ибур ва гьакIни маса гзаф шейэр чаз Аллагьди ганвай няметар я. (А няметар чна гзаф вахтара кваз кьазвачтIани, гьакъикъатда абурун къиметлувал екеди я. Адет яз, инсандиз вичиз Аллагьди ганвай няметрикай сад квахьайла, ахпа чир жедайди я адан къадир. Мисал яз, ахвар квахьай касдиз ахпа ахвар еке нямет тирди чир жеда, вилерин ишигъ зайиф касдиз ахпа чир жеда вилерин экв еке нямет тирди, инсан биши хьайила, ахпа чир жеда адаз япариз ван атун еке нямет тирди, рикIин начагъвал хьайила, ахпа чир жеда адаз, рикIи сагъламдиз кIвалахун еке бахт тирди. Аллагьди гьа ихьтин чаз ганвай шумуд нямет инсанди кваз кьазвачтIа, къуй гила ада вичи фикир авурай. ЖедатIа, абур са-сад гьисабрай, амма абур гьисабна куьтягь жедач. ЯтIани инсан къадирсуз шей я, икьван няметар ганвай Аллагьдиз са бязибуру, жуьреба-жуьре багьнаяр жагъуриз, ибадат ийизвач, капI ийизвач, сив хуьзвач, мумкинвал аваз-аваз, гьаж кьилиз акъудзавач, садбуру тек са Аллагьдиз ваъ, Адахъ галаз масабурузни ибадат ийизва: пIирериз, шейхериз – ред.) Аллагьди Къуръанда лугьузва (14-сура, 34-аят, мана): «Ада квез куьне Адавай тIалабай вири шейэрикай ганва. Эгер куьне Аллагьдин няметар гьисабиз хьайитIа (алахъайтIа), квевай абурун кьадар гьисабиз (чириз) жедач. Гьакъикъатда (кафир) инсан (вичиз) гзаф зулум ийидайди, (няметар) гзаф инкардайди я!» Гьар экуьнахъ къарагъайла, чна Аллагьдиз шукур гъизвани чун ахварай аватунай? Накь йифиз ахварал фена, къе экуьнахъ къарагъиз хьунай инсанди «АльхьамдулиЛЛягь» лугьузвани? Вуна чIугвазвай нефесдай Аллагьдиз шукур гъизвани? Ваз Аллагьди ризкьи ганвайдакай, ахпа ваз недай къайда чирнавайдакай вуна фикир ийизвани? Аллагьди чун а къайдада халкьнава хьи, тIуьр къафун иливар ийиз (цIуруриз, переваривать) жедайвал ва ахпа гьам бедендай ахкъатни хъийидайвал. Имни са еке аламат я. Килиг гьикьван няметар чаз Аллагьди ганватIа, чна абурукай гьич фикирни ийизвач. Вири и няметар Аллагьди ваз ганвай жендек, ваз ганвай рикI, ваз ганвай япар… Вуна ви япар Аллагьдиз муьтIуьгъарна кIанзава. ГьикI? Гьалал тир шейиниз яб гуз, Аллагьдин Къуръандиз, Пайгъамбардин (Аллагьдин салават ва саламар хьуй вичиз) гьадисриз яб гуз. Ваз Аллагьди ганва вилер ва муьтIуьгъзава вуна ви вилерни Аллагьдиз. ГьикI? Гьалал шейиниз килигиз, гьалал затI кьилиз акъудиз ва Аллагьди ви хиве тунвай ферзерни кьилиз акъудиз. Аллагьди ваз ганва рикI, вун гъавурда акьадайвал Аллагьдин Гафунин, Пайгъамбардин (Аллагьдин салават ва саламар хьуй вичиз) ихтилатдин. Ваз ганвай бедендин паяр ваз вуч патал герек я? Гьелбетда, Аллагьдиз ибадат авун патал, вучиз лагьайтIа, 51-сурадин 56-аятда Аллагьди лагьанва (мана): «Ва халкьнава За жинерар ва инсанар – анжах ибадат авун патал (абуру) (са) Заз». Акьул авай инсанди вичиз Аллагьди ганвай гьар са затI муьтIуьгъар ийида Аллагьдиз ва чIехи сувабрин иеси жеда а касдикай. Эгер вуна а няметар маса рекье ишлемишайтIа, телеф (пуч) жеда вун. Ахьтин касдин и дуьньяни чIур жеда, Эхиратни.
Са кIвалахдикай мад лугьуз кIанзава. Авазва шартI лугьудай шей. ШартI — им са кар кьилиз акъудун патал хьана кIанзавай шей я. Эгер са ферз кьилиз акъудун патал ам са гьихьтин ятIани шартIунихъ галаз алакъалу авунватIа, и вахтунда гьа шартI хуьнни ферз жезва. Мисал яз, инсандиз капI ийиз кIанзава, амма кпIунин вилик дастамаз къачун шартI я, эгер и шартI кьилиз акъуд тавуртIа, инсандин капIни дуьз жезвач. И вахтунда инсандиз ферз жезва сифте дастамаз къачун, ахпа капI ийидайвал, эгер капI ийидалди ва я тахьайтIа капI акьалтIардалди дастамаз чIур хьайитIа (хкатайтIа), ада мадни цIийи кьилелай дастамаз вахчуна кIанзава. ГьакIни Аллагьди чаз ганвай рикI, чандин сагъвал, мез, вилер, япар, нефес чIугун, санлай къачурла, жендек – ибур герекзавайди я вуна ферз затIар кьилиз акъудун патал. Эгер инсандин жендекдиз зиян хьанваз хьайитIа, мисал яз, хесте хьанвайвиляй, инсандивай, кIвачин кьилел акъвазна, капI ийиз жезвач, ихьтин вахтунда ада капI ацукьна кьилиз акъудзава.
Гьич са касдизни жуван бедендиз гъилералди зиян гудай ихтияр авайди туш. Аллагьди ваз а беден ганвайди я Вичиз ибадат авун патал. Ви хиве авай везифа Аллагьди ваз гьалал авунвай затIар нез-хъваз, няметар ишлемишиз, жуван Халикьдиз шукур гъиз, Адаз ибадат авун я. Инсандин хиве буржи яз авайди я Аллагьди вичиз ганвай жендекдихъ ва руьгьдихъ галаз алакъалу затIар аманат хьиз хуьн, абурун гьахъ вахкун.
(КьатI ама)
(Гьасамудин Сефибегован худбадикай гьазурнавай макъала,
«Жуьмя йикъан вязер» ктабдай)
