Муьгъверганар къадим хуьрерикай сад я. Анай тIвар–ван авай, хуьр машгьур авур камаллу ксар гзаф акъатна. Абурун тIварар неинки хуьре, гьакI яргъарани гьуьр­метдивди кьазва. Эгер чун муьгъверганви Алиев Алидин «Муьгъверганар» ктабдихъ галаз таниш хьайитIа, еке къуллугъар авур, хуьруьн, райондин тIвар хкажай, илимда, искусствода, спортда ва политикада еке дережайрив агакьай муьгъверганвийрин къаматар, тIварар аквада. Тек са илимдин рекьера чпин алакьунар, виниз нетижаяр, агалкьунар къалурай ксар гьам республикада, гьам районда машгьур я. Муьгъверганрин мектеб акьалтIарна, вишералди жегьилри Россиядин чIехи институтар, академияр, университетар акьалтIарнава. Завай дамахдивди къейд ийиз жеда: и гъвечIи хуьряй илимдин 20-далай виниз докторар ва 30-дав агакьна кандидатар акъатнава. А. Алиеван (са вахтара гьамни Дагъустандин университетдин муаллим тир) фикирдалди, и хуьряй 18 касдилай (муаллимар, духтурар, инже­нерар, юристар…) гьам Дагъустандин, гьам Россия­дин лайихлу тIварар къазанмишиз алакьнава. Муьгъверганвийри, гьи вахтара хьайитIани, чпиз алакьунар авайди, зегьметдал рикI алайди субутна, ашкара авуна.

Анжах зи къенин ихтилат вири муьгъверганвийрикай физвач. Заз са гъвечIи ихтилат Абдулмуминан хизандикай, кьилди къачуртIа, Набиев Рамазанакай ийиз кIанзава. Амма чна тек гьадакай ихтилат авуртIа, дуьз жедач: адан диб-ду­вул къалурна кIанзава.

Гьайиф хьи, чи чIехи буба Абдулмуминни баде Изнифат­ чи арада амач. Анжах абуру чIугур зегьметдин нетижа гила, йисар алатайла, чир жезва: кIуьд аялдиз­ (10 лагьайди аялзамаз рагьметдиз фена) тербия гун, кIелиз-кхьиз чирун, чпиз жемятди гьуьр­мет ийиз­вай инсанар яз чIехи авун регьят кар туш. Им виридаз якъин я. Генани са кар куь рикIел гъун тавуна жедач: пуд йис идалай вилик республикада кьиле фейи Да­гъус­танда тIвар-ван авай муаллим  Байрамбегован 100 йисаз бахш­навай «Педагогрин династия»­ конкурсда Набиеврин хизанди­ лайих­лу чка кьуна. Вад-ругуд несилдин муаллимар чахъ ава; инанмиш я, чи тухумди муаллимвилин пеше­ виш йисаралди давамарда, пеше­дал дамахда. Зи гафарал, белки, хъуьредайбурни жеда, вучиз ла­гьайтIа, муаллимвилин пешедиз дуьз къимет сад­рани гайиди туш (гъвечIи мажибдихъ зегьмет чIугвадайбур гьинай гъида?) Анжах фикирдай акъудна кIандач: тек са институт куьтягьайдакай, гьар диплом гвайдакай муаллим жедач. Аялар кIан хьана кIанда, муаллим яз дидеди хана кIанда. Ингье абур чебни – Абдулмуминан аялар: Наби, Рамазан, Нуржагьан, Фариза, Мильвара, Гьажи­керим, Дилара, Балакерим, Илара.

Къенин чи ихтилат Рамазанакай физва. 4–мартдиз адан 70 йис тамам жезва. Заз, мумкинвиликай менфят къачуна, адаз дидеди хайи югъ вири Набиеврин патай мубарак ийиз кIанзава.

Рамазан, Муьгъверганрин 8 йи­­­сан школа вири «вадар» аваз акьалтIарна, Махачкъаладин эци­­гунардай техникумдиз, имти­гьа­нар вахкун тавуна, кьабулна­. Гьам­ни «яру дипломдалди» акьал­­­тIарна. КIелунал рикI алай же­гьил вичин чирвилер гегьеншарун патал Астрахандин РыбТУЗ-дик (гилан технический университет) экечIна ва ам вири «вадар»­ аваз куьтягьна. Са кардикай лугьун тавуна жедач. Университетда кIелзавай йисара студент Набиева ВЦСПС-дин стипендия къачузвай. Ида адаз еке алакьунар авайвиликай шагьидвалзава. Адакай ин­женер-строитель хьана. Астрахандин патав гвай Камызяк шегьерда са куьруь вахтунилай Рамазанакай МПМК-дин кьилин инженер хьана. Са пуд вацра зегьмет чIугурдалай кьулухъ­ областдин губернатор­ Гужвина жегьил пешекардал МПМК-дин начальниквал ихтибарна. Пара четин, зегьметчийриз мажиб гуз алакь тийиз­вай вахтар тир. Рамазан Абдулму­миновичалай коллектив хуьз, рабочийриз къвезвай гьакъи вахтунда гуз алакьна­. Ада регьбервал гузвай майишатдихъни агалкьунар, больницаяр, школаяр эцигун патал заказарни­ гзаф хьана. Ери аваз объектар вахкузвайвиляй областдин район­рин кьилери Рамазанал ихтибар ийизвай. Гьа са вахтунда ада Волгограддин политехнический инсти­тутда кIелун давамар хъувуна­, ас­пирантурани акьалтIарна. Гила­ Рамазана вичин вилик мадни еке мурадар, месэлаяр эцигна­. 1999-йисан 14-майдиз Астрахандин технический госуниверси­тет­дин диссертацийрин советдин къа­рардалди Набиев Рамазан ­Аб­дулмуминовичаз экономикадин илимрин кандидат­ лагьай алимвилин тIвар гана. 4 йисни алатнач, Рамазана илимдин цIийи кукIушар муьтIуьгъарна: ам илимрин докторвилин тIварцIиз лайихлу хьана­. Илимдал машгъул хьайи ирид йисуз экономикадай илимдин доктордин дережадив ага­кьарун зарафатдин кар туш. И кардини Рамазанахъ бажарагълувал, алакьунар авайвилин гьакъиндай шагьидвалзава. Адан гъиликай 40-далай артух илимдин ктабар-монографияр, пособияр хкатнава. Адаз вичин аспирантура хьанва, Астрахандин, Волгограддин диссертацийрин советрин член я. Гзаф дагъустанвийри Рамазанан гъилик кандидатвилин, докторвилин диссертацияр агалкьунралди хвена, абурун арада чи лезгиярни ава.

Алай вахтунда Рамазан Абдулмуминович Астрахандин технический госуниверситетдин эцигунардайбурун факультетдин декан, гьа са вахтунда Градостроительный институтдин директорни я. Гьакъи­сагъ зегьметдай Рамазаназ гьукуматдин ва областдин гзаф шабагьар ганва. 1997-йисан декабрдиз Набиеврин хизандив шад хабар агакьна: Россиядин Президентдин къарардалди Набиев Рамазан Абдул­муминович «Россиядин Фе­де­ра­ция­­дин лайихлу эци­гунар­дай­ди»­ лагьай­ гьуьр­метдин тIварцIиз лайих­лу хьана. Им Абдулмуминан ва Изнифатан кьвед лагьай гададини пешекарвиляй кьегьалвилер къалу­райди виридаз якъин хьана (1996-йисуз абурун чIе­хи  хва Набидиз «Россиядин Федерациядин лайихлу муаллим» лагьай тIвар ганвай къарар акъатнай). Стхайриз гайи эхиримжи шабагьрин тIварар кьун тавуна жедач: Рамазаназ – «Слава Астрахани», Набидиз – «За личный вклад в развитие Магарамкентского района» медалар.

Ихьтин гьуьрметлу тIварариз лайихлу хьун, кьулухъ кас галачир лезги ихьтин дережайрив агакьун анжах дамахдай кар я. Уьмуьрдин вири имтигьанрай стхаяр уьтквемвилелди экъечIна.

Рамазан секинвал авачир кас я. Гьатта Муьгъвергандал хтай сад-вад юкъузни ам санал акъваздач: гъвечIи стхаяр Гьажикеримазни Балакеримаз куьмекар гуз жеда. Вичелай алакьдай куьмекар Рамазана вири вахаризни стхайриз гузва. Куьмек герек атай дагъустанвийризни «ваъ» лугьудач. Са вахтара ада Муьгъверган­рин мектебдиз компьютерар, принтер, хуьруьн мискIиндиз пулдин куьмекар гана. Мегьарамдхуьруьн райондин музыкантрин ва пагьли­ванрин конкурсдиз атай коллективдизни куьмекна, ам хушдаказ къаршиламишна ва рекьени хтуна. Хуьруьн къеняй физвай 12 метр гьяркьуь къаналдал (маса хуьрериз яд физвай) ракьун тадаракрикай туькIуьрнавай машинар фидай муьгъ эцигна… Ихьтин мергьяматлу кIвалахар, крар адахъ гзаф хьана. Буба Абдулмуминан тIварцIихъ янавай 4-классар патал метапредметный олимпиада гзаф йисара тухвана, гъалибчийриз пулунин савкьатар, пишкешар гана.

Мартдин 4 Рамазан дидедиз хьайи югъ я. РикIин сидкьидай и шад вакъиа адаз мубаракрай, ислягь цавун кIаник, чандин сагъвал аваз вичин хтуларни галаз бахтлу уьмуьр тухудай мумкинвилер хьурай. Къуй рикIе авай вири мурадар кьилиз акъатрай.

Диана Набиева