И йикъара СтIал Сулейманан тIварунихъ галай Лезгийрин музыкадинни драмадин театрдин бажарагълу ва халкьдин рикI алай артист Агъахан Рамазанович Агъаханова вичин уьмуьрдин 80 йисан баркаллу юбилей къейднава. Вичикай рахадайла «инсан», «артист» гафар чIехи гьарфарилай кхьиниз лайихлу и касдилай вуч алакьна? Ам вичин уьмуьрдал, кьисметдал рази яни? И веревирдер ийидайла, зи рикIел грекрин шаир О. Элитиса лагьай келимаяр хквезва: «И дуьньядал яшамиш хьун лап азаблу кар я, гьа са вахтунда регьятни я, эгер тамамарай крарал вун рази яз хьайитIа».
— За зи уьмуьрдин чIехи пай — тамам зур асирдилай виниз йисар — зи рикI алай пешедиз — артиствилиз, халкьдиз къуллугъ авуниз бахшна, — чи суалдиз жаваб яз лугьузва Агъахан Рамазановича. — И кардал за шадвални ийизва, дамахни. Зи кьисметдилай, уьмуьрдилай наразивалдай себебарни захъ авач. Шукур хьайи Аллагьди гайи йикъал зун рази я, за зун бахтлу инсан яз гьисабзава.
А. Агъаханов 1945-йисан 20-декабрдиз СтIал Сулейманан райондин Кьеанрин хуьре Ватандин ЧIехи дяведин иштиракчи, дяведин 1-дережадин ордендин ва 6 медалдин сагьиб Рамазан Агъаханован хизанда дидедиз хьана. Ада, хуьряй кIвачи-кIвачи физ-хквез, ЯркIи патара тек-бир авай Хутаргърин юкьван школада кIелна. Анаг акьалтIарайла, искусстводал ашукь кьеанви Дербент шегьердин культпросветучилищедин халкьдин алатрин отделенидик экечIна. Ина кIелна, сегьнедин сирерикай, театрдин ва искусстводин истемишунрикай хабар хьайи А. Агъаханован «иштагьар» мадни ачух хьана. Вичин уьмуьр искусстводиз тамамвилелди бахш авун кьетI авур жегьилди гуьгъуьнлай Азербайжандин Гьукуматдин искусстводин институтдин драмадин ва кинодин актеррин факультетда кIелна, устадвал артухарна, тежриба хкажна. Институтдин студентри — гележегдин артистри дипломдин кIвалах яз Шиллеран «Фендигарвал ва муьгьуьббат» тамаша къалурнай, ам Дербентда, Махачкъалада еке вакъиа яз кьабулнай. Тамашада А. Агъаханова тамамарай Миллеран ролдиз театрдин критикри еке къимет ганай.
Институт акьалтIарай 1972-йисалай инихъ Агъахан Рамазановича вичин уьмуьр, кьадар-кьисмет Лезгийрин театрдихъ галаз алакъалу авуна. Саки 53 йис вичин рикI алай пешедиз бахшна!
Адет яз, са кьадар рекьиз фейила, гьар са кас элкъвена кьулухъди вич фейи мензилдиз килиг хъийида, фейи уламар, алакьай крар-кIвалахар веревирдда. Агъахан Рамазановичани фейи рехъ, авур крар «тупIалай» ийизва. Лугьуз жеда хьи, ам патал и рехъ бегьерлуди, дамахдайди хьана. И йисара ада театрдин сегьнеда 75-далай виниз жанлу, тамашачийрин рикIера амукьдай къаматрал чан гъана.
Устадвал, ам гьихьтинди, гьи рекьяй хьайитIани, инсандиз тIебиатдин патай гузвай пай я. Яргъал-мукьвал инсан ада вичиз муьтIуьгъарда. Артистдин устадвал маса, кьетIен затI я. ГьикI лагьайтIа, артистди сегьнедал гьакимдин, къабачидин, алимдин, чубандин, шаирдин, лежбердин… къаматар арадал гъизва. Агъахан Агъахановни вичи яратмишзавай игитдин къаматдиз тамамвилелди гьахьзава. Гьа и кар себеб яз бажарагълу артистди лезги театрдин сегьнеда яратмишай Алидин («Урусатдин цуьк» тамашада), Диванан («Варз кьур йифиз»), Абдул-Алибеган («Севил»), Къудумован («ЧIехи хва»), Сумбатан («Намус»), Ермолован («Гьажи Давуд»), хуьруьн кавхадин («Париждай тир чам»), Бубадин («Зи диде вун я»), Аждагьандин («Турни Шарвилидин балкIан»), Султанан («Горянка»), Цуцан («Сергьят») ва маса къаматар жанлубур хьана.
Сегьнедин устадди художественный кинойрани са шумуд къамат яратмишна. Абурукай яз завай «Кольцо старого шейха» фильмда Агъахан Агъаханов къугъвай милициядин начальникдин, «Именем закона Мехмана» — пулеметчикдин, «Севиль» — Атакишидин, «Кавказский пленник» — Палачдин тIварар кьаз жеда.
Бажарагълу артистди маса театррани са шумуд роль тамамарна. Мисал яз, 2008-йисуз А. Агъаханова Бакуда кардик квай Ж. Жабарлыдин тIварунихъ галай Азербайжандин драмтеатрдин сегьнеда эцигай Ифтир Пириеван «Муьгъ» тамашада Григорянан роль еке устадвилелди тамамарна. И кардай артистдиз Азербайжан Республикадин культурадин ва туризмдин министерстводин, Азербайжандин драмтеатрдин директордин патай гьуьрметдин грамотаяр гана.
Са шумуд роль Агъахан Рамазановича КцIар шегьердин гьукуматдин лезгийрин драмтеатрдин сегьнедани къугъвана. Артистди Азербайжанда кьиле фейи Дагъустандин культурадин йикъарани иштиракна. Кабардино-Балкарияда ва Ставрополдин крайда Дагъустандин культурадин йикъар кьиле тухудайла, Агъахан Агъаханов тамашачийрин вилик Дагъустандин халкьдин шаир СтIал Сулейманан къаматда аваз экъечIна.
Эхь, кьетIен бажарагъдин артист я Агъахан Рамазанович. Театрдин искусство ва культура вилик тухуник лайихлу пай кутунай 1994-йисуз Дагъустан АССР-дин Верховный Советдин Президиумдин Указдалди А. Агъахановаз «Дагъустан Республикадин лайихлу артист», РД-дин Кьил С. Меликован 2021-йисан 24-мартдиз акъудай 49-нумрадин Указдалди «Дагъустан Республикадин халкьдин артист» лагьай тIварар гана. Адахъ гьакIни Дагъустан Республикадин, Россиядин профсоюзрин культурадин работникрин, Дагъустандин культурадин министерстводин, Лезгийрин театрдин дирекциядин патай ганвай гьуьрметдин грамотаяр, дипломар ава.
Агъахан Агъахановаз 80 йисан юбилей мубарак авуналди, чаз адахъ чандин мягькем сагъвал, рикIин динжвал хьана кIанзава. Къуй адан пакадин югъ гьам яратмишунрин рекье, гьамни кIвале-хизанда къениндалай артуханди, шадди ва бахтлуди хьурай!
Хазран Кьасумов
