Сиясат

Донбассдин чилер ва агьалияр Украинадин миллетбазрикай хуьн патал гатIунай дяведин махсус серенжем кьиле тухуз кьуд лагьай йис я. Россиядин Яракьлу Къуватрин кьушунри, жуьрэтлувал, дирибашвал, викIегьвал къалуруналди, душман кIеве твазва, Луганск­дин Республика азаднава, Донецкдин Республикадин сергьят­рив агакьнава, Запорожьедин ва Херсондин областрани женгера гъалибвилер къазанмишзава. Гьайиф хьи, телефвилерни, хирер хьайибурни жезва. Абурун гележегдин яшайиш пайгардик кутунин мураддалди уьлкведин Президент Владимир Путинан тапшуругъдалди «Игитрин вахт» махсус программа кардик кутуна. 

«Ватандиз кардалди чпин вафалувал къалурнавай, ахтармишнавай­, умуд кутаз жедай лайихлу инсанар, Россиядиз намуслувилелди къуллугъзавай вири зегьметчияр ва аскерар гьакъикъи, халисан элита я. «Игит­рин вахт» программа «Губернаторрин школа» тIвар акьалтнавай государстводин идара ийидай кьилин школадин проект, «Россиядин башчияр» конкурс хьиз, уьмуьрдиз кечирмишда», — лагьанай Владимир Путина 2024-йисан 29-февралдиз Федеральный Собранидиз кIелай Чарче.

ЦIийи программадин макьсад СВО-дин иштиракчийрикай гележег­да государстводин органра, муни­ци­палитетра ва госкомпанийра кIва­лах­дай, кар алакьдай виниз тир пешекар регьберар гьазурун я. Махсус курсара абуруз, алай аямдин вири­ терефар фикирда кьуна, чирвилер гуда.

«Игитрин вахт» программадихъ галаз кьадай «Дагъустандин гьунарлувал» проект Сергей Меликован тапшуругъдалди чи республикадани уьмуьр­диз кечирмишиз гатIуннава. Ам РД-дин Кьилин ва Гьукуматдин Администрацияди уьмуьрдиз кечирмишзава. СВО-дин иштиракчийризни, амай инсанризни чизва хьи, дяведин гьерекатар куьтягь жеда ва Яракьлу Къуватра кIватIай тежриба, вердишвилер ислягь уьмуьрдани герек къведа. Анжах абурукай общест­водиз хийир хкатдайвал менфят къачуна кIанда. Гьа и карда аскерриз куьмек гун патал «Дагъустандин гьунарлувал» программадини кIва­лахзава. Ада дагъустанви аскеррикай ва СВО-дин ветеранрикай государстводин ва гьукумдин органра кIва­лахдай ерилу пешекарар гьазурда.

Программа кардик кутунихъ авай метлебдиз Сергей Меликова ихьтин баянар ганай: «И проект арадал­ гъунив чун алатай йисан гатфариз га­тIуннай. За са шумудра тикрар авурди я, фронтдин женгер акур ксариз амайбурулай гьахъвал, намус, лайих­лувал, итимвал вуч ятIа хъсандиз чизва. Ахьтин инсанар чпин везифайривни жавабдарвилелди эгечIда, абуру чпик умуд кутунвай ксар са вахтундани алдатмишдач.

Гьелбетда, и алай вахтунда сифте чкадал инсанвилин ерияр пайда­ жезва: ватанпересвал, чан къурбанд ийиз гьазур хьун, намуслувал, жуван­ ватан кIан хьун. Дяведин махсус серенжемда иштиракзавай ксарихъ гьа ихьтин ерияр ава. Идахъ галаз сад хьиз, гьар са карда герек къвезвай чирвилер, алакьунар ва тежриба герек я. Гьавиляй «Дагъустандин гьунарлувал» программади аскерриз, СВО-дин ветеранриз лазим чирвилер гуда ва абуру чи общество патал гьакъисагъвилелди зегьмет чIугвада…».

Къейд авун лазим я хьи, программадин гьисабдай чирвилер ва вердишвилер къачуз кIанзавайбурухъ кьилин образование, коллективра кIва­­­­­­ла­­хунин, инсанрихъ галаз раф­тар­­­вал авунин тежриба, коллективар идара ийидай алакьунар хьун герек я. ГьикI лагьайтIа, абуру государст­во­дин, муниципалитетрин органра, идарайра­, сесер гана хкязавай къуллугърал кIва­лахда эхир. Гьавиляй абур вири терефрихъай гьазурун герек къвезва.

Малум тирвал, дяведин махсус се­ренжемда иштиракзавай дагъус­тан­вийрин арада бажарагълу, респуб­ликадин ведомствойра, министерст­войра агалкьунралди кIвалахдай ала­кьунрин сагьибар гзаф ава. Абурун гьар садан далудихъ жуьрэтлувилин, дирибашвилин, уьтквемвилин вакъи­аяр гала. Амма гьукумдин органра кIва­лахун — им кьуру къуллугъ туш. Вуж хьайитIани, ада вичин алакьунар, чирвилер региондин агъзурралди инсанрин яшайиш агьваллуди, къулайди авунин, республика вилик тухунин ва уьлкведа лап хъсанбурун жергедиз акъудунин кардиз серфна кIанда.

Программадикай менфят къачун­ патал 1400 арза атанвай. Ахтармишу­нар авурла, тестер-имтигьанар вахкайла, 540 кас амукьна. 300 касдихъ­ галаз онлайн жуьреда суьгьбетна. Ви­низ тир баллар къазанмишайбурухъ галаз комиссиядин векилри кьил­ди суьгьбетна ва жуьреба-жуьре хилерай абурун чирвилер ахтармишна­.

РД-дин Кьилин ва Гьукуматдин Ад­министрациядин регьбер Махач Омарова суьгьбет авурвал, «Дагъларин гьунарлувал» программада иштиракун патал ярзаяр кхьей агъзурдалай виниз инсанрикай, абурун пешекарвилин ерияр, чирвилер, алакьунар ахтармишайла ва чпихъ галаз­ кьилди суьгьбетар авурла, 130 кас хкя­на. Абурун арада «Жуьрэтлувиляй», «Ватандин вилик лайихлувилерай» орденрин, «Жуьрэтлувиляй», «Дирибашвиляй», Суворован, Жукован медалрин ва маса шабагьрин сагьибарни авай. Вири кандидатрихъ галаз июндин вацра махсус комиссияди муьжуьд заседание кьиле тухвана. Нетижаяр кьурла, СВО-дин 35 ветеран программадик кутуна. Идалай гъейри, гьеле дяведин махсус серенжемда иштиракзамай 62 касни резервдик кутунва. Абур, республикадиз хтайла, тарсар чирунив эгечIда. Программадик акатнавайбуру теориядай ва тежрибадай тарсар къачуда. Абуруз РД-дин Гьукуматдин, Халкьдин Собранидин векилри, министерствойрин, ведомствойрин тежрибалу къуллугъчийри, карчийри, насигьатчийри, зегьметдин ветеранри лекцияр кIелда.

Сифтегьан мисалри къалурзавайвал, государстводин органра къуллугърал тайинарнавай СВО-дин ветеранри чпин везифаяр гъавурда аваз тамамарзава. Уьлкведин «Игит­рин вахт» — Президентдин академия­дин государство идара ийидай кьилин школадин программадик, Да­гъустандай сифтебурукай яз, Россиядин Игит, майор Энвер Набиевни медицинадин къуллугъдин подполковник, «Жуьрэтлувиляй» пуд ордендин­ сагьиб Мегьамед Валихов акатнай. Абурун гьакъиндай РД-дин Кьил Сергей Меликовани къайгъу чIугуна ва региондин программадикни кутуна­. Кьве йисуз абуру сиясатдин, эко­но­ми­кадин, финансрин хилерай, регионар ва муниципалитетар идара авунай ва алай аямдин технологийрай чирвилер къачуна. Кьведани рес­публикадин регьбердин гуьзчивилик кваз РД-дин Кьилин ва Гьукуматдин Администрацияда кIвалахдин тежриба къачуна. Алай вахтунда Энвер Набиева РД-дин Гьукуматдин къурулушда кIвалахзава.

Сергей Меликован кьетIен гуьзчивилик кваз «Дагъустандин гьунарлувал» программадай Россиядин Игит Темирлан Абуталимова ва Табир Маликова са йисуз чирвилер, вердишвилер къачуна. Къе ингье чаз нетижани аквазва. Темирлан Абуталимов РД-дин сиясатдин ва динрин крарин рекьяй министрвиле тайинарнава.

Табир Маликован гьакъиндай Сергей Меликова ихьтин малумат гана: «Полкунин командир яз Россия­дин Яракьлу Къуватра къуллугъай­ Маликова зур йисуз «Каспий» баталь­ондизни регьбервал гана. Ада алай вахтунда, Россиядин Президентдин къвалав гвай Дагъустандин векилханадин председателдин заместитель яз, республикадиз ва СВО-диз талукь месэлаярни гьялзава. Ам мукьвал-мукьвал дяведин махсус серенжем кьиле физвай чкайра авай частариз физва, абурун дердияр чирзава ва герек куьмек гузва. Чахъ Маликов республикадин са муниципалитетдин кьилин къуллугъдал эцигдай фикир ава. Умудлу я, ада цIийи къуллугъдални вичин алакьунар къалурда, республикадин абадвал патал зегьмет чIугвада».

Лугьун лазим я хьи, «Дагъус­тан­дин гьунарлувал» программадин­ сиф­тегьан паюнив 1-сентябрдиз га­тIун­на­. Чирвилер гунихъ галаз сад хьиз, кIелзавайбурухъ галаз са вацра тежрибадин, насигьатчивилин тарсар­ тухуда, государстводин органрин теж­ри­балу регьберри цIийи ва ислягь къуллугърихъ галаз вердиш жез куьмек гуда. ИкI, 11-сентябрдиз абурухъ галаз государство ва муниципалитетар пешекарвилелди идара авунай тарсар тухвана. Абурун вилик эконо­микадин илимрин доктор, «Дагъус­тандин гьунарлувал» программадин академический директор Егор Харценко, РД-дин Кьилин ва Гьукуматдин Администрациядин регьбер Махач Омаров, Махачкъала шегьердин администрациядин кьилин везифаяр вахтуналди тамамарзавай Жамбулат Салавов, меркездин собранидин председателдин 1-заместитель Хиби Алиев рахана.

Яб акалзавайбуруз малум хьайи­вал, къе Дагъустанда муниципальный­ 759 тешкилат ава. Абурукай 41 районар, 10 шегьерар ва 708 хуьрер я.

— Ихьтин муракаб ва са шумуд дережадин къурулушда гьукумдин муниципалитетдин органри кьетIен чка кьазва ва государство идара ийизвай вири органрин садвилелай, жавабдарвилелди хсуси везифаяр кьилиз акъудунилай регион дурумлувилелди вилик финин карни аслу жезва, — лагьана Махач Омарова. — Гьар са къуллугъчидин везифани жемиятдинни сиясатдин ва яшайишдин рекьяй пайгарвал таъминарун, миллетрин ва динэгьлий­рин арада амадагвилин ала­къаяр хуьн, и карда абуруз куьмек гун, регионар вилик тухун, гражданвилин обществодин институтриз гегьенш рехъ ачухун, агьалийрин патай гьукумдиз авай ихтибар артухарун я.

Нариман  Ибрагьимов