Кудай затIарин игьтиятар

Россиядин энергетикадин министерстводин пресс-къуллугъди хабар гайивал, уьлкведа кудай ва ягъламишдай за­тIарин игьтиятар бес кьадарда ава, гьа гьисабдай яз — автомобилрин бензин, дизелдин кудай затI ва авиациядин нафтни. Идакай «Агроэксперт» сайтди раиж­зава.

Министерстводин пресс-къуллугъдин малуматдай ашкара жезвайвал, чуьлдин сезондин кIвалахар дурумлудаказ кьиле тухун патал кудай ва ягъламишдай затIар герек кьадар ава. И делилди аграриядин серенжемар тайинарнавай къайдада кьилиз акъуддай мумкинвал гуда.

Гьаларал гуьзчивал тухунин ва базардив кудайди хкатунар авачиз агакьарунин­ жигьетдай винидихъ тIвар кьур министер­ст­води регионрихъ галаз санал гьар юкъуз­ кьиле тухузвай кIвалах давамарзава.

Росстатдин 20-апрелдин делилралди, йисан сифте кьилелай инихъ уьлкведа, умуми инфляция 3,16 процент яз, бензин 3,52 процентдин багьа хьанва.

Зиян авайди къейдзава

Япар памбаг алай кьаларалди (ватные палочки) ва я гъилик квай маса­ затIаралди михьдай хесет гзафбуруз гигиенадин зиянсуз пай хьиз жезва. Амма медицинадин кьетIенвилер фикирда кьуна килигайла, им гегьеншдиз чкIан­вай ва хасаратвал гун мумкин тир кар я. Идакай, «Газета.Ru» изданидихъ га­лаз­ суьгьбетдайла, «СМ-Клиника»-дин духтур-ото­ларинголог Алигьуьсейн Алиева лагьана.

Адан гафаралди, гзаф дуьшуьшра и кар япун кьакь (ушная сера) акъудна кIанзавай «чирк» я лугьудай ягъалмиш фикирдихъ галаз алакъалу я. Гьакъикъат­да икI туш.

Алиева гъавурда твазвайвал, япун кьакьуни хуьнин (защитный) метлеблу кIвалах кьилиз акъудзава: ада ван хьунин рекьин (слуховой проход) хам ламу ийизва, гьакI адахъ антисептикадин ериярни ава, микрофлорадин барабарвал хуьзва. Гьа са вахтунда памбаг алай кьалуни  яб михьзавач, акси яз, гзафни-гзаф япун кьакь дериндиз къенез ракъурзава. Нетижада хаталувал артух жезва, ван атун агъузарун мумкин я.

Идалайни алава яз, духтурди къейдзавайвал, кьалар ишлемишдайла, ван хьунин рекьин хамуниз хасаратвал хьун мумкин я. Гьатта лап гъвечIи хасарат­вилерни инфекция «гьахьдай варар» жеда.

Пешекарди алава хъувурвал, виридалайни пис кар япун пердедиз (барабанная перепонка) хасаратвал хьун я. Ихьтин дуьшуьшар мукьвал-мукьвал гьалт­завачтIани, абуру ван атун зайифарун мумкин я. Аялрихъ галаз иллаки мукъаят хьа­на кIанда. Япар михьдайла, бирдан ва вилив хуьн тавур гьерекатри хасаратвал хьунин мумкинвал хейлин артухарзава. Гьа са вахтунда гьатта чпиз, лугьудайвал, «сергьятламишдайди галай кьаларини» (палочки с ограничителем) мес­эла гьялзавач – абурни япун кьакь ван къведай рекьин къенез финин себеб хьун мумкин я.

Яб вичи вич михьи ийизвай къурулуш я. ЦIвелинни кIаник патан рекъверин жалгъа (ВНЧС, височно-нижнечелюстной сустав) гьерекатдик квай вахтунда, месела, рахадайла ва я жакьвадайла, япун кьакь яваш-яваш ван атунин гирведай (слуховой проход) винел акъатзава. Гьавиляй дасмалдин ва я салфеткадин куьмекдалди ам япай дикъетдивди акъудун бес жезва.

ЧIук-чIук жезва

Эхиримжи 40 йисан къене вичел Арк­тикадинни Антарктикадин илимдинни­ ахтармишунрин институтдин алимри гуьз­чивал авур дуьньяда виридалайни чIе­хи А23а айсбергдин тарих акьалтIзава. МуркIадин гигант 99 процент майдан квадаруналди гъвечIи кIусариз пай хьанва. Идакай ААНИИ-дин (Арктический и Антарктический научно-исследовательский институт) «ЛЁД» телеграм-каналди раижзава.

ААНИИ-дин муркIадин ва гидрометеорологиядин информациядин центрадин кьилин пешекар П. Солощукан гафаралди, гьеле алатай йисуз А23а айсберг дуьньяда виридалайни чIехиди яз амай, амма шазан сентябрдин вацра ада и дережа квадарна. Январдиз айсбергдин майдан саки 1300 кв. метрдикай ибарат тир. Алай вахтунда адан майдан 50 кв. метр­дилай тIимил хъхьанва.

Ада хабар гузвайвал, исятда айсбергди михьи це сирнавун давамарзава ва ам «акваз-акваз» чIук-чIук жезва. Эхиримжи пуд вацра ада саки 10 километрдин мензил атIанва, Кьиблепатан ва Атлантический океанрин сергьятдилай элячIнава…

А23а айсберг 1986-йисуз Фильхнеран кьураматдиз мукьва тир бузлахдин (шельфовый ледник Фильхнера) винел патан къерехдикай хкатнай. Сифте арадал атайла, адан майдан 4 170 кв. метр­дикай ибарат тир. 30 йисалай гзаф вахтунда ам Уэдделла гьуьлуьн центральный паюнин яд тIимил авай чкадал хьана, гуьгъуьнлай, Антарктидадин къерех кьуна, гьерекат ийиз гатIунна, 2023-йисуз ам михьи цел акъатна.

Агъуз аватнава

Росстатди хабар гайивал, Россияда 2025-йисан ноябрдилай инихъ сифте яз 14-далай 20-апрелдалди вечрен какайрин къимет агъуз аватнава. Идакай «Интерфакс» изданиди раижзава.

14-далай 20-апрелдалди вечрен какайрин къимет 0,5 процентдин ужуз хьанва. Ужуз хьунин делил 2025-йисан ноябр­дин эхирдилай инихъ сифте яз къейд­нава.

Гьа са вахтунда чешмеди хабар гузвайвал, исятда авай къиметар, алай йисан эвел кьилив гекъигайла, 22,3 процентдин виниз я.

Рекъемар раижзава

2026-йисан 1-кварталда Россияда­ цIивин хкудунин кьадар, йисан алцуму­налди кьурла, 6,1 процентдин агъуз ават­нава, 105 миллион тонндал кьван. Идакай «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

2026-йисан мартдиз 36,2 миллион тонн хкуднай. 2025-йисан мартдин ре­къем­див гекъигайла, им 4,1 процентдин тIимил я, 2026-йисан февралдин дережадив кьурла – 5,1 процентдин гзаф.

2026-йисан январь-март варцара къванцин цIивин 79,4 миллион тонн хкудна (2025-йисан и муддатдив гекъигайла, 7,4 процентдин тIимил) Гьа гьисабдай яз антрацит (цIивиндин вини еридин жуьре) 4,9 миллион тонн хкуднава (– 18,7 процент). Металлургический цIивин гьасилун 2,1 процентдин гзаф хьанва, 26,5 миллион тонндал кьван. Амай жуьрейрик акатзавай къванцин цIивин 47,9 миллион тонн хкуднава (– 10,7 процент). Рехивал алай шуьтруь цIивин (бурый уголь) лагьайтIа, — 25,4 миллион тонн (– 1,7 процент).

Виликдай Росстатди хабар гайивал, 2025-йисуз цIивин хкудун уьлкведа 0,2 процентдин агъуз аватна, 429 миллион тонндал кьван.

Гьазурайди — Муса Агьмедов