(Эвел — 2024-йисан 34-нумрада, 2025-йисан 36-нумрада, 2026-йисан 1-нумрада)

Пайгъамбар ва Аллагьдин Расул Гьира магьарада

(…) Пайгъамбардин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) хизан­ и чкадин патарив яшамиш жезвай, рама­зандин вацра ам и кьветIе яшамиш жедай­, вичин патав аниз атай фагъирриз тIуьн гудай. Ана вичин вахт ибадат ийиз,­ вичиз­ аквазвай алемдин шейэрикай ва абур халкьнавай къудратдикай хиялар ийиз­ ке­чирмиш­дай. Бутпересвилин диндал­ алай, гьар жуьре уйдурмайрихъ, мавгьу­мат­рихъ агъазвай вичин халкь акваз, адаз гьич динжвал авачир, гьа са вахтунда­ адаз и амалрихъ галаз женг чIугвадай ачух рехъ ва нетижа гудай серенжемар чизвачир. Пайгъамбарди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) вичиз хелветвал хкя­гъун — им Аллагьдин адан вилик акъвазнавай зурба кар бегьемарун патал ам гьазурунин къастунин­ са пай тир. Вучиз лагьайтIа, инсанрин уьмуьрдиз таъсир­ ийи­дай руьгьдин фики­рар масанихъ санихъни алудна виже къвезвачир. Ихьтин руьгьдиз дуьньядин нубатсуз теспачавиликай, инсанрин куьлуь-шуь­луь къайгъуйрикай (абурун уьмуь­рар, адет яз, гьа и крарикай ибарат я) яргъа хьана, хелветдиз са кьадар вахт кечирмишун лазим тир.

Гьа икI Аллагьди Мугьаммад (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз), адав зурба аманат вугана, дуьньядин къамат ва тарихдин еришар дегишарун патал гьазурзавай ва ам и рекье твазвай. Адакай илчи ийидалди пуд йис вилик адаз Аллагьди хелветвал хуш авуна. И тегьерда, са касни мад галачиз, ам са вацран муддатда амукьдай, гьа чIавуз ада гьакъикъатдин а пата авай таквадай шейэрикай хиялар ийидай. Адан ихьтин гьал Аллагьдин ихтиярдалди (по воле Аллаха) ада гьакъикъатдинни чинебан тирдахъ галаз авай алакъа тайинардай вахт алукьдалди давам хьана.

Джибрил сир ачухиз эвичIун

Пайгъамбардин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) яхцIур йис тамам хьайила (им абадвилин яш я, и яшда авайла, чIехи пай илчийризни сир ачухнай) адал илчидин везифа тапшурмишдайдан сифте лишанар арадал атана. И лишанрикай сад адаз акур гьакъи­къи карагунар1 хьана (вещие сны), вири и карагунар пайгъамбарвилин яхцIурни ругуд паюникай са пай тир. Ам хелветвиле аваз пуд лагьай йис физвай. И йисан рамазандин вацра, Мугьаммад (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) Гьира дагъдин кьветIе авайла, Аллагьдиз чилел яшамиш жезвай агьалийриз мергьямат, шафакъат авун кIан хьана. Ихьтин къаст аваз Аллагьди Мугьаммадаз (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) пайгъамбарвилин дережа гуналди гьуьрмет авуна ва адан патав Къуръандин аятар гваз Джибрил ракъурна2.

Вири гьаларихъ ва делилрихъ галаз чун таниш хьайила, чавай а тарих рамазан­ вацран къанни садан ислен йикъан­ йиф яз тайинариз жеда, а югъ 610-йисан­ 10-августдал гьалтзава. Гьа береда Пай­гъамбардин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) яш дуьм-дуьз вацран календардалди 40 йисни 6 варзни 12 югъ тир. И тарих ракъинин календардалди 39 йисахъни 3 вацрахъни 22 йикъахъ галаз кьазва3.

Къала чун гуьзелдиз рахадай ‘Аишади, адалай Аллагь-Таала рази хьурай, Иллагьидин нур хьайи, кафирвилин ва ягъалмишвилин зулумат алудай, инсанрин уьмуьрдин диб, тарихдин ериш дегишрай и вакъиадикай вуч лагьанатIа килигин. ‘Аишади, адалай Аллагь рази хьурай, лагьанай:

— Аллагьдин Расулдиз (Аллагьдин патай салават ва салам хьурай вичиз) сир (откровение) илгьам авун адаз хъсан ахварар акунилай башламиш хьана. Адаз аквазвай ахварар, экуьнин ярар хьиз, ачухбур, дуьм-дуьздиз (ахвара акурвал) гьакъикъатда кьилел къведайбур тир. Гуьгъуьнлай адаз хелвет хьун хуш авунвай, гьавиляй Гьира дагъдин кьветIе хелветвиле жедай. Ана ада, (Аллагьдиз) ибадат ийиз, гзаф йифер акъудна, амма, кIан хьайила, ам вичин хизандин патавни хкведай. Адет яз, ада вичихъ галаз герек тир шейэр ва суьрсет къачудай. Ахпа ам мад Гьадиджадин патав хкведай ва мадни цIийи хелветвилиз гьазур жедай ва вичиз герек затIар аниз къачудай.

____________________

1  Ина гьахъ ахваррикай ихтилат физва.

2 Ибн Гьаджара лагьанай: «Ал-Байгьакъиди хабар гузвайвал, и акунар адаз ругуд вацра карагзавай, гьавиляй адан пайгъамбарвал и акунрилай башламиш хьана ва а вахт ам хайи раби‘у-л-аввал вацрал гьалтзава. Гьа чIавуз адан яш тамам яхцIур йис тир, амма ам уях яз адаз сир ачухун рамазандин вацра башламиш хьана (Фатгь ал-Бари, 1/27).

3 Тарихдин илимдал кIвалахзавай алимри адаз Аллагьди пайгъамбарвал илгьам авур вацран гьакъиндай жуьреба-жуьре делилар гъизва. Абурукай садбуру  а варз раби‘у-л-аввал яз гьисабзава, муькуьбуру  рамазан я лугьузва, генани а варз раджаб яз гьисабзавай алимарни ава. Чи фикирдалди, винидихъ къалурнавай кьвед лагьай фикирдиз артуханвал ава, яни и вакъиа рамазан вацра кьиле фена, вучиз лагьайтIа, Къуръанда Аллагь-Таалади лугьузва [мана]: «Рамазандин варз я, виче Къуръан (авудна) ракъурнавай …» (2:185), генани Аллагь Таалади лугьузва [мана]: «Гьакъикъатда, Чна ам (Къуръан) — «Лайлат-уль-Къадр»-диз (Аллагьдин вилик еке къадир ва ла­йих­вал авай йифиз) (авудна) ракъурнава!»­ (97:1). Малум тирвал, кьадардин йиф рамазан вацран йиферикай сад я, гьа и йифекай и аятда­ ихтилат­ физва [мана]: «Гьакъикъатда Чна ам берекатлу­ йифиз (рамазан вацра «Лайлат-ул-Къадр»-йи­физ) (авудна) ракъурнава; — гьа­къикъат­да Чун (ин­санриз) игьтиятвал авунин хабар гузвайбур тир!-». (44:3). Пайгъамбар (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) Гьира дагъдин кьветIе рамазан вацра хелвет яз авай ва малум я, Джибрил гьа кьветIез эвичIна атанай.

Сифте сир ачухай йикъан гьакъиндайни гьар жуьре фикирар ава. Са бязибуру ам ирид лагьай югъ я лугьузва, масабуру — цIерид лагьай югъ, пуд лагьайбуруни — цIемуьжуьд лагьай югъ. Ал-Гьадиридикай рахайтIа, ада вичин ктабда ам рамазандин цIерид лагьай югъ я лугьуз, кIевивал ийизва.

— Пайгъамбардиз (Аллагьдин салават­ ва салам хьуй вичиз) араб чIалалди салават гъунин гафар.

(КьатI ама)

«Мугьаммад Пайгъамбардин уьмуьрдин рехъ»

(«АС-СИРАТУ-АН-НАБАВИЙЙА») ктабдай чIук (70-74-чинар).

Гьазурайди — диндин алим Ямин гьажи Мегьамедов,

таржумачи — Тажидин Къазибегов.

(Макъала куьруь авуна ва са бязи дегишвилер кухтуна гузва)