Пи акьалтун – аялрин арада

Россияда аялрин, иллаки гадайрин, арада пи акьалтунин (ожирение) дуьшуьшар артух жезвайди виле акьазва. Идакай, терапиядай ва умуми духтурви­лин тежрибадай РФ-дин здравоохранени­дин министерстводин  штатдик  квачир  кьилин пешекар О. Драпкинадин гафарал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди раижзава.

Суьгьбетчиди къейдзавайвал, пи гьам итимрал, гьамни дишегьлийрал акьалт-завайди тайин жезва.

Эхиримжи вад йисан къене Россиядин агьалийрал пи акьалтун 52 процентдин артух хьанва, РФ-дин 500 агъзурдалай гзаф агьалийриз гьар йисуз пи акьалтунин сифтегьан диагноз эцигзава.

Виликдай РФ-дин здравоохраненидин министр Михаил Мурашкоди хабар гайивал, Россияда 40 процент агьалийрихъ бедендин артухан заланвал ава. И карди жуьреба-жуьре начагъвилерал ва гормонрин кIвалах чIур хьунал гъизва. Адан гафаралди, Россияда чIехи яшарин векилрин арада пи акьалтун чукIуни саки 25 процент тешкилзава.

Серенжемар давамарзава

Здравоохраненидин министр Михаил Мурашкоди раиж авур делилрай якъин жезвайвал, РФ-да чпин яшар 15 ва адалай артух тир агьалийрин арада пIапIрус чIугун чукIунин кьадар 17,73 процентдикай ибарат хьанва. Идакай «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Къейдзавайвал, пIапIрус чIугваз­вай­бурун кьадар тIимиларунин макьсаддалди са жерге серенжемар уьмуьрдиз кечирмишун давамарун пландик кутунва.

Мурашкодин гафаралди, алай вахтунда ички ва никотин квай затIарив гьам физический, гьамни экономический рекьяй «гъил агакьун» (доступность) сергьятламишуниз талукь тир тартибда аваз кIвалах тухузва. Ада раижзавай къейдерин гъавурда акьазвайвал, регионри­ и жигьетдай уьмуьрдиз кечирмишзавай­ серенжемрихъни метлеб ава. Ичкидив­ «гъил агакьунал» сергьят эцигнавай мярекатар тухузвай субъектра кьилин медико-де­мографический рекъемар хъсан патахъ дегиш хьанвайди аквазва.

РикIел хкин, идалай вилик РФ-дин здравоохраненидин министерстводин те­леграм-каналди раиж авурвал, и ведомстводин руководителдин заместитель Евгений Камкинан гафаралди, федеральный дережада серенжемар уьмуьрдиз кечирмишун себеб яз, эхиримжи 15 йисан къене тенбек ишлемишун 2 сефердилай гзаф тIимил хьанва.

Камкина гъизвай делилралди, 21- асир­дин эвел кьилера пIапIрус Россиядин са кьадар яшара авай гьар кьвед ла­гьай агьали­ди чIугвазвай. Ада къейдзавайвал, тен­бекдин затIар тIи­ми­ларун гьам федеральный, гьамни регионрин де­ре­жа­да­ гьялна кIанзавай важиб­лу месэла я.

Артух хьанва

Россиядинни Египетдин арада АПК-дин суьрсетдалди алишвериш авун 1-кварталда 7 процентдин артух хьанва, гьа гьисабдай яз, РФ-дин экспорт 5 процентдин виниз акъатнава. Идакай, РФ-дин хуьруьн майишатдин министрдин гафарал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Россияди агакьарзавай метягьар, адет хьанвайвал техил, чIеминни гъери­дин суьрсет я, Египетдай лагьайтIа, гзафни-гзаф емишар, салан майваяр ва куьлуь емишар гъизва. И рекье хейлин мумкинвал минеральный миянардай затIаралди алишвериш авунихъни ава – шаз и хиле мятягь гун-къачунин кьадар 1,7 сеферда артух хьанва.

Министрди къейдзавайвал, Россия­ди уьлквейрин арада алишверишдин ала­къа­яр виниз тир дережада хуьниз итиж ийиз­ва. Ада техилдин суьрсет экспорт авунин кьадар артухарун патал гьазур тирдакайни лагьана.

Дарманралди таъминаруникай

Медицинадин федеральный тешкилатривай 6 йисалди яшара авай аялар дарманралди пулсуз таъминарунин жигьетдай гзаф аялар авай хизанриз куьмек гуз жеда. Идан гьакъиндай къарардал премьер-министр М. Мишустина къул чIугуна, хабар гузва РФ-дин Гьукуматдин сайтда.

Чешмеди къейдзавайвал, ихтилат ЖНВЛП-дикай (жизненно необходимых и важнейших лекарственных препаратов) физва. Абурун арада духтурди рецептдалди тайинарзавай антибиотикар, тIал атIудай ва ифин агъузардай такьатар ава.

Хабар гузвайвал, гзаф аялар авай хизанривай чпин 6 йисан яшдив агакь тавунвай аялар патал яшайишдин рекьяй тайин тир кьезилвилин рецепт ва ихьтин дарманар виликдай анжах региондин медицинадин тешкилатдай пулсуз къачуз жезвай. Гила абур федеральный полик­линикайрай къачудай мумкинвал жеда, эгер аял анихъ «галкIурнаваз» хьайитIа. И къарарди, чпин аялриз федеральный медицинадин тешкилатра къуллугъзавай, гзаф аялар авай хизанар патал пулсуз дарманар къачунин кIвалах регьятарда.

Виликдай РФ-дин здравоохраненидин министерстводин телеграм-каналди раижайвал, Михаил Мурашкодин гафаралди, дарманралди таъминарун патал 2026-йисуз федеральный бюджетдай пулдин такьатар 7 процентдин кьван артухарнава.

Санлай къачурла, АЛО (амбулаторное лекарственное обеспечение) пулдалди таъминаруни 2025-йисуз 725 миллиард манат тешкилна. 2024-йисан рекъемдив гекъигайла, им 14 миллиард манатдин гзаф я.

19 миллион тонн…

Виликамаз кьунвай делилралди, 2026-2027-йисарин сезонда РФ-да ракъи­нин цуьквер гьасилунин кьадар 19 милли­он тонндин дережада жеда. Идакай, ИКАР-дин (Институт конъюнктуры аграрного рынка) генеральный директор Дмит­рий Рылькодин гафарал асаслу яз, «Агроэксперт» сайтди раижзава.

Соядин (пахлайрин жинсиникай са набатат) бегьер аналитикри 8,9 мил­ли­­­­он­ тонн жедайди гьисаба кьазва (2025-­ 2026-йисарин 9 миллион тонн), рапс­дин бегьер лагьайтIа – 6,2 миллион тонн (5,5 миллион тонн).

Гьазурайди – Муса  Агьмедов