(Эвел – 2026-йисан 6-нумрада)
Суал:
– Сив хуьз тежедай начагъвал авай мусурман кас уьмуьрлух азарлу кас яз хьайитIа, ада вуч авун лазим я?
- Жаваб:
– Ихьтин касди рамазандин вацран сив хуьн тавунвай гьар са йикъан гьакъиндай са кесибдиз тIуьн гана кIанзава. Адавай рамазандин вацран сад, кьвед, пуд югъ ва я вири варз алатайла, кесибриз вири йикъарин тIуьн санлай хгайтIани жеда.
Шариатдин ктабра къалурнавайвал, са чIаван тIуьн са муддиз (600 грамм дуьгуь, къуьл) барабар я – йикъан пай хгудайла, ихьтин уьлчме фикирда кьуртIани жеда. Амма кьилин къанун са чIаван тIуьн гун я.
9.Суал:
– Начагъвал себеб яз, сив хуьз тахьанвай касди (вич сагълам хъхьайла, сив хуьн хъийидай ният авай) рамазандин вацран эхир атайла, «сивин зеэр» (закатуль-фитIр) гун лазим яни? ГьакIни вичихъ сив хуьз тежедай, уьмуьрлух начагъвал авай касди «сивин зеэр» гузвани?
- Жаваб:
— Эхь, сив хвенвачтIани, закатуль-фитIр гана кIанда. Мисал яз, хизандин кьили вичин нафакьадал (иждивение) алай ксарин (папан, гьатта сив хуьн ферз тушир аялрин…) паталай сивин зеэр гузва кьван. Амма хизандин кьили, начагъвал себеб яз сив хвенвачтIа (сагълам хъхьайла хуьн хъийидай ният аваз), ада, гьар гьикI хьайитIани, вахт алукьайла, «сивин зеэр» гана кIанзава. Муькуь суалдин патахъай: эхь, вичихъ, сив хуьз тежедай, уьмуьрлух начагъвал авай касдини закатуль-фитIр гана кIанзава.
- Суал:
– РикIелай алатна, сив хуьзвай вахтунда месин алакъа хьайитIа ва я тахьайтIа ахвара мая акъатайтIа (поллюция), вуч авун лазим я, адан сив чIур жезвани?
- Жаваб:
— И дуьшуьшдин гьакъиндай са пай алимри лугьузва: ахьтин касдин сивни чIур жезвач, я адал гунагьни алач, вучиз лагьайтIа рикIелай алатна хьанвай кар я. Маса алимрин фикирдалди, ахьтин касдал гунагь алач, амма ада сив къаза (возмещение) хъувуна кIанда, яни и йикъан эвездин сив маса юкъуз хуьн хъувуна кIанзава. Къейд авун лазим я, ахварай мая акъатайтIа, ахьтин касдални гунагь алач, я адан сивни чIур жезвач. Ада йикъан эхирдалди сив хуьн давамарзава, къаза хъувунин игьтияж авач. Гьелбетда, ихьтин дуьшуьшра инсанди гъусул (большое омовение) авун чарасуз я.
- Суал:
– Экуьнин капI жедалди сив хуьдай ният авун рикIелай алатай касди вуч авун лазим я?
- Жаваб:
— Чаз чизвайвал, сив хуьнин жигьетдай йифиз, яни экуьнин капI жедалди, ният авун – им сив хуьнин ферз (обязательный) шартI я. И карни кьве жуьреда ийиз жезва, сад лагьайди: гьар йифиз «пака ферз тир сив хуьда» лагьана ният авун. Кьвед лагьайди: рамазандин вацра сифте кьиляй «вири рамазандин вацра ферз тир сивер хуьда» лагьана ният авун. Ният гьар юкъуз кьилди-кьилди авун хъсан я. Амма эгер рамазандин вацран сифте кьиляй тамам вацран ният авуна, ахпа инсандин рикIелай, суалда къалурнавай жуьре, экуьнин капI жедалди ният ийиз рикIелай фейитIани, рамазандин вацран сифте кьиляй авунвай ният бес жезва. Эгер рамазандин вацран сифте кьиляй сагъ вацра сив хуьдай ният авунвачиртIа ва алукьзавай югъ патал кьилди ниятни авунвачтIа, ахьтин касдин сив а юкъуз дуьз жезвач, ада маса юкъуз а сив къаза хъувуна кIанзава.
- Суал:
– Эгер сив хуьзвай кас рамазандин вацра сефердиз экъечIзаватIа, мисал яз, нисинихъай (ва адалай фад ва я геж), ада а юкъуз, сефердиз экъечIдалди, сив хуьн лазим яни? Эгер лазим ятIа, сеферда гьи чкадив агакьайла, адавай сив хкудиз жеда?
- Жаваб:
— Эгер сив хуьзвай кас сефердиз экъечIзаватIа, ада, гьелбетда, сифте, йифиз ният авуна, адет тирвал, сив хвена кIанда. Ахпа нисинилай (ва я йикъан маса вахтунда) рекье гьатайла, адаз, гьелбетда, а юкъуз кьиляй-кьилиз сив хуьн хъсан я, ам тамам кар я. Амма фидай рекье четин хьайитIа, яд кIан хьайитIа ва я маса месэла хьайитIа, адаз, сеферчи яз, сив хкуддай ихтияр ава. Анжах сив хуьн хъсан я, сеферчиди лазим хьайитIа хкудзавайди я, тахьайтIа йикъан эхирдалди хуьн хъсан я. Эгер сеферчиди сив хкуддай къарар кьабулайтIа, адавай вич яшамиш жезвай чкадин (хуьруьн, шегьердин…) сергьятрилай (эхиримжи кIвалерилай…) алатайла, сив хкудиз, вичихъ, сеферчидихъ хьиз, авай регьятвиликай менфят къачуз жеда.
- Суал:
– Яшлу ксаривай гьи яшарилай гатIунна сив хуьн тавуртIа жеда?
- Жаваб:
— Ихьтин дуьшуьшра тайин яш авайди туш, яни «60,70,80… йис хьайила, сив хуьн тийидай ихтияр ава» лугьудай къарар авач, гьар са касди, яшарилай аслу тушиз, сив хвена кIанда. Мисал яз, ахьтин инсанар хьун мумкин я, чпин яшар 70, 80… ятIани, абурухъ сив хуьдай сагъламвал ава. Ихьтин дуьшуьшра яшлу ксари сив хвена кIанда. Анжах, такьат авачиз, начагъвиляй, кьабулиз жедай маса себебар аваз, яшлу ксаривай сив хуьз жезвачтIа, ахьтин вахтара абуру сив хуьзвач… Ачухай сивер, гележегда хъжез хьайитIа, къаза хъийизва, эгер сагъламвилин жигьетдай сив хуьдай гьалдиз хкведай умуд авачтIа, винидихъ лагьайвал, гьар йикъан гьисабдай са кесибдиз тIуьн гун герек я.
(КьатI ама)
Суалриз жавабар гайиди диндин алим Ямин гьажи Луткунви я.
