Сагъламвилин къайгъуда

2025-йисуз Россияда здравоохраненидин 1,3 агъзурдалай виниз цIийи объектар ишлемишиз вахканва. Идакай, РФ-дин здравоохраненидин министр М. Мурашкодин гафарал асаслу яз, и ведомстводин телеграм-каналди раижзава.

Адан гафаралди, «Давамлу ва активный уьмуьр» милли проект уьмуьрдиз­ ке­чирмишиз эгечIайдалай инихъ ПМСП (первичная медико-санитарная по­мощь) тамамарун патал шартIар арадал гъизва.

ИкI, анжах 2025-йисуз, винидихъ къейд­навайвал, 1,3 агъзурдалай гзаф цIийи объктар ишлемишиз вахканва, 2 агъзур дараматда капитальнидаказ ремонт кьиле тухванва, 46 агъзур уьлчмедилай гзаф тадаракар эцигнава…

Мурашкоди алава хъувурвал, сифте­гьан куьмек агакьардай звенода чкадин­ тадаракрин пай гьеле 70 процентдив­ агакь­зава. Ада гъавурда турвал, сифтегьан куьмек агакьардай звено цIийикIа  туьх­кIуьрунин программа кьилиз акъудай кьван вири муддатда медицинадин 14 агъзур объект эцигнава ва ремонт хъувунва.

Раижзавайвал, медицинадин санай масаниз тухуз жедай комплексрин кIва­лах себеб яз, и хиляй куьмек кьилдин чкайра генани гъил агакьдайди жезва.

Верем азардиз талукь яз

М. Мурашкодин гафаралди, Россия­да кардик квай верем (туберкулез) азардихъ галаз женг тухудай къурулушди хъсан нетижа гузва – и кар эпидемиологиядин жигьетдай са шумуд йисан рекъемар дегиш хьунин еришди (динамика) тестикьарзава. И кар и ведомстводин телеграм-каналди къейдзава.

Гьеле 10 йис идалай вилик чпив агакьарун четин яз аквазвайбур тиртIани, Россияди гьар йисуз тарихдин лап тIи­мил­ эпидрекъемар цIийи ийизва. 2021-йисуз­ Россия верем азар еке «пар яз» хиве гьатнавай уьл­квейрин сиягьдай акъуднай. 2025-йисуз лагьайтIа, сифте яз верем азардик начагъ хьунин дуьшуьшрин кьадар 100 агъзурдалай 23,9 агъзурдал аватнава.

ВОЗ-дин гьисабралди, верем азар дуьньяда инфекциядин къурхуйрикай сад яз ама. Россиядин хъсан нетижаяр лагьайтIа, комплекснидаказ кьиле тухузвай серенжемривай я – сифтегьан профилактика, алай девирдин сагъар хъувунин къайдаяр ва икI мад.

Эхиримжи 10 йисуз веремдикди азарлу хьун кьве сеферда, кьиникьар ла­гьайтIа, пуд сеферда агъуз аватнава. Виликдай чешмеди хабар гайивал, 2014-йисалай аялар верем азар кватIа ахтармишуни 98 процент тешкилзава. МЛУ-далди (множест­вен­ная лекарственная ус­той­чи­вость) са­гъар хъувунин серенжемар кьилиз акъудунин рекъем 100 процентдиз мукьва я.

Уьлкведин вири регионра фадамаз диагностика кьиле туху­дай­ алай девирдин технологияр­, са­гъар­ хъувуниз талукь­ серенжем­дин цIийи къурулушар ишлемишдай мумкинвал хьанва, абурукай­ гегьеншдиз менфятни къачузва. Верем уьзуьр­дикди начагъ вири агьалияр, абурун арадай яз ЛУ-ТБ (лекарственно-ус­тойчивый туберкулёз) авайбурни, клиникадин мес­­лятра къалурнавай делилрив кьадай дарманралди таъминарзава. Министрдин гафаралди, и вири кIвалахар гьукуматдин патай кьиле тухузва.

Россиядин алимри цIийи вакцинаяр, дарманар, диагностикадин такьатар­ арадал гъунин кIвалах гъиле кьунва. Чешмедин къейдерай малум жезвайвал, и серенжемар абуру­ неинки къецепатан уьл­квейрин метягьар эвезунин сергьятра аваз, гьакIни диагностика ва сагъар хъувунин серенжемриз талукь инновациядин къайдаяр арадал гъунин­ макьсаддалдини кьилиз акъудзава­.

Артух хьанва

Теплицайрин салан майваяр гьасилун 4,7 процентдин артух  хьанва. Йисан эвел кьилелай инихъ Россиядин теплицайра 250 агъзур тонн афнияр, помидорар ва маса суьрсет кIватIнава. Идакай РФ-дин хуьруьн майишатдин министерстводин телеграм-каналди хабар гузва.

Къейдзавайвал, и жигьетдай кIвен­кIвечи чкайрал ала: Москвадин, Липецкдин, Воронеждин ва Калугадин областар, гьакIни Ставрополдин край.

Кхьизвайвал, алай вахтунда 76 регионда теплицайрин 340 майишатди кIва­лахзава.

Гьавадин гьаларикай…

Росгидрометди 2025-йисан кIвалах­дин нетижаяр кьуна. Идакай РФ-дин тIе­биатдин ресурсрин ва экологиядин ми­нис­терстводин сайтда раижзава.

ИкI, ведомстводин пресс-къуллугъди гъиз­вай делилралди, куьруь муддатдин­ (краткосрочный) гьавадин прогнозрин дуьм-дуьзвал 97 процентдив агакьнава­, къа­­ти гарарикай, тIурфанрикай виликамаз хабар гун – 96 процент.

РФ-дин вице-премьер Д. Патрушева къейд авурвал, ведомстводин вилик акъвазнавай месэлайрин кьадар гзаф я, чебни экономикадин са жерге хилерин кIвалах хатасузди хьун таъминарунихъ галаз алакъалу я. А месэлаяр гьялун патал Росгидрометди гьукуматдин куьмек галаз вичик 12 агъзурдалай гзаф гуьзчивалдай чкаяр, космосдин десте, экспедицийрин гимийрин флот, гьакIни илимдинни ахтармишунрин 17 институт акатзавай тамам комплекс туькIурнава.

Алатай йисуз гидрометеорологиядин хаталу 1131-вакъиа хьана, экономикадин хилерин кIвалахдиз зиян гайи хаталу вилерин кьадар лагьайтIа, 364-дав агакьна. Вичикай ихтилат физвай къуллугъди ихьтин гьаларин прогноз гунин нетижалувал къалурна: Дальний Востокда эхиримжи 73 йисан къене виридалайни гужлу залзала хьайила Камчаткадин УГМС-дин (управление по гидрометеорологии и мониторингу окружающей среды) пешекарри цунамидикай лепе агакьдалди 41 декьикьа амаз хабардарнай…

Гьазурайди – Муса  Агьмедов