ЦIийи къуллугъ теклифзава

РФ-дин зегьметдин ва яшайишдин рекьяй хуьдай министерстводи, агьалийрилай къвезвай арзайриз жаваб яз, Госкъуллугърин порталда арзайрин дережадиз ва яшайишдин рекьяй гузвай куьмекдин серенжемриз талукь малуматар­ чапун теклифзава. И карда менфят къачуз жедай алатрикай сад яз «Робот-Макс» чат-ботни фикирда кьунва. Идакай и ведомстводин телеграм-каналди хабар гузва.

Къейдзавайвал, и карди арзадиз талукь яз тухузвай кIвалахдикай малуматар къачунин кар фад кьилиз акъудиз куьмекда, алакъа генани къулайди ийида, иллаки эгер агьалиди гьа са вахтунда са шумуд арзадин гьакъиндай жавабар вилив хуьзвай дуьшуьш хьайитIа.

Раижзавайвал, талукь тир и проект regulation.gov.ru сайтда эцигнава.

РФ-дин зегьметдин ва яшайишдин рекьяй хуьдай министрдин заместитель Александр Кожевникова къейдзавайвал, 2025-йисуз федеральный серенжемрин вини кьилин сергьятдин муддатар кьве сеферда тIимиларнай. Арзаяр гьялдай вахт 5-7 йикъалди куьруь хъхьана, гьа са вахтунда 90 процент къарарар эцигнавай муддатрилай фадамаз кьабулзава. Ада раижзавайвал, агьалидиз вичи ганвай арзадин гьерекат гьикI кьиле физватIа акун герек я ва адан статусдал вичиз къулай, гьакIни вердиш тир такьатралди гуьзчивал ийиз жедайвал хьана кIанда, гьа гьисабдай яз — Госкъуллугъар порталда чат-ботдин куьмекдалдини. Иллаки ада са шумуд арзадиз талукь къарарар вилив хуьзватIа, мисал яз, выплатаяр ва ТСР-ар (технические средства реабилитации) къачунин гьакъиндай.

Агьалийривай яшайишдин куьмекдин серенжемрин ва талукь тир кьезилвилерин (льготы) гьакъиндай «са тIалабунин» (единый запрос) къайдадалди информация къачуз жеда. И кар, «Агьалийрихъ галаз кьве патанни алакъа хуьдай Сад тир контакт-центр» («Единый контакт-центр взаимодействия с гражданами») ва «Робот Макс» рекъемрин ассистент хьтин информационный къурулушри санал кIва­лахунин куьмекдалди ийиз жеда.

Жавабдарвал – духтурдин хиве

Вице-премьер Татьяна Голиковади къейд авурвал, тIебии тушир интеллект­ди медикриз анжах куьмекда, амма жавабдарвал духтурдин хиве жеда. Идакай «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Чешмеди раижзавай къейдерай малум жезвайвал, и кардикай ихтилат ам В.А. Алмазован тIварунихъ галай Милли медицинадин ахтармишунрин центрадиз фейила кватна. Кьилди къачуртIа, центрадин къуллугъчийрихъ галаз суьгьбет кьиле тухудайла, Голиковади тIебии тушир интеллектди медицинадин къарарар кьабулун мумкин яни ва, гъалатIар хьайитIа, жавабдарвал нин хиве жеда лагьай суалдиз жаваб гана.

«ГъалатIдай, са шакни алачиз, духтурди жаваб гуда», — лагьана ада. Голиковадин гафарай малум хьайивал, диагноздин кIаник эхиримжи къул ИИ-ди (искусственный интеллект) эцигун патал авай къайдадик дегишвилер кухтадай фикир садахъни авач.

Ада къейд авурвал, гьавиляй тIебии тушир интеллект анжах куьмек хьун патал я.

Гзаф хьанва

Россиядин хуьруьн майишатдин министерстводин делилралди, 2026-йисан 20-апрелдин делилралди, хуьруьн майишатдин тешкилатра са суткада маса ганвай некIедин кьадар 60,7 агъзур тонндикай ибарат хьанва. Алатай йисан и муддатдив гекъигайла, им 1,5 процентдин гзаф я (+0,9 агъзур тонн). Идакай и ведомстводин сайтда хабар гузва.

Къейдзавайвал, санлай къачурла, уьл­кведа суткада са каликай ацазвай не­кIедин юкьван гьисабдин кьадар 24,5 килограмм я. Алатай йисан ре­къем­див гекъигайла, им 1 килограммдин гзаф я.

И жигьетдай кIвенкIвечибурун сиягьда са шумуд регион ава.  Абурун арадай яз, Краснодардин крайдин, Владимирдин, Калугадин ва маса областрин тIварар кьазва.

Газ агакьарнава

Россияда майдин эвел кьиляй газ ишлемишунин кьадарди и варз патал суткадин рекордар цIийи ийизва. Идакай, «Газпромдал» асаслу яз, «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Чешмедин делилралди, 1-майдиз Россиядин газ ишлемишзавайбуруз газдалди таъминардай Сад тир къурулушдай 963,4 млн куб. м.-дин кьадарда аваз и кудайди ракъурнава. ГьакIни 2-3-майдизни еке кьадаррин дережада аваз газ агакьарнава. И жигьетдай виликан рекорд – 904,8 млн куб. м – 2024-йисан 7-майдиз къейднай.

Газовикрин гафаралди, гзаф кьадарда газ ишлемишун гьаваяр мекьи хьунихъ галаз алакъалу я.

Гьакъикъи къазанжияр

Росстатдин докладда къейдзавайвал, 2026-йисан 1-кварталда РФ-дин агьалийрин «гъиле авай» гьакъикъи къазанжияр (РРД, реальные располагаемые доходы) артух хьун (йисан гекъигуналди) 1,5 процентдикай ибарат хьанва. Идакай «Интерфакс» изданиди раижзава.

Чешмеди рикIел хкизвайвал, 2025-йисан 4-кварталда «гъиле авай» гьакъикъи къазанжияр 5,8 процентдин гзаф хьана, 3-кварталда – 7,7 процентдин, 2-кварталда – 10,1 процентдин, 1-кварталда – 7,1 процентдин.

Санлай къачурла, 2025-йисуз агьалийрин «гъиле авай» гьакъи­къи къазанжияр артух хьунин кьадардиз Росстатди 7,4 процентдин дережада аваз къимет ганва.

РФ-дин экономикадин рекьяй вилик финин министерстводи, сентябрдин мак­ропрогноздал асаслу яз, РФ-да 2026-йисуз агьалийрин РРД-дин кьадар 2,1 процентдин артух хьун вилив хуьзва.

Нетижаяр гузва

Михаил Мурашкодин гафаралди, «Давамлу ва активный уьмуьр» милли проектдин «РикIинни дамаррин начагъвилерихъ галаз женг» федеральный проектди рикIинни дамаррин уьзуьрар себеб яз кьиникьар тIимил хьунин нетижа гузва. Идакай и ведомстводин телеграм-каналди раижзава.

Кьилди къачуртIа, рикIинни дамаррин уьзуьрдикди начагъ пациентар пулсуз дарманралди таъминарунин программади инсультар ва ин­фарк­тар тикрар хъхьунин мумкин тир хаталувал 19 процентдин тIимиларзава.

Ада раижзавайвал, чпихъ дамаррин бедбахтвилер хьайи пациентриз талукь винидихъ вичикай ихтилат физвай прог­раммадин куьмекдалди алатай йисуз 1,1 миллиондилай гзаф агьалияр дарманралди таъминарна.

РикIел хкин, виликдай министрди верем (туберкулез) азардиз талукь тир гьалар гьикI ятIа, гьадакай хабар ганай. ИкI, и чешмеди къейдзавайвал, М. Мурашкодин­ гафаралди, Россия­да кардик квай верем азардихъ галаз женг тухудай къурулушди хъсан нетижа гузва – и кар эпидемиологиядин жигьетдай са шумуд йисан ре­къемар дегиш хьунин еришди (динамика) тес­тикьарзава.

Гьазурайди – Муса Агьмедов