Чи халкьдихъ мисал ава: «Элягъиз тежедай къван хкаждай макьамар ийимир». Россиядик Крым эхкечIайдалай гуьгъуьниз США-ди ва Европадин саки вири уьлквейри Россиядихъ галаз тухузвай сиясат гьа и мисалдиз ухшар авайди хьана. СакIани тежедайла, абуру Россиядиз акси къадагъаяр (санкцияр) малумарна. Садни ваъ, 30 агъзурдалай гзаф.
Къадагъайрик акатзава: банкара авай активар члада тун, иниз-аниз фин агалун, алишвериш ийидай ихтияр тагун, экономикадин, энергетикадин, технологийрин хилериз виликди фидай мумкинвал тагун… Вири къадагъайрин макьсад я: Украинадихъ галаз кьиле тухузвай дяве акъвазардай чкадал гъун патал Россиядиз зур къалурун, ам чпиз муьтIуьгъариз алахъун.
Алай йисан февралдиз кьабулай 16-пакетдин къадагъаяр нафтIадин промышленностдиз, алай аямдин технологияр вилик тухуниз аксибур тир. И мукьвара Евросоюзди къадагъайрин 18-пакетни кьабулнава.
Россиядин экономика кIанел вегьинин мураддалди виридалайни гзаф къадагъаяр США-ди малумарна — 7384. Ида вири къадагъайрин 24,5 процент тешкилзава. США-дилай гуьгъуьниз кьвед, пуд лагьай чкайрал Канадани (3956 къадагъа) Швейцария (3561) ала. Евросоюзди малумарнавай къадагъайрин кьадар 3 агъзурдав агакьзава. Коллективный западди Россиядиз акси яз тухузвай серенжемрик Норвегияди (2678), Исландияди (2482), Великобританияди (2204), Новая Зеландияди (1860), Австралияди (1658) ва Японияди (1441 къадагъа) чпин пайни кутунва.
США-дин виликан президент Байденан макьамдал кьуьл авур Европадин уьлквейрин алахъунар са кепекдикни квачирбур хьана. Мадни ачухдиз лагьайтIа, Россия экономикадин жигьетдай зайифарда, ам метIерал акъвазарда лугьудай абурун планар палариз элкъвезва. И гьакъикъат эхиримжи кьве йисуз Европадин бязи уьлквейрин кьилериз атанвай башчийриз аквазвач. Абурукай сад тир Германиядин канцлер Мерца, алай аямдин сиясатдин деринрикай хабар авачир политикди малумарзава: «Украинада арадал атанвай къалмакъалдал эхир гъун патал Россия зайифарна, гьалдай вегьена кIанда». Гьа ихьтин жуьредин гафар, эвер гунар Байдена ва маса политикрини авунай. Амма Россиядин экономика зайифариз жедайди туш.
Экономикадин жигьетдай вилик финин министр Максим Решетникова малумарайвал, Россиядин экономика дуьньяда 8 ва Европада 4-чкадал ала. 2022-йисуз ВВП-дин агъа кIанин кьадар 2,215 трлн доллардив агакьна. ВВП-дин рекъемриз килигайла, Россияди Европада 1 ва дуьньядани 4-чка кьазва. 2024-йисуз чи уьлкведин экономика 2,5 процентдин хкаж хьана. Алай йисузни ада гьа и жуьреда виликди еримишзава.
Россиядин экономика галай-галайвал виликди физвайди садазни сир яз амач. Идан гьакъиндай сентябрдин сифте кьилерай Китайда кьиле фейи ШОС-дин саммитди успатзава. Гуьруьш кьиле физвай вахтунда Россиядин Президент Владимир Путина Китайдихъ, Индиядихъ, Монголиядихъ, Вьетнамдихъ ва маса уьлквейрихъ галаз амадагвилин рекьер гегьеншаруникай меслятар авуна. США-ди Россиядин нафт, газ, электроэнергия маса къачузвай уьлквейрал алава харжар илитIзаватIани, Россиядин виликди гьерекатзавай гими акъвазардай са къуватни авач.
Ингье «Сибирдин къуват-2» газдин магистраль, Монголиядай яна, Китайдиз тухузва. Ида пуд уьлкведин экономикани виликди тухудай мумкинвал гузва. Владимир Путина малумарайвал, йиса Китайдиз 106 млрд кубометр Россиядин газ тухуда. ГьакI — энергетикадин маса ресурсарни. Европадин уьлквейри чпизни зиян гана, Россиядин энергоресурсар инкарнатIа, Азиядин уьлквейри ужуз къиметрай абур маса къачузва. Лугьун лазим я хьи, чилин къатара авай запасарни гзаф я. Къванцин цIивин хкудзавайбуруз сувар тебрикдайла, абурун баркаллу кIвалах къейддайла, Владимир Путина лагьана хьи, Россияда, агъзур йисуз ишлемишайлани, куьтягь тежер къванцин цIивиндин запасар ава.
Коллективный западдин къадагъайрихъ чи уьлкведин экономика зайифардай такьат авачирди виридаз малум хьана. ИкI тирди гьар йисуз Дальний Востокда, Санкт-Петербургда тешкилзавай экономикадин форумрини успатзава. И йикъара Владивостокда «Дальний Восток — ислягьвал хуьн ва абад хьун патал санал кIвалахун» лишандик кваз кьиле фейи экономикадин форумда 70 уьлкведин кьилери ва векилри, дуствилинбур тушир 16 уьлкведин векилрини, иштиракна. Виридаз Россиядихъ галаз амадагвилин, дуствилин, санал кIвалахунин мурадар, къастар ава. Хейлин уьлквейри жуьреба-жуьре рекьерай, хилерай Россиядихъ галаз кIвалахунин гьакъиндай икьрарар кутIунна. Форумдилай гуьгъуьниз малумарайвал, санал кIвалахуниз, инвестицияр кардик кутуниз ва маса серенжемриз талукь 358-далай виниз икьрарар (6 трлн 58,2 млрд манатдин къимет авай) кутIунна.
Форумдал Владимир Путина лагьайвал, Россиядин виликди физвай экономика акъвазардай, зайифардай са къуватни авач. Уьлкведин гьар са хиле зегьметчи инсанри агалкьунар къазанмишзава, цIийи карханаяр ачухзава, вичин хсуси суьрсет акъудзава.
Абад Азадов
