Эгер халкь тергиз кIанзаватIа, адан жегьилрин фагьум-фикир къа­къу­д лугьуда. И кар патал танкарни­ бомбаяр герек къвезвач, анжах аялрин фикир дегишарун бес я. Абуруз лугьузва хьи, милли тарих, хайи чIал гуя герек туш; бубайрин девир – айиб,­ адетар – ахмакьвал я ва икI мад. Абуруз чпиз чпикай – чпин дувулрикай, дидед чIалакай, культурадикай герек регъуь жен. Са 20 йисалай  аквада хьи, халкь амач. Беден-тан амукьда, анжах квахьда кьилин­ди – руьгь! Чпиз чпин ери-бине, эдеб-ахлакь чин тийир агьалияр жеда. Къиргъизрин писатель Чингиз Айт­матован «И дольше века длится день» романдик квай хьтин табий манкъуртар! Ахпа, гьайванар хьиз, эл­къуьра кIани патахъ. Душманрин ихьтин чIуру фикирар кьилиз акъат тавун патал акьалтIай мукъаятвал хвена кIанда чна.

МасакIа тахьайла, Западдин политикри гьа ихьтин инсафсуз, фендигар, хаинвилин къайдада зигьин дегишарна элкъуьрнава чал украинвияр. Абурун ниятар мадни пис я: чи халкьар сад-садал элкъуьрун, квадарун ва Россиядин азадвални аслу туширвал къакъудун, чпелай аслу авун. Чунни гьахьтин манкъуртриз эл­къуьриз, Россия фендигарвилелди магълубиз алакь тавурла, вагьшияр хьиз, яракь гваз тепилмиш хьанва чал.

РФ-дин Президентдин админист­рациядин руководителдин сад лагьай­ заместитель Сергей Кириенкоди гьахъ­лудаказ къейдзавайвал, дяведин махсус серенжем чи гъалибвилелди куьтягь жеда, амма давам жеда экономикадин дяве. Чи акьалтзавай несилдин фагьум-фи­кир паталди тир «информационно-пси­хологический» дяве яргъалди фида. Гьа дяведин нетижайрилайни  цIийи несилдин къанажагъдилай, инанмишвилерилай ас­­лу жеда чи уьлкведин кьисмет-ге­ле­жег. Россия къецяй магълубиз тежедайди чиз, душманар, къенепата чуьруьк туна, жегьилрин кьил дегишарна, магълубиз алахъзава…

«Сир туш хьи, чи аялрин ва жегьилрин фикир-къанажагъ, рикI-руьгь паталди тир «девирдин электронный дяве» къизгъин я. Чавай адаз дурум гуз хьайитIа, дуьньядин пуд лагьай дяведикай къекъечIиз жеда», – гъавурдик кваз  къейдзава РАН-дин академик Сергей Глазьева.

Дуьньядин сиясатда алай девирда образованидин фронт гьатта дяведин фронтдилайни важиблу хьанва. Айгьамдалди лагьайтIа, фронтдин цIар – сенгерар аялрин бахчайрайни школайрай физва. Ихьтин четин шартIара фендигар, пе­хъи душмандин хура акъвазун патал чи гъилевай виридалайни нетижалу такьат ватанпересвилин тербия гун я. Дуьз тербиядалди чи аялрин мефтIер душ­манрин хаталу таблигъатдикай­  михьин. Разивилелди къейд ийин:­ эхиримжи вахтунда гьукуматди цIийи школаярни бахчаяр эцигзава, авайбур ремонтзава. Амма кьилинди аялар гьихьтин дараматра-классра пар­­­тайрихъ ацукьнаватIа ваъ, анра­ чи аялрин кьиле-бейнида гьихьтин­ фикирар, лугьудайвал, «ивирар» тваз­­ватIа, гьам я.

«Ватандин ЧIехи дяведа гъалиб­вал советрин муаллимди къазанмиш­на» лугьудай керчек фикир­ ава. Гьа­къикъатда­ни гьакI я. Тарихчи алимри къейдзава хьи, гитлерчий­рин­ командованидин кьилин­ гъалатI­рикай сад ам я хьи, абуру СССР-дин халкьдин садвал, ватанпересвилин тербия, об­разованидинни культурадин де­ре­жа, руьгьдин мягькемвал кваз кьунач. Гьа макъамда муаллимри, аялриз дуьз тербия гунилай алава, гъиле яракь аваз, фронтда ватанпересвилин хсуси чешнеярни къалурна: 86 агъзур муаллим женгинин орденризни медалриз лайихлу хьана, 300-далайни гзафбуру Советрин Союздин Игитвилин тIвар къазанмишна ва икI мад.

Шак алач, чи обществодин куль­ту­ра­дин, акьулдин – къанажагъдин, ахлакь­дин месэлаяр, санлай уьл­кве­дин кьадар-кьисмет, гьакъикъатдани, муаллимрилай гзаф аслу я. Инал заз муаллимрин дережадиз талукь яз дуьньядин тарихда сифте яз социализмдин чIехи уьлкве – СССР арадал гъайи регьбер В.И. Ленина гьеле 1923-йисан январдиз кхьей гафар рикIел хкиз кIанзава: «Народный учитель должен у нас быть поставлен на такую высо­ту, на которой он никогда не стоял и не стоит и не может стоять в буржуазном обществе».

И гафар крариз элкъуьриз алакьай­виляй гьа чIавуз кьиле залум Гитлер авай дуьньядин фашизмдални нацизмдал СССР гъалиб хьана. Шаксуз, лап еке къуватар серфунин, къурбандар кьабулу­нин нетижада. 27 миллион касди чанар­ гана, агъзурралди хуьрерни шегьерар бар­батI хьана… Гьайиф хьи, дибдай акъуд­на тергиз алакьнач чIулав тIегъуьн – фа­шизмдин­ идеология. Гьавиляй чи бубайрин женгинин баркаллу кар саки 80 йисалай къе чи несилди СВО-да жуьрэтлувилелди давамарзава. Маса рехъ авач: эгер цIийи фашизмдинни нацизмдин вилик пад мягькемдиз кьун тавуртIа, ам вири дуьньядиз чкIида.

Къенин муаллимдин дережадикай рахайтIа, авани ам В.Ленина  истемишай хьтин гьуьндуьр, лайихлу дережада? Сир туш хьи, а макъамда муаллимдиз обществода лайихлу гьуьрмет авай. Абур асул гьисабдай чпин пешекарвилин дережа хкажунал ва аялриз илимдин, ватан­пересвилин, эдеб-ахлакьдин тербия гунал  алахънавай.  Гила  муаллимдин вацран мажиб уборщицадинни­ къаравулдин мажибдиз (МРОТ) барабар хьанвайла, амай крарикай стIун рахадач, винидихъ эцигнавай суалдиз гьатта жаваб гузни регъуь жезва.

ТIебии я, муаллимвиле кIвалахиз, хизан хуьз тежезвайвиляй къе итимрин гел школада амач. Хизанда аялриз бубадин тарс-тербия тахьайла гьикI ятIа, итимар-муаллимар авачир школадани гьакI я. Дуьньядин­ гьалар, обществодин крар вири­ акваз­ватIани, чизватIани, чи гьакимри и месэла кваз кьазвач. И еке гъалатIди-ягъалмишвили гележегда вичин пис нетижаяр гудайдакай абуру гьич фикирзавач.

Дашдемир Шерифалиев