И мукьвара Махачкъаладин «Россия – зи тарих» паркуна Дагъустан Республикадин образованидин ва илимдин министрдин пресс-конференция кьиле фена. Ам идаради 2025-йисуз кьиле тухванвай кIвалахдин нетижайриз ва 2026-йис патал вилик эцигнавай кар алай кIвалахриз талукьарнавай.
Мярекат СМИ-рин, пешекаррин жемиятдин ва жегьилрин тешкилатрин векилрихъ галаз ачух ихтилатдин жуьреда кьиле фена.
Пресс-конференция ачухдайла, РД-дин образованидин ва илимдин министр Ягья Бучаева къейд авурвал, образованидин хиле кьиле тухузвай государстводин сиясатдин кар алай месэла образованидин хилен нетижаяр ерилубур ва гьахълубур яз амукьуникай ибарат я.
«Чна чирвилер гунин нетижайрал гуьзчивал авунив эгечIзавай тегьер бинедилай дегишарнава ва идалди ам «алцифди» ва гьахълуди авунва», – къейдна министрди.
Ада хабар гайивал, къенин юкъуз республикада 1376 мектеб кардик ква, анра 486,5 агъзур аялди чирвилер къачузва. И гьерекат образованидин къурулушдин 70 агъзур къуллугъчиди таъминарзава, гьа жергедай яз – 43,3 агъзур муаллимди.
2025-йисан кар алай вакъиайрикай сад федеральный рейтингра регионди кьунвай чка хъсанди хьун яз гьисабзава: Дагъустан Республика Россиядин Федерациядин сифтегьан 60 субъектдин сиягьда сад лагьай сеферда яз гьатнава – ЕГЭ кьиле тухунин еридиз талукь яз Рособрнадзорди гьазурнавай и сиягьда ада 59-чка кьунва (2024-йисуз – 84-чка).
2025-йисуз республикадин мектебрин 34 выпускникди ЕГЭ-далди 100 балл къазанмишна, мад 28 касдиз кьвед ва мадни гзаф тарсарай 95-далай 99-дал кьван баллар хьанва. «Чирвилер къачунин рекье кьетIен агалкьунрай» I дережадин медалар 1060 выпускникдиз гана, II дережадинбур – 871 касдиз.
Министрди хабар гайивал, алатай йисуз кьетIен фикир мектебриз фидалди образование гунин къурулушдиз гана. Эхиримжи кьве йисан вахтунда аялрин бахчайриз учирар, санлай къачурла, 2 агъзурни 800-дан тIимил хьанва.
«2026-йис патал вилик эцигнавай месэла мектебриз фидалди гузвай образование 100 процентдин кьадарда аваз тIем акакьдайди авун ва Дагъустандин халкьарин государстводин хайи чIаларалди рахуниз талукьарнавай программаяр кардик кутуна», — къейдна Я. Бучаева.
Юкьван пешекарламишнавай образованидин къурулушда къенин юкъуз алай аямдин 54 мастерской ва алакьунар раиж ийиз (демонстрационный) имтигьан кьиле тухудай 128 центр кардик ква. 2025-йисуз ихьтин имтигьан 8 агъзур студентди вахкана. Профориентациядин, яни уьмуьрдин пеше хкягъунихъ элкъуьрнавай серенжемра республикадин 216 агъзурдалай гзаф аялри иштиракна. Еке фикир тербиядин терефдизни ганва: алатай йисан вахтунда Гъалибвилин 80 йис тамам хьунихъ галаз алакъалу авунвай 139 мярекат кьиле тухвана, абура мектебра кIелзавай 674 агъзурдалай гзаф аялри иштиракна.
«Юнармия» гьерекатдик республикада 42 агъзурдалай гзаф иштиракчияр ква, «Сад лагьайбурун гьерекатдин» сифтегьан отделенияр лагьайтIа, вири мектебра ава.
Пресс-конференциядал хабар гайивал, 2025-йисуз республикадин мулкунал, санлай къачурла, 5440 аялдиз кIелдай чкаяр жедай 15 мектеб ва 850 бицIекдиз чкаяр авай аялрин 5 бахча ишлемишиз вахканва. Мад 19 мектеб ва 12 бахча эцигунин кIвалахар давам жезва.
КьетIен фикир СВО-дин иштиракчийрин аялриз куьмекунин месэладиз гузва: агъзурралди бицIекар аялрин бахчайриз нубат агакь тавунмаз кьабулнава, абуруз лагерриз пулсуздаказ путевкаяр ганва. Студентар лагьайтIа, кIелунай гузвай гьакъидикай азаднава.
РД-дин Халкьдин Собранидин образованидин ва илимдин рекьяй Комитетдин председатель Елена Павлюченкоди къейд авурвал, гьар са агалкьунихъ республикадин образованидин хилен жемиятдин зегьмет гала. Малум хьайивал, 2025-йисуз комитетди чпин чIехи пай образованидин гьерекатдин иштиракчийрин ихтиярар хуьнихъ элкъуьрнавай 12 къанун кьабулна. Аялар ва жегьилар зегьметдин рекьяй тербияламишуниз ва чирвилер гуниз талукь къанун кьабулун асул агалкьун яз гьисабзава.
«Чаз аялар анжах гьазуранди ишлемишдайбур ваъ, активлудаказ шей арадал гъидайбур ва хьанвай нетижайрай жавабдарвал хиве къачуз алакьдайбур яз акваз кIанзава», – кьетIендаказ къейдна Е. Павлюченкоди.
Пресс-конференциядин вахтунда министрди мектебра кьиле тухузвай тербияламишунин кIвалахдизни къимет гана: ада гьисабзавайвал, кьилди къачур чкайра и жигьетдай, гьелбетда, агалкьунар авазва, амма санлай къачурла, мектебда кIелзавай гьар са аялдиз фикир гун патал гегьенш майданра ва вири терефар кваз кьуна кIвалах кьиле тухвана кIанзава.
Жасмина Саидова
