СтIал Сулейманан райондин гуьне пата алай вахтунда инсанар яшамиш жезвай 15 хуьр я амайди. Советрин девирда абурун кьадар гзаф тир. Амайбурукай сад Сайтархуьр я. Ам Гъетягърин администрациядик акатзава.
Хуьруьн патав там экIя хьанва. И тама пипин, гийин тарар ава, къерехра чIуру емишрин тарар, жикIийрин, чIухлумпIрин, чумалрин, шуьмягърин кул-кусар экъечIнава. Сайтархуьруьн чуьлда хъархъун тарарни гзаф аквазва. Хуьруьхъ малар хуьдай, техил цадай гегьенш чуьллер ава, санлай 360 гектар. Идакай 120 гектар техил цадай никIер я.
Виликрай хуьре кьилдин колхоз авайла ва гуьгъуьнлай ам, «Айдунбековский» совхоздик акатайла, жемятди майишатда кIвалахиз кьил хуьзвай. Са бязи хуьруьнвийри Бакуда, Туьркменистанда нафтIадин буругъра зегьмет чIугвазвай. Советрин Союз чкIидалди, хуьре 56 кIвал авай. Гуьгъуьнин йисара Туьркменистанда кIвалахзавай хуьруьнвияр хтана, чпиз цIийи кIвалер эцигна. Алай вахтунда хуьре 92 кIвал ава ва 520 кас яшамиш жезва. Вири и жемят хуьре гьамиша яшамиш жезвач, са паюни патарал чпин кьил хуьзва.
Чпин ери-бине Сайтархуьряй тир 12 касди СВО-да иштиракзава. Абурукай сад – Муслимов Муслим Жавидович — Россиядин Игит лагьай баркаллу тIварцIин сагьиб хьана. Рагьметлу Муслиман дахни диде Белижда яшамиш жезва. Жавидан ватан Сайтархуьр я. Къейд ийин хьи, СВО-да Сайтархуьряй тир мад кьве кьегьал рагьметдиз фена.
Советрин Союздин вахтунда Сайтархуьре сифтегьан школа кардик квай. 4-класс куьтягьайла, аялар юкьван образование къачун патал къунши Гъетягърин хуьруьз физвай. Туьркменистандай хуьруьз инсанар хтайла, аялрин кьадар артух хьана.
2008-йисуз Сайтархуьре 9-классдин образование гудай асул мектеб ачухна, директорвиле Гьажимирзоев Назидин Гьажимирзоевич (шикилда) тайинарна. А чIавуз школада кIелзавай аялрин кьадар 72-дав агакьнавай. Алай вахтунда ана 22 аялди кIелзава. Хуьре кIвалахдай шартIар тахьуниз килигна, жегьилар чпин кьил хуьн патал маса чкайриз физва, хайи хуьруьн школада кIелзавай аялрин кьадар яваш-яваш тIимил жезва.
ГъвечIиди ятIани, Сайтархуьруь лезги халкь машгьур авур са кьадар ватанэгьлияр багъишна: генерал-майор Къазибег Жамалдинович Къурбанов, полковникар Э. Насрулаев, С. Нажмудинов, федеральный судья Мегьамедзагьид Мегьамедмирзаевич Айбатов, Дагъустандин лайихлу духтурар-хирургар Абдул Гьасанович Магьмудов, Ражидин Гьажимирзоевич Гьажимирзоев, илимрин доктор Мегьамед Мегьамедмирзоевич Айбатов, илимрин кандидатар Тажидин Гуьлмегьамедович Гуьлмегьамедов, Сиражудин Саидович, Фахрудин Саидович ва Зарема Фахрудиновна Насрулаевар, Гьажиагьмед Абдулгъаниевич Ярагьмедов.
Сайтархуьре гьар са кIвале хъвадай яд, электричество, тIебии газ ава. Инай Кьасумхуьрел 12 километрдин мензилдин рекье маршрутдин автобусди йикъа са рейс тамамарзава. Сайтархуьруьн мулкара 34-далай гзаф булахар гьалтзава. Гатуз къунши хуьруьн чуьллера векь фад кьурада. Сайтархуьруьн чуьллер геждалди къацуз амукьда. Малар хуьн патал хъсан чка я. Алай вахтунда хуьруьнвийри 350 къарамал, 250 лапаг хуьзва. Виликдай кардик квай колхоздин 30 гектар багъ халкьдиз пайна.
Жемятди картуфар, келемар, хъчар, майваяр битмишарзава. Техил гьасилзамач. Хуьруьнвийри чпиз хьайи суьрсет — нек, гъери, шур, як — Кьасумхуьруьн базардиз тухузва, ана абур маса гузвай алверчийрив вахкана, пул къазанмишзава.
Заз Лезгистандин гзаф хуьрер акуна. Сайтархуьр яшамиш жедай хъсан шартIар авай хуьрерикай сад я. Адакай чна видеофильмни гьазурнай ва са жерге телеканалрай къалурнай. И видеофильм гьазурун патал хуьруьн тарихдикай чаз суьгьбетайди СтIал Сулейманан райондин лап хъсан педагогрикай сад Назидин Гьажимирзоевич Гьажимирзоев я.
Ам 1961-йисан 1-июлдиз Сайтархуьре дидедиз хьана. Хуьре сифтегьан мектеб, адалай гуьгъуьниз Гъетегърин юкьван школа акьалтIарай ам Дербентдин педучилищедик экечIна. 1980-1982-йисара Советрин Армияда къуллугъна. Гуьгъуьнлай Курск шегьерда авай хуьруьн майишатдин институт акьалтIарна, и областдин Тимский райондин агропромышленный комплексда кIвалахна.
Сайтархуьре яшлу дидени буба амай, абурухъ гелкъвена кIанзавай, гьавиляй ам хайи хуьруьз хтана ва, сифтегьан мектебда кIвалахиз, гъвечIи аялриз тарсар гуз башламишна. Школада кIвалахзавай вахтунда ам Чечнядин госуниверситетдин филологиядин факультетдин заочный отделенидик экечIна. 2000-йисуз ада вич филологиядин рекьяй кьилин образование авай пешекар тирди тестикьарзавай диплом къачуна.
Муьжуьд йис алатайдалай кьулухъ Сайтархуьруьн сифтегьан мектебдикай асул школа хьана. 2008-йисалай 2023-йисалди Назидин Гьажимирзоевича мектебдин директорвилин везифаяр тамамарна. И къуллугъдилай ам вичин хушуналди элячIна. Алай вахтунда Н. Гьажимирзоев директордин заместитель я.
2017-йисуз Назидин муаллим «Россиядин Федерациядин образованидин гьуьрметлу работник» лагьай тIварцIиз лайихлу хьана. Жемиятдин крарани ада активнидаказ иштиракзава. Кьве сеферда ам райондин собранидин депутатвиле хкяна.
Назидин муаллимдин хизанда авай пуд веледдини кьилин образование къачунва, зегьмет чIугвазва. КIвалахдин юлдашри Назидин муаллим хъсан пешекар ва инсан тирди къейдзава. Районда адаз гьуьрмет-авторитет ава. Вичин чан сагърай, генани агалкьунар хьурай.
Магьсуд Магьмудов
