Алукьнавай 2026-йиса россиявийриз неинки суварар ва ял ядай йикъар, гьакIни уьлкведин агьалияр патал важиблу са жерге дегишвилерни гъана. Абурукай бязибур цIийи йисан сифте йикъалай къуватда гьатнава.
НДС хкажун
Алукьнавай йисан 1-январдилай уьлкведин мулкунал НДС-дин асул ставка 20-далай 22 процентдал кьван хкаж хьанва. Идахъ галаз алакъалу яз, пешекарри гьар жуьредин фикирар раижзава. Бязибуру гьисабзавайвал, НДС хкаж хьуни муьштерияр патал къиметар 2 процентдин багьа хьунал гъида. Муькуьбурун фикирдалди, базар азаддаказ гьуьжетунин шартIара аваз хьун себеб яз, шейэрин къиметар садлагьана хкаж жедач.
Къейд ийин, яшайиш патал важиблу метягь — недай суьрсет (месела, як, нек, какаяр, ягълу, фу, чIахар ва икI мад), дарманар ва медицинадиз талукь, гьакIни аялрин шейэр патал кьезил ставка 10 процентдин кьадарда аваз амукьда.
2026-йисалай башламишна НДС (алава хъувунвай къиметдилай къачузвай налог) 20 миллион манатдилай гзаф къазанжи атайла гуниз мажбур жеда (икьван чIавалди — 60 миллион манат), 2027-йисалай — 15 млн ва 2028-йисалай — 10 миллион манатдилай гзаф къазанжидилай.
1-январдилай цIийи автомашинрин, гьакIни кудай шейинин акцизрин къиметар юкьван гьисабдалди 5 процентдин багьа хьанва. Идахъ галаз сад хьиз машинар технический рекьяй ахтармишунин къиметарни багьа жеда. Санлай къачурла, уьлкведин мулкунал и рекъем тахминан 9,7 процентдиз барбар хьун гуьзлемишзава.
Мугьманханайра чкаяр кьунин къайдаяр
2026-йисалай Россиядин мугьманханаяр цIийи къайдайрал элячIда. Гила мугьманриз анра чкаяр водителвилин шагьадатнамадин куьмекдалди регистрация ийидай ихтияр ава. ЦIийи къайдайралди, мугьманханаяр аниз къвез кIанзавай кас са суткадин вахтунда гуьзлемишиз акъвазун мажбур я — планда къалурнавай вахтунилай башламишна кьвед лагьай йикъан тайин тир сятиналди. И вахт алатдалди кьунвай чка (бронь) азаддай ихтияр абуруз амач. Месела, идалай вилик мугьманханайриз заминвал авачиз виликамаз чкаяр чара ийидай ва, эгер тайинарнавай сятиналди мугьман агакь тавуртIа, ам чкадикай магьрумардай ихтияр авай.
Идалайни гъейри, эгер туристди, вичи виликамаз кьунвай чкадикай мугьманаханадиз къведай югъ алукьдалди отказ авуртIа, ганвай гьакъи адав тамам кьадарда аваз вахкуда. Эгер ада виликамаз кьунвай чка азадзавайдакай геж хабар гайитIа ва я мугьманханадиз геж агакьнатIа, я тахьайтIа гьич атаначтIа, адавай анжах са суткадин (адалай гзаф – ваъ) гьакъи къачуда.
Идалай виликни хьиз, мугьманханайрин хиве пулсуздаказ тади куьмекдин къуллугъдиз эвер гунин, аптечка вугунин, чарар (корреспонденция) агакьарунин ва лазим вахтунда ахварай авудунин мажбурнамаяр ама. 2026-йисан 1-мартдилай абуру гьакIни кIвал кьунвай ксарив танометрни вугун лазим я, амма мугьманар ргар целди таъминарунин мажбурнама абурун хивяй акъуднава.
2026-йисан 1-январдилай Россиядин мад кьуд шегьерди туриствилин налог къачуз башламишда: Воронежди, Курскди, Нижний Новгородди — 2 процент, Самаради — 1 процент.
Россиядин туриндустриядин союзди 2025-йисан сифте кьилелай ихьтин налог уьлкведин 63 регионда авай 754 муниципальный тешкилатда кардик кутунва.
Рекьерин цIийи лишанар
1-январдилай Россияда рекьерин 60-далай гзаф цIийи лишанар ва кьулар ишлемишиз башламишда. Абур пияда къекъвезвайбурун хатасузвал хкажунихъ, экологиядин кьетIенвилер гьисабдиз къачунихъ ва шегьердин муракаб шартIара рекьерин гьерекат тешкилунихъ элкъуьрнава. ИкI, пайда жеда:
. «Гьакъидихъ акъваздай чка» лишан патал цIийи пиктограммаяр: «приложенидин куьмекдалди гьакъи гун», «SMS» ва масабур, абур кьилди къачур графикадин лишанар яз гьисабда;
. «къаткай разметка» ийиз тежезвай чкайрал «Стоп-линия» лишан эцигун;
. «автомашинар куьгьне хьуникай хуьн ва абурун къулайвал хкажун патал «ТIебии тушир кьантIардилай элячIдайла теклифзавай йигинвал» лишан;
. хъсандаказ ван текъвезвай инсанрал фикир желб авун патал «Биши пешеходар» кьул.
Водителвилин ихтиярар
2026-йисан 1-январдилай водителвилин шагьадатнамаяр къуватда жедай вахт вич-вичелай давамарунин къайда къуватдай вегьенва. Россияда ам эхиримжи пуд йисан вахтунда ишлемишиз хьанай ва ам 2022-йисан 1-январдилай 2025-йисан 31-декабрдалди чпин вахт алатнавай шагьадатнамайриз талукь тир. Ишлемишдай вахт и вахтунда акьалтIнавай шагьадатнамаяр гьакъикъибур, яни къуватда авайбур яз мад гьисабдач. 2026-йисан 1-январдилай водителвилин шагьадатнамаяр адетдин жуьреда — цIуд йисалай са сеферда дегишарда.
ЦIийи шагьадатнама къачун патал герек жеда: тайин къайдадин медсправка, куьгьне шагьадатнама, паспорт ва государстводин пошлина ганвайди тестикьарзавай документ — рикIел хкин, 2025-йисан сентябрдилай адан къимет хкаж хьанва. ИкI, пластикдин бинедаллаз гьазурнавай водителвилин шагьадатнама гунай гила 4 агъзур манат къачузва (икьван чIавалди — 2 агъзур манат), международный водителвилин шагьадатнамадай — 3 агъзур манат. СТС-дай пошлина пуд сеферда багьа ва 1500 манатдиз барабар хьанва. ЦIийи жуьредин праваяр къачун патал гила агъзур манат гун лазим жеда, цIийи СТС — 4500 манат.
ЖКХ-дин тарифар
Яшайишдинни коммунальный къуллугърай гузвай гьакъи Россиядин мулкунал, адет яз, хизандин бюджет патал бегьем эсер ийидай харжи я. Алукьнавай йисуз, гьукуматдин къарардин бинедаллаз, уьлкведин мулкунал ЖКХ-дин къуллугърай тарифар кьве сеферда хкажда: 1-январдилай ва 1-октябрдилай. Январдилай тарифрин кьадар уьлкведин вири регионар патал сад хьтинди жеда ва 1,7 процент тешкилда — гъавурда твазвайвал, им НДС-дин кьадар 2 процентдин хкажунихъ галаз алакъалу я. Октябрдилай тарифрин къиметар виле акьадайвал багьа жеда: Ставрополдин крайда абур 22 процентдин, Дагъустанда — 19,7 процентдин, Тамбовдин областда — 17,5 процентдин, Москвада 15 процентдин хкажда, Хабаровский крайда ва Чукоткада — тахминан 8 процентдин. Эхиримжи йисарин тежриба фикирда кьуна пешекарри гьисабзавайвал, гьакъикъи къиметар гьукуматди тайинарнавайдалай гьатта 1,5-2 сеферда багьа хьун мумкин я.
ГьакIни, алукьнавай йисан 1-мартдилай ЖКХ-дин къуллугърай гьакъи гунин вахт 5 йикъан яргъал вегьеда. ИкI, алатай вацран къуллугърай гьакъи гунин вахт алукьнавай вацран 10 лагьай ваъ, 15 лагьай йикъал кьван хутахда. Гьакъи гунин гьакъиндай шагьадатнама агакьарунин вахт — алукьнавай вацран 5 лагьай йикъал кьван. И вахтар вирибур патал сад хьтинбур жеда: месела, гзаф квартирайрикай ибарат тир кIвалерин икьрарра къалурнавай маса вахтар амукьдач — ихьтин мумкинвал РФ-дин яшайишдин кодексдай акъудда.
Гьакъидикай магьрум жедач
2026-йисан 1-январдилай 2028-йисан 31-декабрдалди чпи-чеб кIвалахдалди таъминарзавай агьалийриз, эгер чеб азарлу хьайитIа, я тахьайтIа багъри касдихъ гелкъуьн лазим ятIа, гьакъи гудай больничный отпуск къачудай ихтияр ганва. Идалай вилик пешекар къазанжийрилай налог гузвай ксаривай больничный лист анжах ИП-дин (кьилдин карчи) дережада аваз къачуз жезвай – алатнавай йисан яшайишдин страхованидин вири взносар вахтунда гунин шартIуналди. 2026-йисалай чпи-чеб кIвалахдалди таъминарзавай агьалийриз хкягъдай мумкинвал ганва: яшайишдин страхованидин взносар виликдай хьиз тагун ва я уьлкведа кардик кутунвай тежрибадин иштиракчи хьун.
Больничный отпускдиз экъечIдай мумкинвал хьун патал чпи-чеб кIвалахдалди таъминарзавайда 2027-йисан 30-сентябрдалди «Госкъуллугърин» ва я «Зи налог» сайтдин къуьмекдалди гуьгьуьллудаказ страхованидин гьакъиндай арза гун лазим я. Взносар календардин алукьзавай вацралай гуз башламишда, пособияр къачудай мумкинвал 6 вацралай жеда.
КIвалерин тIварар — урус чIалал
2026-йисан 1-мартдилай яшайишдин объектриз тIварар гунин ва кIвалерин рекъемрин паспортрин цIийи къайдаяр кардик кутада. Эцигунарзавайбур яшайишдин кIвалерин, кварталрин, тIимил мертебайрин комплексрин тIварар, реклама ийидайла ва я муьштерийрихъ къекъведайла, анжах кириллицадалди кхьиниз мажбур жеда. Ачухдаказ чапзавай малуматрин вири материалар урус чIалалди ва Россиядин халкьарин чIаларални таржума ийидай мумкинвал аваз туькIуьрун лазим жеда.
Жасмина Саидова
