Самурдиз

 

Кьве чкадал пай хьанва са эл,

Зур и пата, зур а пата.

Санал жезвач мехъерни мел,

ТӀур и пата, кур а пата.

 

ТӀуьн хуквадив агакьзавач,

Кьел шурвадив агакьзавач,

Сав тугъвадив агакьзавач,

Гъуьр и пата, шур а пата.

 

Уьруьш тӀимил — им четин кар,

Кегькир хьана ама малдар.

Арадава мягькем часпар,

ЧӀур и пата, цур а пата.

 

Чун кьве лезги хайи стха,

Чун сад-садан куьмек, арха.

Куьз багърияр хьанва яргъа,

Вил и пата, нур а пата?!

 

Уьмуьр физва къе и саягъ,

Умудлу хьухь, сабур я гьахъ.

Къалмакъалдал жемир чӀалахъ,

Хьел и пата, тур а пата.

 

Къакъатна чи хуьр, шегьер,

Чаравал я агъу, зегьер,

Рекьизава чун и тегьер,

Шел и пата, сур а пата.

 

Хтулар

 

Кьве хтул ава захъ: Илгьам ва

Пери,

Надинжри зи кьилел кузва

ялав-цӀай.

Бахтавар шаир жеч са залай

гъейри,

Гьар юкъуз илгьамдин пери

патав гвай…

 

Азербайжан — Дагъустан

 

Къекъвейла Шагьдагъда зун,

Акъатнай зи пелез гьекь.

Чанда гьатайла зурзун,

Закай хьанай дагъдин лекь.

 

Килигнай Лацар хуьруьз,

КцӀарни Къах акунай,

Килигнай вацӀуз, вириз,

Чилер уртах акунай.

 

Уьнуьгъ — ватан бубайрин,

Кузун, Четкуьн, ЧӀакӀарар.

ТӀварар хуьруьн, убайрин:

Муругъ, Мучугъ, ЛакӀарар.

 

Мадни лувар янай за,

Хидир-Зинде пIирел кьван.

Яламадихъ кьарнай за,

Фенай Каспид кьерел кьван.

 

Ингье, гурлу тир Самур,

Къадим Ахцегь, Хив, Миграгъ.

Хайи ватандин абур,

Кьурагь, Рутул, Шалбуздагъ.

 

Азербайжан — Дагъустан

Дуствилин кьве лувар хьуй!

Гьар пад никӀер, багъ-бустан,

Гьар югъ мехъер, сувар хьуй!

Лугьумир

РикӀелай алатдач мухбир

Тажидин,

Гьуьрметлу муаллим, алим

Ражидин.

Куьреда машгьур я Забит,

Сажидин,

Гьеле на Ибрагьим, Къадир

лугьумир.

 

Нагьахъбур са кIеретI,

рикӀ ягъадай кьван,

Напакбур гьикӀ гатаз,

гьикӀ ягъадай кьван?!

«Зарийриз» килига —

кьуьк ягъадай кьван,

Абуруз гьич Хуьруьг Тагьир

лугьумир.

 

Зун кьакьан дагълара

дидед хайид я,

Ватандал кьару яз чӀехи хьайид я.

Худади пис-хъсан бахтни гайид я,

Тарифна викӀегьди, магьир

лугьумир.

 

Къелем хьиз дуьз яни

кхьин-чӀурун зи?

Лагь гафар гьахъ яни, жувни

тавази?

Играми кӀелдайбур, туштӀа

куьн рази,

Заз шаир лугьумир,

шаир лугьумир!

 

Лезги алфавитдин шиир

 

А гьисабда алфавитдин

сифте гьарф,

Б лагьайла рикӀел къведа

«буба» гаф.

В кхьирла Ватан жеда фикирда,

Д кхьирла диде, диге зикирда.

Гъуцар къведа Гъ лагьайла

фагьумдиз,

КцӀар къведа К лагьайла

кьатIунриз.

Л лагьайла лезги хьунал дамаха,

Х лагьайла хайи халкьдиз

кӀвалаха.

З Забит я, зурба шаир, заргар зи,

Р Рагьимат, пайгар ванцел

эл рази.

М Мегьамед, Махачкъала,

ажеб кар,

С Сулейман, Самур, сувар,

сеняткар.

Э сесинлай эл арадал атана,

Ж сесинлай жув вуж ятӀа кьатӀана.

«Перизада»- П-диз хъсан кутугда,

Ф-диз Фетягь, фелек, фугъан

кутугда.

Орден гафун эвелимжи О тушни?

Указ гафун эвелимжи У тушни?

Н лагьайла нар тIуьна за и чӀавуз.

Т лагьайла тар кьуна за и чIавуз.

Кь лагьайла кьуьлерна

лезгинкадал,

Уь лагьайла кайи хьана

уьмуьрдал.

Илгьам гьатда И лагьайла

зи чанда,

Къ лагьайла къелем къачуна

кӀанда.

Ш лагьайла шиир кхьена, гьелбет,

КӀ лагьайла кӀелдайбуру гуй

къимет.

Й гьисаба йиферикай, йикъарикай,­

Ю кьабула юрдарикай,

юргъарикай.

Я лагьайла яр фена зи хиялдай,

Чамвилин вахтар фена

зи хиялдай.

… Амайбуруз баянар гун куь хиве,

Куьз лагьайтӀа, алфавит я лап

кӀвенкӀве.

ЯхцIурни вад гьарф ава

алфавитда,

Абур чирун туш жафа алфавитда.

Мукьуфдивди эгечӀун я зи буйругъ,

Къуй икӀ хьурай къенин кӀвалин

тапшуругъ.

Мумкинни я, сада малим

хабар кьаз,

Гь-дилай къведа Гьасан я лагь на

адаз!

 

Парадокс

 

Къубадин Зардаби поселокда

институтдин ва дилиханадин

дараматар часпардин

къуншияр я.

И пата алимар — чӀехи тӀвар алай,

А пата дилибур — кьиле гар авай.

 

И пата ваз фагьум, акьул аквада,

А пата ви кьама са гъуд акьада.

 

И пата гьаяни абур хкат я,

А пата марифат, сабур къакъаж я.

 

«Дилибур» лугьузва ибуру абуруз,

Дилибур лугьузва абуру ибуруз.

 

И пата «дилибур» —

илим-камалдин,

А пата дилибур чӀуру са тӀалдин.

 

«Инсанус» — латиндал «дилид»

лагьай гаф,

Ктабда кхьенва, квач идак хилаф.

 

Алимдин, духтурдин халат лацуди­,

Начагърин парталар

вили-къацуди.

 

Илимдин дагъ хьурай

и патавайбур,

Фадамаз сагъ хьурай

а патавайбур!

 

Дуьнья

 

Виликра икӀ тушир, авай гуьнгуьна­,

Бес вучиз чалкечир, тӀаб хьана

дуьнья?

Азгъунри кукӀварна, тарашна

тӀуьна,

Амазма ичӀи тир къаб хьана

дуьнья.

 

Девирди, вагьшид хьиз, экъисзава

сас,

Кьазва чи ютурар, ийизва чун кӀас.

Тушир кьван эркекди,

къанажагълу кас,

Гьаясуз са ченги, паб хьана

дуьнья.

 

Бязибур якӀа-чӀарчIе, нез-хъваз

кефериз,

Бязибур са кап фахъ

калтугиз-звериз.

Гъуцариз шел-хвализ,

гьарай-эвериз,

Ван текъвер биши тир яб хьана

дуьнья.

 

Лугьузва: мукьвалла къиямат

бере,

Чкадлай юзада и дагъ, и дере.

ЦIрана чилин шар жеда са зерре,

Жагъидач куьлуь тир раб хьана

дуьнья.

 

Ажал, мажал вице зав!

 

Гададиз свас гъанавач,

Рушни гъуьлуьз ганавач,

Хтул метIел кьунавач,

Алахъмир вун рикӀер хаз,

Ажал, мажал вице зав!

 

Мурад-къастар зи рикӀе,

Ярар-дустар зи рикӀе.

Разидаказ фин рекье,

Баракалла къведа чаз,

Ажал, мажал вице зав!

 

Хуш хабар, суракь ама,

КӀвалахар зуракӀ ама.

Дуьньядиз марагъ ама,

Фикир ая на жуваз,

Ажал, мажал вице зав!

 

Куь кӀвалах чан къачун я,

Йифиз-юкъуз кӀвачин я.

Инсанрикай хъачин я,

Инсаф, иман авач ваз,

Ажал, мажал вице зав!

 

Нагьахъ чIугуна зегьмет,

Къачумир няне, туьгьмет.

Куь виликди ягъиз мет,

Акъваздач зун са лукӀ яз,

Ажал, мажал вице зав!

 

РикӀел хуьх на мад са кар:

Рекьидай туш шаирар,

Кхьей дири шиирар.

Гьавиляй вун квахь яргъаз,

Ажал, мажал вице зав!

Ажал, мажал вице зав!

 

Ничхир

 

Вун гьинай кухуна, катна атана,

Юкь хана вуна чи, аман атӀана.

Вун акур ксари гьасят кьатӀана,

Вич-вичел алачиз хъвайид хьиз

чехир,

Къув ягъун акъвазра, бесра,

ничхир.

 

Твада вун ракьара, эцигна желе,

Ви чӀуру ванцикай фенва

чи зегьле.

Тух тежер нефсинкай лугьузвач

гьеле,

ТӀуьнавай са суьруь, тӀуьнавай

нехир,

Къув ягъун акъвазра, бесра,

ничхир.

 

Акатна футфа чак, дявени,

къални,

Тахсиррин пара пай алазва

вални.

Кьуразва сиве мез, кьазва

чи чӀални,

Лагь садра, ви туьтер мус жеда

пехир,

Къув ягъун акъвазра, бесра,

ничхир.

 

Вуж я чи хуьрериз зиян гайиди,

Вуж я чи рикӀериз такӀан,

къайиди?

Я цӀаяр акатна кабаб хьайиди,

Ажални агакьна хьанва ви эхир,

Къув ягъун акъвазра, бесра,

ничхир.

 

Алатна кьуьд, гатфар, алатна гад,

зул,

Хесет ви мурдарди, дегиш хьанач

тӀул.

А яргъи сурлумпӀда акьурай

чукӀул,

Кьадайвал ви нефес, жедайвал

хир-хир,

Къув ягъун акъвазра, бесра,

ничхир!

 

«Кьисас»

 

Писвилиз хъсанвал авун мерд итимдилай алакьда.

Лезгийрин мисал

Авурла пехилри заз жаду, питик,

Амукьнач берекат, амукьнач

хийир.

Терг хьанай цура мал,

багъда хват, кицик,

Квахьнай зи кар-кеспи,

зи ийир-тийир.

 

Напакри цIай канай гьахъсуз

зи кьилел,

Гьажидин канаб хьиз тамам

хкуднай.

Са йифиз тапанчи эцигна пелел,

Зун яргъал, баябан чуьлдиз

акъуднай.

 

Вагьшийри рекьир кьван

ягъаз-гатана,

Далуяр яралу, звал-звал

хьанай зи.

Гадарнай са фуруз язух татана,

ЧкӀана ивияр, хвал-хвал

хьанай зи.

 

Замана дегиш яз алатна вахтар,

КӀарабар сагъ хьана,

аламачиз гел.

Хьана заз къуллугъни, хъуьрена

бахтар,

Амма хьи, «къуччагъар» хвенай за

рикӀел.

 

Куьмекдив авуна абур гъиликди,

Мергьямат зи рикӀиз гьамиша

хас я.

Инсан хьиз кутунай абур виликди,

Хъсанвал писбуруз гьа икӀ

«кьисас» я.

 

Кьакьан кукӀушрихъ

 

Шагьдагъдин кьил аквадай заз

хиял хьиз,

Кьуьзуь Шалбуз тилисимдиз

ухшар тир.

Кьведалайни кьакьан я зун къе,

заз чиз,

КукӀушар зи кӀвачерик кваз я есир.

 

МуьтӀуьгъарна Казбек, Урал,

Монблан,

Олимп дагъда акъудна за

югъни йиф.

Гьималайни рам авун я зи план,

Эверестди эверзава: — Ша илиф!

 

Спичкад кьал

 

Спичкад кьал уьмуьрда

Са сефер куда.

Чим акъудда са тIимил,

Ишигъни гуда.

Инсан ава

Вичин буржи чин тийир,

Спичкад кьал кьван

Авачир хийир.

 

ИкӀ лагь, гуьзел

 

Зи шиирар кIелайла

Гуьзел руша лугьуда:

— Ун, хушуниз къвезва зи.

Яраб, гуьзел, ви мецяй

Мус акъатда и гафар:

— Вун хушуниз къвезва зи.

 

Шаир Забитаз

Сад чаравал, садни кьиникь,

ХьаначиртӀа вуч хъсан тир.

З. Ризванов

 

Ваъ, ваъ, Забит вун кьенавач,

Дирибуркай гьисаба жув.

Чи арадай вун фенавач,

Вирибуркай гьисаба жув.

 

Вун чи рикӀе даим сагъ я,

Ви экуь руьгь чими рагъ я.

Вун куьлуь туш, кьакьан дагъ я,

Ирибуркай гьисаба жув.

 

Алатзава йикъар-варцар,

Багьа я чаз ви гьар са цӀар.

Лезги халкьди хуьда ви тӀвар,

Сейлибуркай гьисаба жув.

 

Кьуьзуь дерлек

 

Кьуьзуь тир дерлекдин гьалар я  чӀуру,

Къекъвезни алакьдач гьич кӀвалин чиле.

Запундин кафуниз ухшар я чуру,

Уьлгуьчни гьатнава ажалдин гъиле.

 

Ша, гила кьил акъуд сирдай фелекдин,

Тахсирсуз инсандин судни авунва.

Гьамиша чинни кьил твазвай дерлекдин

Уьмуьр са чӀарчӀикай кудни авунва.

«Лезги газетдин» 2026-йисан 2-нумрадай