1. Суал:

– Сив хуьн низ ферз я ва сив хуьн тийидай ихтияр гьихьтин мусурмандиз ава?

Жаваб:

—  Сив хуьн ферз я: акьулбалугъ яшдив агакьнавай акьуллу гьар са мусурман касдиз (яни акьул кьери, начагъ касдиз (сумасшедший) ам ферз туш), сив хуьдай къуват авай касдиз (дишегьлийриз сив хуьн тийи­дай себебар аваз хьайитIа, абуру сив хуьзвач, амма ахъа авур сивер ахпа хуьн хъувуна кIанзава).

Сеферда авайдаз, азарлу касдиз, аялдик квай (кIвачел залан) дишегьлидиз, хур гузвай дишегьлидиз (эгер адаз вичин ва я аялдин патахъай къурху аваз хьайитIа) сив хуьн тийи­дай ихтияр ава, амма ахъа авур сивер гуьгъуьнлай маса йикъара хуьн хъувуна кIанда.

2. Суал:

– Сив хуьдайла, рикIелай алатна, тIуьн ва я тахьайтIа, хъун хьайитIа, сив чIур жезвани?

2. Жаваб:

— Ваъ, сив чIур жезвач. Ихьтин дуьшуьшра ам Аллагьди адаз ганвай тIуьн-хъун тирди тестикьарзавай гьадис ава. Пайгъамбарди (Аллагьдин салават ва салам хьуй вичиз) лагьанва (мана): «Ни, рикIелай алатна, сив гваз, тIуьн тIуьртIа ва я яд хъвайитIа, къуй ада вичин сив хуьн тамамаррай, дугъриданни, Аллагьди адаз тIуьн ва хъун ганва». (Бухарий)

3. Суал:

– Рамазандин вацра «пуд сив хуьн бес жезва» лугьудай гафар ва я идаз ухшар маса келимаяр дуьзбур яни?

3. Жаваб:

— Ваъ, и гафар дуьзбур туш. Къуръанда рамазандин вацран сив хуьникай рахазвай аятда [кьиляй кьилиз] вацра сив хуьн патал лагьанва, са бязи тайин тир йикъара — ваъ. Аллагьди лагьанва (2-сура, 185-аят, мана): «(Ферз сив хуьдай гьисабай йикъар) рамазандин варз я, виче Къуръан (авудна) ракъурнавай — инсанриз дуьз рекьин регьбервал яз, ачух делилар яз Дуьз рекьин ва фаркь авунин (гьахъ ва таб чара авунин). Вуж квекай рамазандин вацра аваз хьайитIа, къуй ада а вацран къене сив хуьрай…». Чаз аквазвайвал, и аятда вацра хуьн патал лагьанва, «вацран са бязи йикъар» лагьанвач. Гьавиляй «пуд сив хуьн бес жезва» лугьудай гафар ва я идаз ухшар маса келимаяр делил авачир бинесузбур я.

4. Суал:

– Сив хуьн тийидай (яни сагълам хъжедалди, сив хуьн кьулухъ вегьедай) себеб авай начагъвал гьикI тайинарзава?

4. Жаваб:

— Сад лагьайди: а начагъвал инсандиз вичиз чизва, ада бедендалди гьиссзава вичихъ сив хуьдай къуват авани, авачни. Начагъвиликай рахайтIа, бязибурухъ регьят, кьезил начагъвал хьун мумкин я. Ихьтин дуьшуьшра, са кIус четин хьайитIани, инсандивай сив хуьз жезва. Амма бязи дуьшуьшра сив хуьн четинарзавай, заланарзавай, сагъламвилиз хаталувал авай начагъвилер жезва. Ихьтин арайра, начагъвал себеб яз, тайин тир касдивай сив хуьз тежезвайди вичиз шариатдикай хабар авай са мусурман духтурди, медицинадин делиларни фикирда кьуна, тестикьарна кIанда: эгер ахьтин касди сив хвейитIа, ам сагълам хъхьунин кар гежел аватдайди, я тахьайтIа, начагъвал генани залан жедайди. И чIавуз, духтурдин фикирни гьисаба кьуна, (сив хуьн тийидай) къарар кьабулна кIанда.

5. Суал:

– Сив хуьзвай вахтунда вилера, нерин хилера, япара дармандин стIалар цадай ва адаз ухшар маса затIар ишлемишдай ихтияр авани?

5. Жаваб:

— Мисал яз, сив хуьдайла, нериз вегьезвай стIалар инсандин туьтуьнилай къенез физ хьайитIа, а стIалар кьабулдай ихтияр авач, акI хьайитIа, сив чIур жезва. Эгер нериз вегьезвай стIалар туьтуьнилай къенез (хуквадиз) фин тийиз хьайитIа, алимри лугьузвайвал, ихьтин дуьшуьшра сив чIур жезвач.

Вилериз, япариз стIалар вегьиникай рахайтIа, чIехи пай алимри лугьузвайвал, а стIалри сив чIурзавач, вучиз лагьайтIа, сив туьтуьнилай къенез – хуквадиз — (мисал яз, сивяй, нерай…) затI фейила, чIур жезвайди я. Вилерай, япарай хуквадиз затI тефизвайди фикирда кьуна, алимри сив чIур жезвач лугьузва.

Генани вилериз стIалар вегьинин патахъай алимрин маса фикирарни ава. Мисал яз, эгер вилериз стIалар вегьейдалай кьулухъ абур тайин рекьерай (каналрай) нериз атана, нерай сивиз аватна, инсандин къенез физ хьайитIа, ихьтин дуьшуьшда абур кьабулдай ихтияр авач, диндин пешекаррин фикирдалди, сив чIур жезва. Амма вилериз, япариз стIалар вегьейла, сив чIур тежезвайди тестикьарзавай алимрин кьадар пара я.

6. Суал:

– Сив хуьзвай касдиз раб ядай, капельница кутадай ихтияр авани?

6. Жаваб:

— Ихтияр ава, амма са бязи шартIар вилив хвена кIанзава. Мисал яз, язавай раб дармандинди хьун шартI я. Эгер а рапуна авай шей (жидкость) «ем гудайди» (питательный) яз хьайитIа, глюкоза ва адаз ухшар маса затIар – ахьтин дуьшуьшра сив чIур жезва.

7. Суал:

– Сив хуьдайла, экуьнин кпIунин азандалди тIуьн-хъун (сугьур) авун ферз яни, ам тавуна, сив хвейитIа жедани?

7. Жаваб:

— Экуьнин капI жедалди вилик с­у­гьур (тIуьн кьабулун) авуна, тIуьн тIуьна кIанда (адакай еке менфят, куьмек ва берекат ава, ам сунна кар я). Амма и кар тавуртIани, хуьзвай сив дуьзди жезва. Къейд ийин хьи, сугьур авун – им мусурманрин сив хуьн ктабэгьлийрин [ягьудрин, насарайрин (хашпарайрин)] сив хуьнилай тафатлу ийизвай кар я. Гьабурухъни сив хуьн авай, амма сугьур авайди тушир. Сугьур чаз, мусурманриз, Аллагь-Таалади Вичин патай ганвай са нямет я.

(КьатI  ама)

Суалриз жавабар гайиди диндин алим Ямин гьажи Луткунви я.